ÑæÖÉ
ÇáØÇáÈíä æÚãÏÉ ÇáãÝÊíä Ø ÇáãßÊÈ ÇáÅÓáÇãí ßöÊóÇÈõ ÇáúÞóÖóÇÁö
Ýöíåö ËóáóÇËóÉõ ÃóÈúæóÇÈò:
ÇáúÃóæøóáõ: Ýöí ÇáÊøóæúáöíóÉö æóÝöíåö ØóÑóÝóÇäö: ÇáúÃóæøóáõ: Ýöí
ÇáÊøóæúáöíóÉö¡ æóÝöíåö ãóÓóÇÆöáõ:
ÇáúÃõæáóì: ÇáúÞóÖóÇÁõ æóÇáúÅöãóÇãóÉõ ÝóÑúÖõ ßöÝóÇíóÉò ÈöÇáúÅöÌúãóÇÚö¡
ÝóÅöäú ÞóÇãó Èöåö ãóäú íóÕúáõÍõ¡ ÓóÞóØó ÇáúÝóÑúÖõ Úóäö ÇáúÈóÇÞöíäó¡
æóÅöäú ÇãúÊóäóÚó ÇáúÌóãöíÚõ¡ ÃóËöãõæÇ¡ æóÃóÌúÈóÑó ÇáúÅöãóÇãõ ÃóÍóÏóåõãú
Úóáóì ÇáúÞóÖóÇÁö¡ æóÞöíáó: áóÇ íõÌúÈóÑõ¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ: ÇáúÃóæøóáõ¡ Ëõãøó
ãóäú áóÇ íóÕúáõÍõ áöáúÞóÖóÇÁö ÊóÍúÑõãõ ÊóæúáöíóÊõåõ¡ æóíóÍúÑõãõ Úóáóíúåö
ÇáÊøóæóáøöí æóÇáØøóáóÈõ¡ æóÃóãøóÇ ãóäú íóÕúáõÍõ¡ Ýóáóåõ ÍóÇáóÇäö¡
ÃóÍóÏõåõãóÇ: Ãóäú íóÊóÚóíøóäó áöáúÞóÖóÇÁö¡ ÝóíóÌöÈõ Úóáóíúåö ÇáúÞóÈõæáõ¡
æóíóáúÒóãõåõ Ãóäú íóØúáõÈóåõ æóíõÔúåöÑó äóÝúÓóåõ ÚöäúÏó ÇáúÅöãóÇãö Åöäú
ßóÇäó ÎóÇãöáðÇ¡ æóáóÇ íõÚúÐóÑõ ÈöÃóäú íóÎóÇÝó ãóíúáó äóÝúÓöåö
æóÎöíóÇäóÊóåóÇ¡ Èóáú íóáúÒóãõåõ Ãóäú íóÞúÈóáó æóíóÍúÊóÑöÒó¡ ÝóÅöäö
ÇãúÊóäóÚó¡ ÚóÕóÇ¡ æóåóáú íõÌúÈóÑõ¿ æóÌúåóÇäö ÇáÕøóÍöíÍõ äóÚóãú¡ æóÈöåö
ÞóÇáó ÇáúÃóßúËóÑõæäó¡ ßóãóÇ íõÌúÈóÑõ Úóáóì ÇáúÞöíóÇãö ÈöÓóÇÆöÑö ÝóÑõæÖö
ÇáúßöÝóÇíóÉö ÚöäúÏó ÇáÊøóÚóíøõäö¡ ÝóÅöäú Þöíáó: ÇãúÊöäóÇÚõåõ ãöäú åóÐóÇ
ÇáúæóÇÌöÈö ÇáúãõÊóÚóíøöäö ÇáúãõÊóÚóáøöÞö ÈöÇáúãóÕóÇáöÍö ÇáúÚóÇãøóÉö¡
æóíõÔúÈöåõ Ãóäú Êóßõæäó ßóÈöíÑóÉð¡ ÝóíóÝúÓõÞõ Èöåö¡ æóíóÎúÑõÌõ Úóäö
ÇáúÃóåúáöíøóÉö¡ ÝóßóíúÝó íõæóáøóì æóíõÌúÈóÑõ¡ ÝóÇáúÌóæóÇÈõ Ãóäøóåõ
íõãúßöäõ Ãóäú íõÞóÇáó: Åöäøóåõ íõÄúãóÑõ ÈöÇáÊøóæúÈóÉö ÃóæøóáðÇ¡ ÝóÅöÐóÇ
ÊóÇÈó¡ æõáøöí.
ÞõáúÊõ: æóíóäúÈóÛöí Ãóäú íõÞóÇáó: áóÇ íóÝúÓõÞõ¡ áöÃóäøóåõ áóÇ íóãúÊóäöÚõ
ÛóÇáöÈðÇ ÅöáøóÇ ãõÊóÃóæøöáðÇ¡ æóåóÐóÇ áóíúÓó ÈöÚóÇÕò ÞóØúÚðÇ¡ æóÅöäú
ßóÇäó ãõÎúØöÆðÇ. - æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ -.
ÇáúÍóÇáõ ÇáËøóÇäöí: Ãóäú íóßõæäó åõäóÇßó ÛóíúÑõåõ ãöãøóäú íóÕúáõÍõ¡
ÝóÐóáößó ÇáúÛóíúÑõ ÅöãøóÇ Ãóäú íóßõæäó ÃóÕúáóÍó¡ æóÃóæúáóì ãöäúåõ¡
æóÅöãøóÇ ãöËúáóåõ¡ æóÅöãøóÇ Ïõæäóåõ ÝóÅöäú ßóÇäó ÃóÕúáóÍó ãöäúåõ¡ Èõäöíó
Úóáóì Ãóäøó ÇáúÅöãóÇãóÉó ÇáúÚõÙúãóì åóáú ÊóäúÚóÞöÏõ áöáúãóÝúÖõæáö ãóÚó
æõÌõæÏö ÇáúÝóÇÖöáö¡ æóÝöíåö ÎöáóÇÝñ áöáúãõÊóßóáøöãöíäó æóÇáúÝõÞóåóÇÁö¡
æóÇáúÃóÕóÍøõ ÇáöÇäúÚöÞóÇÏõ¡ áöÃóäøó Êöáúßó ÇáÒøöíóÇÏóÉó ÎóÇÑöÌóÉñ Úóäú
ÔóÑúØö ÇáúÅöãóÇãóÉö. æóÝöí ÇáúÞóÖóÇÁö ÎöáóÇÝñ ãõÑóÊøóÈñ¡ æóÃóæúáóì
(11/92)
ÈöÇáöÇäúÚöÞóÇÏö¡ ÝóÅöäú áóãú äõÌóæøöÒú
áöáúãóÝúÖõæáö ÇáúÞóÖóÇÁó ÍõÑøöãóÊú ÊóæúáöíóÊõåõ¡ æóÍõÑøöãó Úóáóíúåö
ÇáØøóáóÈõ æóÇáúÞóÈõæáõ¡ æóÅöäú ÌóæøóÒúäóÇåõ¡ ÌóÇÒó ÇáúÞóÈõæáõ. æóÃóãøóÇ
ÇáØøóáóÈõ¡ ÝóãóßúÑõæåñ¡ æóÞöíáó: ÍóÑóÇãñ¡ æóÅöäú ßóÇäó ÇáúÃóÕúáóÍõ áóÇ
íóÊóæóáøóì¡ Ýóåõæó ßóÇáúãóÚúÏõæãö¡ æóÃóãøóÇ ÅöÐóÇ ßóÇäó åõäóÇßó
ãöËúáõåõ¡ Ýóáóåõ ÇáúÞóÈõæáõ¡ æóáóÇ íóáúÒóãõåõ Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö¡
ÝóÑõÈøóãóÇ ÞóÇãó Èöåö ÛóíúÑõåõ æóÃóãøóÇ ÇáØøóáóÈõ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÎóÇãöáó
ÇáÐøößúÑö¡ æóáóæú Êóæóáøóì¡ ÇÔúÊóåóÑó æóÇäúÊóÝóÚó ÇáäøóÇÓõ ÈöÚöáúãöåö¡
ÇÓúÊõÍöÈøó áóåõ ÇáØøóáóÈõ Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡ æóÞóÇáó ÇáúÞóÝøóÇáõ: áóÇ
íõÓúÊóÍóÈøõ. æóÅöäú ßóÇäó ãóÔúåõæÑðÇ íóäúÊóÝöÚõ ÇáäøóÇÓõ ÈöÚöáúãöåö¡
ÝóÅöäú áóãú íóßõäú áóåõ ßöÝóÇíóÉñ æóáóæú æõáøöí¡ ÍóÕóáóÊú ßöÝóÇíóÊõåõ
ãöäú ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö¡ ÞóÇáó ÇáúÃóßúËóÑõæäó: íõÓúÊóÍóÈøõ¡ æóÞöíáó: áóÇ
íõÓúÊóÍóÈøõ æóáóÇ íõßúÑóåõ¡ æóÅöäú ßóÇäó áóåõ ßöÝóÇíóÉñ¡ ÝóÇáÕøóÍöíÍõ
Ãóäøó ÇáØøóáóÈó ãóßúÑõæåñ¡ æóÞöíáó: ÇáúÃóæúáóì ÊóÑúßõåõ¡ Ëõãøó ßóãóÇ
íõßúÑóåõ ÇáØøóáóÈõ æóÇáúÍóÇáóÉõ åóÐöåö íõßúÑóåõ ÇáúÞóÈõæáõ¡ æóáóæú
æõáøöí ÈöáóÇ ØóáóÈò¡ æóÚóáóì åóÐóÇ Íõãöáó ÇãúÊöäóÇÚõ ÇáÓøóáóÝö. æóÅöäú
ßóÇäó åõäóÇßó ãóäú åõæó Ïõæäóåõ¡ ÝóÅöäú áóãú äõÌóæøöÒú ÊóæúáöíóÉó
ÇáúãóÝúÖõæáö¡ ÝóÞóÏú ÊóÚóíøóäó Úóáóíúåö¡ æóÅöäú ÌóæøóÒúäóÇåóÇ¡
ÇÓúÊõÍöÈøó áóåõ ÇáúÞóÈõæáõ. æóÝöí ÇáúæõÌõæÈö ÇáúæóÌúåóÇäö¡ æóíõÓúÊóÍóÈøõ
áóåõ ÇáØøóáóÈõ ÅöÐóÇ æóËöÞó ÈöäóÝúÓöåö¡ æóåóßóÐóÇ ÍóíúËõ ÇÓúÊóÍúÈóÈúäóÇ
ÇáØøóáóÈó æóÇáÊøóæóáøöíó Ãóæú ÃóÈóÍúäóÇåõãóÇ¡ ÝóÐóáößó ÚöäúÏó
ÇáúæõËõæÞö¡ æóÛóáóÈóÉö ÇáÙøóäøö ÈöÞõæøóÉò ÇáäøóÝúÓö¡ æóÃóãøóÇ ÚöäúÏó
ÇáúÎóæúÝö¡ ÝóíóÍúÊóÑöÒõ.
ÝóÑúÚñ
ÇáÊøóÝúÕöíáõ ÇáøóÐöí ÐóßóÑúäóÇ ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ áóãú íóßõäú åõäóÇßó ÞóÇÖò
ãõÊóæóáøò ÝóÅöäú ßóÇäó¡ äõÙöÑó¡ Åöäú ßóÇäó ÛóíúÑó ãõÓúÊóÍöÞøò áöÌóæúÑò
Ãóæú Ìóåúáò¡ Ýóåõæó ßóãóÇ áóæú áóãú íóßõäú¡ æóÅöäú ßóÇäó ãõÓúÊóÍöÞøðÇ
æóÇáØøóÇáöÈõ íóÑõæãõ ÚóÒúáóåõ¡ ÝóÇáØøóáóÈõ ÍóÑóÇãñ¡ æóÇáØøóÇáöÈõ
ãóÌúÑõæÍñ¡ ÐóßóÑóåõ ÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ.
ÞõáúÊõ: æóÓóæóÇÁð ßóÇäó ÝóÇÖöáðÇ Ãóæú ãóÝúÖõæáðÇ ÅöÐóÇ ÕóÍøóÍúäóÇ
ÊóæúáöíóÉó ÇáúãóÝúÖõæáö. - æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ -.
(11/93)
ÝóÑúÚñ
ãóÇ ÐóßóÑúäóÇåõ åõæó Íõßúãõ ÇáØøóáóÈö ÈöáóÇ ÈóÐúáò¡ Ýóáóæú ÈóÐóáó ãóÇáðÇ
áöíóÊóæóáøóì¡ ÝóÞóÏú ÃóØúáóÞó ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö æóÂÎóÑõæäó Ãóäøóåõ ÍóÑóÇãñ
æóÞóÖóÇÄõåõ ãóÑúÏõæÏñ¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ ÊóÝúÕöíáñ ÐóßóÑóåõ ÇáÑøõæíóÇäöíøõ
æóåõæó Ãóäøóåõ Åöäú ÊóÚóíøóäó Úóáóíúåö ÇáúÞóÖóÇÁõ Ãóæú ßóÇäó ãöãøóäú
íõÓúÊóÍóÈøõ áóåõ¡ Ýóáóåõ ÈóÐúáõ ÇáúãóÇáö¡ æóáóßöäøó ÇáúÂÎöÐó ÙóÇáöãñ
ÈöÇáúÃóÎúÐö¡ æóåóÐóÇ ßóãóÇ ÅöÐóÇ ÊóÚóÐøóÑó ÇáúÃóãúÑõ ÈöÇáúãóÚúÑõæÝö
ÅöáøóÇ ÈöÈóÐúáö ãóÇáò¡ æóÅöäú áóãú íóÊóÚóíøóäú æóáóãú íóßõäú
ãõÓúÊóÍóÈøðÇ¡ ÌóÇÒó áóåõ ÈóÐúáõ ÇáúãóÇáö áöíóÊóæóáøóì¡ æóíóÌõæÒõ áóåõ
ÇáúÈóÐúáõ ÈóÚúÏó ÇáÊøóæúáöíóÉö áöÆóáøóÇ íõÚúÒóáó¡ æóÇáúÂÎöÐõ ÙóÇáöãñ
ÈöÇáúÃóÎúÐö¡ æóÃóãøóÇ ÈóÐúáõ ÇáúãóÇáö áöÚóÒúáö ÞóÇÖò¡ ÝóÅöäú áóãú íóßõäú
ÈöÕöÝóÉö ÇáúÞõÖóÇÉö¡ ÝóãõÓúÊóÍóÈøñ áöãóÇ Ýöíåö ãöäú ÊóÎúáöíÕö ÇáäøóÇÓö
ãöäúåõ¡ æóáóßöäøó ÃóÎúÐóåõ ÍóÑóÇãñ Úóáóì ÇáúÂÎöÐö¡ æóÅöäú ßóÇäó
ÈöÕöÝóÊöåöãú ÝóÍóÑóÇãñ. ÝóÅöäú ÝóÚóáó¡ æóÚõÒöáó ÇáúÃóæøóáõ¡ æóæõáøöíó
ÇáúÈóÇÐöáõ¡ ÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö: ÊóæúáöíóÊõåõ ÈóÇØöáóÉñ¡
æóÇáúãóÚúÒõæáõ Úóáóì ÞóÖóÇÆöåö¡ áöÃóäøó ÇáúÚóÒúáó ÈöÇáÑøöÔúæóÉö ÍóÑóÇãñ¡
æóÊóæúáöíóÉõ ÇáúãõÑúÔöí æóÇáÑøóÇÔöí ÍóÑóÇãñ¡ æóáúíóßõäú åóÐóÇ ÚöäúÏó
ÊóãóåøõÏö ÇáúÃõÕõæáö ÇáÔøóÑúÚöíøóÉö¡ ÝóÃóãøóÇ ÚöäúÏó ÇáÖøóÑõæÑóÇÊö¡
æóÙõåõæÑö ÝóÑúÚö ØõÑõÞö ÇáúÝöÊóäö¡ ÝóáóÇ ÈõÏøó ãöäú ÊóäúÝöíÐö ÇáúÚóÒúáö
æóÇáÊøóæúáöíóÉö ÌóãöíÚðÇ¡ ßóÊóæúáöíóÉö ÇáúÈõÛóÇÉö.
ÝóÑúÚñ
ØõÑõÞõ ÇáúÃóÕúÍóÇÈö ãõÊøóÝöÞóÉñ Úóáóì Ãóäøó ÇáäøóÙóÑó Ýöí ÊóÚóíøõäö
ÇáÔøóÎúÕö áöáúÞóÖóÇÁö æóÚóÏóãö ÊóÚóíøõäöåö Åöáóì ÇáúÈóáóÏö
æóÇáäøóÇÍöíóÉö áóÇ ÛóíúÑó¡ æóãõÞúÊóÖóÇåõ Ãóäøóåõ áóÇ íóÌöÈõ Úóáóì ãóäú
íóÕúáõÍõ áöáúÞóÖóÇÁö ØóáóÈõ ÇáúÞóÖóÇÁö ÈöÈóáúÏóÉò ÃõÎúÑóì áóíúÓó ÈöåóÇ
ÕóÇáöÍñ¡ æóáóÇ ÞóÈõæáõåõ ÅöÐóÇ æõáøöíó æóíóÌõæÒõ Ãóäú íõÝóÑøöÞó Èóíúäóåõ
æóÈóíúäó ÇáúÞöíóÇãö ÈöÓóÇÆöÑö ÝõÑõæÖö ÇáúßöÝóÇíóÉö ÇáúãõÍúæöÌóÉö Åöáóì
ÇáÓøóÝóÑö¡ ßóÇáúÌöåóÇÏö æóÊóÚóáøõãö ÇáúÚöáúãó æóäóÍúæöåöãóÇ¡ ÝóÅöäøó
Êöáúßó íõãúßöäõ ÇáúÞöíóÇãõ ÈöåóÇ¡ æóÇáúÚóæúÏõ Åöáóì ÇáúæóØóäö¡ æóÚóãóáõ
ÇáúÞóÖóÇÁö áóÇ ÛóÇíóÉó áóåõ.
ÇáúãóÓúÃóáóÉõ ÇáËøóÇäöíóÉõ: Ýöí ÕöÝóÇÊö ÇáúÞóÇÖöí æóÇáúãõÝúÊöí æóÝöíåóÇ
ÝóÕúáóÇäö:
ÇáúÃóæøóáõ: Ýöí ÕöÝóÇÊö ÇáúÞóÇÖöí æóáóåõ ËóãóÇäöíóÉõ ÔõÑõæØò ÃóÍóÏõåóÇ:
ÇáúÍõÑøöíøóÉõ¡
(11/94)
æóÇáËøóÇäöí: ÇáÐøõßõæÑóÉõ¡ æóÇáËøóÇáöËõ:
ÇáöÇÌúÊöåóÇÏõ¡ ÝóáóÇ íóÌõæÒõ ÊóæúáöíóÉõ ÌóÇåöáò ÈöÇáúÃóÍúßóÇãö
ÇáÔøóÑúÚöíøóÉö æóØõÑõÞöåóÇ ÇáúãõÍúÊóÇÌö Åöáóì ÊóÞúáöíÏö ÛóíúÑöåö ÝöíåóÇ¡
æóÅöäøóãóÇ íóÍúÕõáõ ÃóåúáöíøóÉõ ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö áöãóäú Úóáöãó ÃõãõæÑðÇ
ÃóÍóÏõåóÇ ßöÊóÇÈõ Çááøóåö ÊóÚóÇáóì¡ æóáóÇ íõÔúÊóÑóØõ ÇáúÚöáúãõ
ÈöÌóãöíÚöåö¡ Èóáú ãöãøóÇ íóÊóÚóáøóÞõ ÈöÇáúÃóÍúßóÇãö¡ æóáóÇ íõÔúÊóÑóØõ
ÍöÝúÙõåõ Úóäú ÙóåúÑö ÇáúÞóáúÈö¡ æóãöäó ÇáúÃóÕúÍóÇÈö ãóäú íõäóÇÒöÚõ
ÙóÇåöÑó ßóáóÇãöåö Ýöíåö. ÇáËøóÇäöí: ÓõäøóÉõ ÑóÓõæáö Çááøóåö - Õóáøóì
Çááøóåõ Úóáóíúåö æóÓóáøóãó - áóÇ ÌóãöíÚõåóÇ¡ Èóáú ãóÇ íóÊóÚóáøóÞõ
ãöäúåóÇ ÈöÇáúÃóÍúßóÇãö¡ æóíõÔúÊóÑóØõ Ãóäú íóÚúÑöÝó ãöäúåóÇ ÇáúÚóÇãøó
æóÇáúÎóÇÕøó¡ æóÇáúãõØúáóÞó æóÇáúãõÞóíøóÏó¡ æóÇáúãõÌúãóáó æóÇáúãõÈóíøóäó¡
æóÇáäøóÇÓöÎó æóÇáúãóäúÓõæÎó¡ æóãöäú ÇáÓøõäøóÉö ÇáúãõÊóæóÇÊöÑõ
æóÇáúÂÍóÇÏõ¡ æóÇáúãõÑúÓóáõ æóÇáúãõÊøóÕöáõ¡ æóÍóÇáõ ÇáÑøõæóÇÉö ÌóÑúÍðÇ
æóÊóÚúÏöíáðÇ. ÇáËøóÇáöËõ: ÃóÞóÇæöíáõ ÚõáóãóÇÁö ÇáÕøóÍóÇÈóÉö æóãóäú
ÈóÚúÏóåõãú - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõ - ÅöÌúãóÇÚðÇ æóÇÎúÊöáóÇÝðÇ.
ÇáÑøóÇÈöÚõ: ÇáúÞöíóÇÓõ ÝóíóÚúÑöÝõ Ìóáöíøóåõ æóÎóÝöíøóåõ¡ æóÊóãúíöíÒó
ÇáÕøóÍöíÍö ãöäó ÇáúÝóÇÓöÏö. ÇáúÎóÇãöÓõ: áöÓóÇäõ ÇáúÚóÑóÈö áõÛóÉð
æóÅöÚúÑóÇÈðÇ¡ áöÃóäøó ÇáÔøóÑúÚó æóÑóÏó ÈöÇáúÚóÑóÈöíøóÉö æóÈöåóÐöåö
ÇáúÌöåóÉö íóÚúÑöÝõ Úõãõæãó ÇááøóÝúÙö æóÎõÕõæÕóåõ æóÅöØúáóÇÞóåõ
æóÊóÞúíöíÏóåõ¡ æóÅöÌúãóÇáóåõ æóÈóíóÇäóåõ. ÞóÇáó ÃóÕúÍóÇÈõäóÇ: æóáóÇ
íõÔúÊóÑóØõ ÇáÊøóÈóÍøõÑõ Ýöí åóÐöåö ÇáúÚõáõæãö¡ Èóáú íóßúÝöí ãóÚúÑöÝóÉõ
Ìõãóáò ãöäúåóÇ¡ æóÒóÇÏó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ ÊóÎúÝöíÝóÇÊò ÐóßóÑóåóÇ Ýöí ÃõÕõæáö
ÇáúÝöÞúåö ãöäúåóÇ: Ãóäøóåõ áóÇ ÍóÇÌóÉó Åöáóì ÊóÊóÈøõÚö ÇáúÃóÍóÇÏöíËö
Úóáóì ÊóÝóÑøõÞöåóÇ æóÇäúÊöÔóÇÑöåóÇ¡ Èóáú íóßúÝöí Ãóäú íóßõæäó áóåõ
ÃóÕúáñ ãõÕóÍøóÍñ æóÞóÚóÊö ÇáúÚöäóÇíóÉõ Ýöíåö ÈöÌóãöíÚö ÃóÍóÇÏöíËö
ÇáúÃóÍúßóÇãö ßóÓõäóäö ÃóÈöí ÏóÇæõÏó¡ æóíóßúÝöí Ãóäú íóÚúÑöÝó ãóæóÇÞöÚó
ßõáøö ÈóÇÈò¡ ÝóíõÑóÇÌöÚõåõ ÅöÐóÇ ÇÍúÊóÇÌó Åöáóì ÇáúÚóãóáö ÈöÐóáößó
ÇáúÈóÇÈö.
ÞõáúÊõ: áóÇ íóÕöÍøõ ÇáÊøóãúËöíáõ ÈöÓõäóäö ÃóÈöí ÏóÇæõÏó ÝóÅöäøóåõ áóãú
íóÓúÊóæúÚöÈö ÇáÕøóÍöíÍó ãöäú ÃóÍóÇÏöíËö ÇáúÃóÍúßóÇãö æóáóÇ ãõÚúÙóãóåõ¡
æóÐóáößó ÙóÇåöÑñ¡ Èóáú ãóÚúÑöÝóÊõåõ ÖóÑõæÑöíøóÉñ áöãóäú áóåõ ÃóÏúäóì
ÇØøöáóÇÚò. æóßóãú Ýöí ÕóÍöíÍö ÇáúÈõÎóÇÑöíøö æóãõÓúáöãò ãöäú ÍóÏöíËò
Íõßúãöíò áóíúÓó Ýöí Óõäóäö ÃóÈöí ÏóÇæõÏó. æóÃóãøóÇ ãóÇ Ýöí ßöÊóÇÈóíö
ÇáÊøöÑúãöÐöíøö æóÇáäøóÓóÇÆöíøö æóÛóíúÑöåöãóÇ ãöäó ÇáúßõÊõÈö
ÇáúãõÚúÊóãóÏóÉö ÝóßóËúÑóÊõåõ æóÔõåúÑóÊõåõ ÛóäöíøóÉñ Úóäö ÇáÊøóÕúÑöíÍö
ÈöåóÇ. - æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ -.
æóãöäúåóÇ: Ãóäøóåõ áóÇ íõÔúÊóÑóØõ ÖóÈúØõ ÌóãöíÚö ãóæóÇÖöÚö ÇáúÅöÌúãóÇÚö
æóÇáöÇÎúÊöáóÇÝö¡
(11/95)
Èóáú íóßúÝöí Ãóäú íóÚúÑöÝó Ýöí
ÇáúãóÓúÃóáóÉö ÇáøóÊöí íõÝúÊöí ÝöíåóÇ Ãóäøó Þóæúáóåõ áóÇ íõÎóÇáöÝõ
ÇáúÅöÌúãóÇÚó¡ ÈöÃóäú íóÚúáóãó Ãóäøóåõ æóÇÝóÞó ÈóÚúÖó ÇáúãõÊóÞóÏøöãöíäó¡
Ãóæú íóÛúáöÈó Úóáóì Ùóäøöåö Ãóäøó ÇáúãóÓúÃóáóÉó áóãú íóÊóßóáøóãú ÝöíåóÇ
ÇáúÃóæøóáõæäó Èóáú ÊóæóáøóÏóÊú Ýöí ÚóÕúÑöåö¡ æóÚóáóì ÞöíóÇÓö ãóÚúÑöÝóÉö
ÇáäøóÇÓöÎö æóÇáúãóäúÓõæÎö. æóãöäúåóÇ: Ãóäøó ßõáøó ÍóÏöíËò ÃóÌóãóÚó
ÇáÓøóáóÝõ Úóáóì ÞóÈõæáöåö Ãóæú ÊóæóÇÊóÑóÊú ÚóÏóÇáóÉõ ÑõæóÇÊöåö ÝóáóÇ
ÍóÇÌóÉó Åöáóì ÇáúÈóÍúËö Úóäú ÚóÏóÇáóÉö ÑõæóÇÊöåö¡ æóãóÇ ÚóÏóÇ Ðóáößó
íóäúÈóÛöí Ãóäú íóßúÊóÝöíó Ýöí ÚóÏóÇáóÉö ÑõæóÇÊöåö ÈöÊóÚúÏöíáö ÅöãóÇãò
ãóÔúåõæÑò ÚõÑöÝóÊú ÕöÍøóÉõ ãóÐúåóÈöåö Ýöí ÇáúÌóÑúÍö æóÇáÊøóÚúÏöíáö.
ÞõáúÊõ: åóÐöåö ÇáúãóÓúÃóáóÉõ ãöãøóÇ ÃóØúÈóÞó ÌõãúåõæÑõ ÇáúÃóÕúÍóÇÈö
Úóáóíúåö¡ æóÔóÐøó ãóäú ÔóÑóØó Ýöí ÇáÊøóÚúÏöíáö ÇËúäóíúäö¡ æóÞóæúáõåõ:
ÊóæóÇÊóÑóÊú ÚóÏóÇáóÉõ ÑõæóÇÊöåö íóÚúäöí ãóÚó ÖóÈúØöåöãú. æóáóæú ÞóÇáó:
ÃóåúáöíøóÉõ ÑõæóÇÊöåö ßóÇäó Ãóæúáóì áöíóÔúãóáó ÇáúÚóÏóÇáóÉó æóÇáÖøóÈúØó.
æóÞóæúáõåõ: ÃóÌúãóÚó ÇáÓøóáóÝõ Úóáóì ÞóÈõæáöåö íóÚúäöí Úóáóì ÇáúÚóãóáö
Èöåö¡ æóáóÇ íóßúÝöí Úóãóáõåõãú Úóáóì æóÝúÞöåö¡ ÝóÞóÏú íóÚúãóáõæäó Úóáóì
æóÝúÞöåö ÈöÛóíúÑöåö. - æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ -.
æóãöäúåóÇ: Ãóäøó ÇÌúÊöãóÇÚó åóÐöåö ÇáúÚõáõæãö ÅöäøóãóÇ íõÔúÊóÑóØõ Ýöí
ÇáúãõÌúÊóåöÏö ÇáúãõØúáóÞö ÇáøóÐöí íõÝúÊöí Ýöí ÌóãöíÚö ÃóÈúæóÇÈö
ÇáÔøóÑúÚö¡ æóíóÌõæÒõ Ãóäú íóßõæäó áöáúÚóÇáöãö ãóäúÕöÈõ ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö Ýöí
ÈóÇÈò Ïõæäó ÈóÇÈò¡ æóÚóÏøó ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ ãöäú ÔõÑõæØö ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö
ãóÚúÑöÝóÉó ÃõÕõæáö ÇáöÇÚúÊöÞóÇÏö. ÞóÇáó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ: æóÚöäúÏöí Ãóäøóåõ
íóßúÝöí ÇÚúÊöÞóÇÏñ ÌóÇÒöãñ¡ æóáóÇ íõÔúÊóÑóØõ ãóÚúÑöÝóÊõåóÇ Úóáóì ØõÑõÞö
ÇáúãõÊóßóáøöãöíäó æóÈöÃóÏöáøóÊöåöãõ ÇáøóÊöí íõÍóÑøöÑõæäóåóÇ.
ÇáÔøóÑúØõ ÇáÑøóÇÈöÚõ: ÇáúÈóÕóÑõ¡ ÝóáóÇ íóÕöÍøõ ÊóæúáöíóÉõ ÃóÚúãóì æóÝöí
«ÌóãúÚö ÇáúÌóæóÇãöÚö» áöáÑøõæíóÇäöíøö æóÌúåñ Ãóäøóåõ íóÌõæÒõ¡
æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáúÃóæøóáõ æóÈöåö ÞóØóÚó ÇáúÌõãúåõæÑõ¡ áöÃóäøóåõ áóÇ
íóÚúÑöÝõ ÇáúÎõÕõæãó æóÇáÔøõåõæÏó.
ÇáúÎóÇãöÓõ: ÇáÊøóßúáöíÝõ¡ ÝóáóÇ íóÕöÍøõ ÊóæúáöíóÉõ ÇáÕøóÈöíøö.
ÇáÓøóÇÏöÓõ: ÇáúÚóÏóÇáóÉõ ÝóáóÇ íóÕöÍøõ ÊóæúáöíóÉõ ÝóÇÓöÞò æóáóÇ ßóÇÝöÑò
æóáóæú Úóáóì ÇáúßõÝøóÇÑö¡ ÞóÇáó ÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ: æóãóÇ ÌóÑóÊú Èöåö
ÚóÇÏóÉõ ÇáúæöáóÇÏóÉö ãöäú äóÕúÈö ÍóÇßöãò Èóíúäó Ãóåúáö
(11/96)
ÇáÐøöãøóÉö¡ Ýóåõæó ÊóÞúáöíÏõ ÑöÆóÇÓóÉò
æóÒóÚóÇãóÉò áóÇ ÊóÞúáöíÏõ Íõßúãò æóÞóÖóÇÁò¡ æóáóÇ íóáúÒóãõåõãú Íõßúãõåõ
ÈöÅöáúÒóÇãöåö Èóáú ÈöÇáúÊöÒóÇãöåöãú.
ÇáÓøóÇÈöÚõ: Ãóäú íóßõæäó äóÇØöÞðÇ ÓóãöíÚðÇ¡ ÝóáóÇ íóÌõæÒõ ÊóÞúáöíÏõ
ÃóÎúÑóÓó áóÇ ÊõÚúÞóáõ ÅöÔóÇÑóÊõåõ¡ æóßóÐóÇ Åöäú ÚõÞöáóÊú Úóáóì
ÇáÕøóÍöíÍö¡ æóáóÇ ÃóÕóãøó áóÇ íóÓúãóÚõ ÃóÕúáðÇ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó íóÓúãóÚõ
ÅöÐóÇ ÕöíÍó Èöåö¡ ÌóÇÒó ÊóÞúáöíÏõåõ.
ÇáËøóÇãöäõ: ÇáúßöÝóÇíóÉõ¡ ÝóáóÇ íóÕöÍøõ ÞóÖóÇÁõ ãõÛóÝøóáò ÇÎúÊóáøó
ÑóÃúíõåõ æóäóÙóÑõåõ ÈößöÈóÑò Ãóæú ãóÑóÖò æóäóÍúæöåöãóÇ.
æóáóÇ íõÔúÊóÑóØõ Ãóäú íõÍúÓöäó ÇáúßöÊóÇÈóÉó Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö.
æóíõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íóßõæäó æóÇÝöÑó ÇáúÚóÞúáö ÍóáöíãðÇ ãõÊóËóÈøöÊðÇ ÐóÇ
ÝöØúäóÉò æóÊóíóÞøõÙò¡ ßóÇãöáó ÇáúÍóæøóÇÓøö æóÇáúÃóÚúÖóÇÁö¡ ÚóÇáöãðÇ
ÈöáõÛóÉö ÇáøóÐöíäó íóÞúÖöí Èóíúäóåõãú¡ ÈóÑöíÆðÇ ãöäó ÇáÔøóÍúäóÇÁö
æóÇáØøóãóÚö¡ ÕóÏõæÞó ÇááøóåúÌóÉö¡ ÐóÇ ÑóÃúíò æóæóÝóÇÁò¡ æóÓóßöíäóÉò
æóæóÞóÇÑò¡ æóÃóäú áóÇ íóßõæäó ÌóÈøóÇÑðÇ íóåóÇÈõåõ ÇáúÎõÕõæãõ¡ ÝóáóÇ
íóÊóãóßøóäõæäó ãöäö ÇÓúÊöíÝóÇÁö ÇáúÍõÌøóÉö¡ æóáóÇ ÖóÚöíÝðÇ
íóÓúÊóÎöÝøõæäó Èöåö¡ æóíóØúãóÚõæäó Ýöíåö¡ æóÃóäú íóßõæäó ÞõÑóÔöíøðÇ.
æóÑöÚóÇíóÉõ ÇáúÚöáúãö æóÇáÊøõÞóì Ãóæúáóì ãöäú ÑöÚóÇíóÉö ÇáäøóÓóÈö.
ÝóÑúÚñ
Åöäú ÚóÑóÝó ÇáúÅöãóÇãõ ÃóåúáöíøóÊóåõ æóáøóÇåõ¡ æóÅöáøóÇ ÝóíóÈúÍóËõ Úóäú
ÍóÇáöåö¡ Ýóáóæú æóáøóì ãóäú áóãú ÊóÌúÊóãöÚú Ýöíåö ÇáÔøõÑõæØõ ãóÚó
ÇáúÚöáúãö ÈöÍóÇáöåö¡ ÃóËöãó Çáúãõæóáøöí æóÇáúãõÊóæóáøöí æóáóãú íõäóÝøóÐú
ÞóÖóÇÄõåõ æóÅöäú ÃóÕóÇÈó¡ åóÐóÇ åõæó ÇáúÃóÕúáõ Ýöí ÇáúÈóÇÈö.
ÞóÇáó Ýöí «ÇáúæóÓöíØö» : áóßöäøó ÇÌúÊöãóÇÚó åóÐöåö ÇáÔøõÑõæØö
ãõÊóÚóÐøöÑñ Ýöí ÚóÕúÑöäóÇ áöÎõáõæøö ÇáúÚóÕúÑö Úóäö ÇáúãõÌúÊóåöÏö
ÇáúãõÓúÊóÞöáøö¡ ÝóÇáúæóÌúåõ ÊóäúÝöíÐõ ÞóÖóÇÁö ßõáøö ãóäú æóáøóÇåõ
ÓõáúØóÇäñ Ðõæ ÔóæúßóÉò æóÅöäú ßóÇäó ÌóÇåöáðÇ Ãóæú ÝóÇÓöÞðÇ áöÆóáøóÇ
ÊóÊóÚóØøóáó ãóÕóÇáöÍõ ÇáäøóÇÓö¡ æóíõÄóíøöÏõåõ ÃóäøóÇ äõäóÝøöÐõ ÞóÖóÇÁó
ÞóÇÖöí ÇáúÈõÛóÇÉö áöãöËúáö åóÐöåö ÇáÖøóÑõæÑóÉö¡ æóåóÐóÇ ÍóÓóäñ¡ áóßöäú
Ýöí ÈóÚúÖö ÇáÔøõÑõæÍö Ãóäøó ÞóÇÖöíó ÇáúÈõÛóÇÉö ÅöÐóÇ ßóÇäó ãöäúåõãú¡
æóÈóÛúíõåõãú áóÇ íõæÌöÈõ ÝöÓúÞðÇ ßóÈóÛúíö ÃóÕúÍóÇÈö
(11/97)
ãõÚóÇæöíóÉó - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõ -
ÌóÇÒó ÞóÖóÇÄõåõ¡ æóÅöäú ÃóæúÌóÈó ÇáúÝöÓúÞó¡ ßóÈóÛúíö Ãóåúáö
ÇáäøóåúÑóæóÇäö¡ áóãú íóÌõÒú.
ÞõáúÊõ: åóÐóÇ ÇáúãóäúÞõæáõ Úóäú ÈóÚúÖö ÇáÔøõÑõæÍö ãóÔúåõæÑñ¡ ÞóÏú
ÐóßóÑóåõ ÕóÇÍöÈõ «ÇáúãõåóÐøóÈö» æóÛóíúÑõåõ¡ ÝóÝöí «ÇáúãõåóÐøóÈö» Ãóäøó
ÞóÇÖöíó ÇáúÈõÛóÇÉö Åöäú ßóÇäó ãöãøóäú íóÓúÊóÈöíÍõ Ïóãó Ãóåúáö ÇáúÚóÏúáö
æóãóÇáóåõãú¡ áóãú íõäóÝøóÐú Íõßúãõåõº áöÃóäøó ÔóÑúØóåõ ÇáúÚóÏóÇáóÉõ
æóÇáöÇÌúÊöåóÇÏõ¡ æóåóÐóÇ áóíúÓó ÈöÚóÏúáò æóáóÇ ãõÌúÊóåöÏò¡ æóÞóÏú ÌóÒóãó
ÇáÑøóÇÝöÚöíøõ Ýöí «ÇáúãõÍóÑøóÑö» ÈöãóÇ ÐóßóÑóåõ ÇáúÛóÒóÇáöíøõ¡ ÝóÞóÇáó:
Åöäú ÊóÚóÐøóÑó ÇÌúÊöãóÇÚõ åóÐöåö ÇáÔøõÑõæØö¡ Ýóæóáøóì ÓõáúØóÇäñ Ðõæ
ÔóæúßóÉò ÝóÇÓöÞðÇ¡ Ãóæú ãõÞóáøöÏðÇ¡ äõÝøöÐó ÞóÖóÇÄõåõ áöáÖøóÑõæÑóÉö.
æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
æóÐõßöÑó Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó ÇáúÚóÇÏöáó ÅöÐóÇ ÇÓúÊóÞúÖóÇåõ ÃóãöíÑñ ÈóÇÛò¡
ÃóÌóÇÈóåõ Åöáóíúåö¡ æóäõÝøöÐó ÞóÖóÇÄõåõ¡ ÝóÞóÏú ÓõÆöáóÊú ÚóÇÆöÔóÉõ -
ÑóÖöíó Çááøóåõ ÚóäúåóÇ - Úóäú Ðóáößó áöãóäö ÇÓúÊóÞúÖóÇåõ ÒöíóÇÏñ¡
ÝóÞóÇáóÊú: Åöäú áóãú íóÞúÖö áóåõãú ÎöíóÇÑõßõãú ÞóÖóì ÔöÑóÇÑõßõãú.
ÝóÑúÚñ
ãóäú áóÇ ÊõÞúÈóáõ ÔóåóÇÏóÊõåõ ãöäú Ãóåúáö ÇáúÈöÏóÚö áóÇ íóÕöÍøõ
ÊóÞúáöíÏõåõ ÇáúÞóÖóÇÁó. ÞóÇáó ÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ: æóßóÐóÇ áóÇ íóÌõæÒõ
ÊóÞúáöíÏõ ãóäú áóÇ íóÞõæáõ ÈöÇáúÅöÌúãóÇÚö¡ Ãóæú áóÇ íóÞõæáõ ÈöÃóÎúÈóÇÑö
ÇáúÂÍóÇÏö¡ æóßóÐóÇ Íõßúãõ äõÝóÇÉö ÇáúÞöíóÇÓö ÇáøóÐöíäó áóÇ íóÞõæáõæäó
ÈöÇáöÇÌúÊöåóÇÏö ÃóÕúáðÇ¡ Èóáú íóÊøóÈöÚõæäó ÇáäøõÕõæÕó¡ ÝóÅöäú áóãú
íóÌöÏõæÇ ÃóÎóÐõæÇ ÈöÞóæúáö ÓóáóÝöåöãú¡ ßóÇáÔøöíÚóÉö¡ ÝóÅöäú ßóÇäõæÇ
ãõÌúÊóåöÏöíäó Ýöí ÝóÍúæóì ÇáúßóáóÇãö¡ æóíóÈúäõæäó ÇáúÃóÍúßóÇãó Úóáóì
Úõãõæãö ÇáäøõÕõæÕö æóÅöÔóÇÑóÇÊöåóÇ¡ ÌóÇÒó ÊóÞúáöíÏõåõãú Úóáóì
ÇáúÃóÕóÍøö.
ÇáúÝóÕúáõ ÇáËøóÇäöí Ýöí ÇáúãõÝúÊöí: æóãóÊóì áóãú íóßõäú Ýöí ÇáúãóæúÖöÚö
ÅöáøóÇ æóÇÍöÏñ íóÕúáõÍõ áöáúÝóÊúæóì¡ ÊóÚóíøóäó Úóáóíúåö Ãóäú íõÝúÊöíó¡
æóÅöäú ßóÇäó åõäóÇßó ÛóíúÑõåõ Ýóåõæó ãöäú ÝõÑõæÖö ÇáúßöÝóÇíóÇÊö¡ æóãóÚó
åóÐóÇ ÝóáóÇ íóÍöáøõ ÇáÊøóÓóÇÑõÚõ Åöáóíúåö¡ ÝóÞóÏú ßóÇäóÊö ÇáÕøóÍóÇÈóÉõ -
ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõãú - ãóÚó ãõÔóÇåóÏóÊöåöãõ ÇáúæóÍúíó íõÍöíáõ
ÈóÚúÖõåõãú Úóáóì ÈóÚúÖò Ýöí ÇáúÝóÊúæóì¡ æóíóÍúÊóÑöÒõæäó Úóäö
ÇÓúÊöÚúãóÇáö ÇáÑøóÃúíö æóÇáúÞöíóÇÓö ãóÇ Ãóãúßóäó.
Ëõãøó äóÊóßóáøóãõ Ýöí ËóáóÇËö
(11/98)
Ìõãóáò¡ ÅöÍúÏóÇåóÇ Ýöí ÇáúãõÝúÊöí¡
ÝóíõÔúÊóÑóØõ ÅöÓúáóÇãõåõ æóÈõáõæÛõåõ æóÚóÏóÇáóÊõåõ¡ ÝóÇáúÝóÇÓöÞõ áóÇ
ÊõÞúÈóáõ ÝóÊúæóÇåõ¡ æóíóáúÒóãõåõ Ãóäú íóÚúãóáó áöäóÝúÓöåö
ÈöÇÌúÊöåóÇÏöåö¡ æóíõÔúÊóÑóØõ Ýöí ÇáúãõÝúÊöí ÃóíúÖðÇ ÇáÊøóíóÞøõÙõ
æóÞõæøóÉõ ÇáÖøóÈúØö¡ ÝóáóÇ íõÞúÈóáõ ãöãøóäú ÊóÛúáöÈõ Úóáóíúåö
ÇáúÛóÝúáóÉõ æóÇáÓøóåúæõ¡ æóíõÔúÊóÑóØõ Ýöíåö ÃóåúáöíøóÉõ ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö¡
Ýóáóæú ÚóÑóÝó ÇáúÚóÇãøöíøõ ãóÓúÃóáóÉð Ãóæú ãóÓóÇÆöáó ÈöÏóáöíáöåóÇ áóãú
íóßõäú áóåõ Ãóäú íõÝúÊöíó ÈöåóÇ¡ æóáóÇ áöÛóíúÑöåö Ãóäú íõÞóáøöÏóåõ
æóíóÃúÎõÐó ÈöÞóæúáöåö ÝöíåóÇ¡ æóÞöíáó: íóÌõæÒõ¡ æóÞöíáó: Åöäú ßóÇäó
äóÞúáöíøðÇ ÌóÇÒó¡ æóÅöäú ßóÇäó ÞöíóÇÓöíøðÇ ÝóáóÇ¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ
ÇáúÃóæøóáõ.
æóÇáúÚóÇáöãõ ÇáøóÐöí áóãú íóÈúáõÛú ÛóÇíóÉó ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö ßóÇáúÚóÇãøöíøö
Ýöí Ãóäøóåõ áóÇ íóÌõæÒõ ÊóÞúáöíÏõåõ Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö. æóãóæúÊõ
ÇáúãõÌúÊóåöÏö åóáú íõÎúÑöÌõåõ Úóäú Ãóäú íõÞóáøóÏó æóíõÄúÎóÐó ÈöÞóæúáöåö¿
æóÌúåóÇäö ÇáÕøóÍöíÍõ: Ãóäøóåõ áóÇ íõÎúÑöÌõåõ¡ Èóáú íóÌõæÒõ ÊóÞúáöíÏõåõ
ßóãóÇ íõÚúãóáõ ÈöÔóåóÇÏóÉö ÇáÔøóÇåöÏö ÈóÚúÏó ãóæúÊöåö¡ æóáöÃóäøóåõ áóæú
ÈóØóáó Þóæúáõåõ ÈöãóæúÊöåö¡ áóÈóØóáó ÇáúÅöÌúãóÇÚõ ÈöãóæúÊö
ÇáúãõÌúãöÚöíäó¡ æóáóÕóÇÑóÊö ÇáúãóÓúÃóáóÉõ ÇÌúÊöåóÇÏöíøóÉð¡ æóáöÃóäøó
ÇáäøóÇÓó Çáúíóæúãó ßóÇáúãõÌúãöÚöíäó Úóáóì Ãóäøóåõ áóÇ ãõÌúÊóåöÏó
Çáúíóæúãó¡ Ýóáóæú ãóäóÚúäóÇ ÊóÞúáöíÏó ÇáúãóÇÖöíäó¡ áóÊóÑóßúäóÇ ÇáäøóÇÓó
ÍóíóÇÑóì. æóÈóäóæúÇ Úóáóì åóÐóíúäö ÇáúæóÌúåóíúäö Ãóäøó ãóäú ÚóÑóÝó
ãóÐúåóÈó ãõÌúÊóåöÏò¡ æóÊóÈóÍøóÑó Ýöíåö¡ áóßöäú áóãú íóÈúáõÛú ÑõÊúÈóÉó
ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö¡ åóáú áóåõ Ãóäú íõÝúÊöíó æóíóÃúÎõÐó ÈöÞóæúáö Ðóáößó
ÇáúãõÌúÊóåöÏö¿ ÝóÚóáóì ÇáÕøóÍöíÍö íóÌõæÒõ. åóßóÐóÇ ÕóæøóÑõæÇ ÇáúÝóÑúÚó¡
æóáóßó Ãóäú ÊóÞõæáó: ÅöÐóÇ ßóÇäó ÇáúãóÃúÎóÐõ ãóÇ ÐóßóÑúäóÇ¡ ÝóÓóæóÇÁñ
ÇáúãõÊóÈóÍøöÑõ æóÛóíúÑõåõ¡ Èóáö ÇáúÚóÇãøöíøõ ÅöÐóÇ ÚóÑóÝó Íõßúãó Êöáúßó
ÇáúãóÓúÃóáóÉö ÚöäúÏó Ðóáößó ÇáúãõÌúÊóåöÏö ÝóÃóÎúÈóÑó Èöåö¡ æóÃóÎóÐó
ÛóíúÑõåõ Èöåö ÊóÞúáöíÏðÇ áöáúãóíøöÊö æóÌóÈó Ãóäú íóÌõæÒó Úóáóì
ÇáÕøóÍöíÍö.
ÞõáúÊõ: åóÐóÇ ÇáöÇÚúÊöÑóÇÖõ ÖóÚöíÝñ Ãóæú ÈóÇØöáñº áöÃóäøóåõ ÅöÐóÇ áóãú
íóßõäú ãõÊóÈóÍøöÑðÇ ÑõÈøóãóÇ Ùóäøó ãóÇ áóíúÓó ãóÐúåóÈðÇ áóåõ ãóÐúåóÈóåõ¡
áöÞõÕõæÑö Ýóåúãöåö æóÞöáøóÉö ÇØøöáóÇÚöåö Úóáóì ãóÙóÇäøö ÇáúãóÓúÃóáóÉö
æóÇÎúÊöáóÇÝö äõÕõæÕö Ðóáößó ÇáúãõÌúÊóåöÏö¡ æóÇáúãõÊóÃóÎøöÑö ãöäúåóÇ¡
æóÇáÑøóÇÌöÍö æóÛóíúÑö Ðóáößó¡ áóÇÓöíøóãóÇ ãóÐúåóÈõ ÇáÔøóÇÝöÚöíøö -
ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ - ÇáøóÐöí áóÇ íóßóÇÏõ íóÚúÑöÝõ ãóÇ íõÝúÊóì Èöåö ãöäúåõ
ÅöáøóÇ ÃóÝúÑóÇÏñ¡ áößóËúÑóÉö ÇäúÊöÔóÇÑöåö¡ æóÇÎúÊöáóÇÝö äóÇÞöáöíåö Ýöí
ÇáäøóÞúáö æóÇáÊøóÑúÌöíÍö.
ÝóÅöäú ÝõÑöÖó åóÐóÇ Ýöí ãóÓóÇÆöáó ÕóÇÑóÊú ßóÇáúãóÚúáõæãóÉö ÚöáúãðÇ
ÞóØúÚöíøðÇ Úóäú Ðóáößó ÇáúãóÐúåóÈö¡ ßóæõÌõæÈö ÇáäøöíøóÉö Ýöí ÇáúæõÖõæÁö¡
æóÇáúÝóÇÊöÍóÉö Ýöí ÇáÕøóáóÇÉö¡ æóæõÌõæÈö ÇáÒøóßóÇÉö Ýöí
(11/99)
ãóÇáö ÇáÕøóÈöíøö æóÇáúãóÌúäõæäö¡
æóæõÌõæÈö ÊóÈúíöíÊö ÇáäøöíøóÉö Ýöí Õóæúãö ÇáúÝóÑúÖö¡ æóÕöÍøóÉö
ÇáöÇÚúÊößóÇÝö ÈöáóÇ Õóæúãò¡ æóÚóÏóãö æõÌõæÈö äóÝóÞóÉö ÇáúÈóÇÆöäö
ÇáúÍóÇãöáö¡ æóæõÌõæÈö ÇáúÞöÕóÇÕö Ýöí ÇáúÞóÊúáö ÈöÇáúãõËóÞøóáö æóÛóíúÑö
Ðóáößó ÚöäúÏó ÇáÔøóÇÝöÚöíøö - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõ - ÝóåóÐóÇ ÍóÓóäñ
ãõÍúÊóãóáñ. æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
æóÅöÐóÇ ÌóæøóÒúäóÇ ÇáúÝóÊúæóì ÅöÎúÈóÇÑðÇ Úóäú ãóÐúåóÈö ÇáúãóíøöÊö¡
ÝóÅöäú Úõáöãó ãöäú ÍóÇáöåö Ãóäøóåõ íõÝúÊöí Úóáóì ãóÐúåóÈö ÅöãóÇãò
ãõÚóíøóäò¡ ßóÝóì ÅöØúáóÇÞõ ÇáúÌóæóÇÈö¡ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ ÈõÏøó ãöäú
ÅöÖóÇÝóÊöåö Åöáóì ÕóÇÍöÈö ÇáúãóÐúåóÈö.
ÝóÑúÚñ
áóíúÓó áöãõÌúÊóåöÏò Ãóäú íõÞóáøöÏó ãõÌúÊóåöÏðÇ áóÇ áöíóÚúãóáó Èöåö¡
æóáóÇ áöíõÝúÊöíó Èöåö¡ æóáóÇ ÅöÐóÇ ßóÇäó ÞóÇÖöíðÇ áöíóÞúÖöíó Èöåö¡
ÓóæóÇÁñ ÎóÇÝó ÇáúÝóæúÊó áöÖöíÞö æóÞúÊò Ãóãú áóÇ.
æóÞóÇáó ÇÈúäõ ÓõÑóíúÌò: áóåõ ÇáÊøóÞúáöíÏõ ÅöÐóÇ ÖóÇÞó ÇáúæóÞúÊõ
áöíóÚúãóáó Èöåö¡ áóÇ áöíõÝúÊöíó¡ æóÞöíóÇÓõåõ Ãóäú áóÇ íóÌõæÒó
áöáúÞóÖóÇÁö æóÃóæúáóì. æóÝöí «ÇáÔøóÇãöáö» æó «ÇáÊøóåúÐöíÈö» ØóÑóÏó
Þóæúáó ÇÈúäö ÓõÑóíúÌò Ýöí ÇáúÞóÖóÇÁö. æóÕõæÑóÉõ ÇáÖøöíÞö Ýöíåö: Ãóäú
íóÊóÍóÇßóãó ãõÓóÇÝöÑóÇäö æóÇáúÞóÇÝöáóÉõ ÊóÑúÊóÍöáõ¡ æóãóäú ÞóÇáó Èöåö¡
ÝóÞöíóÇÓõåõ ØóÑóÏõåõ Ýöí ÇáúÝóÊúæóì.
ÝóÑúÚñ
åóáú íóáúÒóãõ ÇáúãõÌúÊóåöÏó ÊóÌúÏöíÏõ ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö ÅöÐóÇ æóÞóÚóÊö
ÇáúÍóÇÏöËóÉõ ãóÑøóÉð ÃõÎúÑóì¡ Ãóæú ÓõÆöáó ÚóäúåóÇ ãóÑøóÉð ÃõÎúÑóì¡ Ãóãú
íóÚúÊóãöÏõ ÇÌúÊöåóÇÏóåõ ÇáúÃóæøóáó¿ æóÌúåóÇäö ßóãóÇ ÓóÈóÞó Ýöí
ÇáúÞöÈúáóÉö.
ÞõáúÊõ: ÃóÕóÍøõåõãóÇ áõÒõæãõ ÇáÊøóÌúÏöíÏö¡ æóåóÐóÇ ÅöÐóÇ áóãú íóßõäú
ÐóÇßöÑðÇ áöÏóáöíáö ÇáúÃõæáóì¡ æóáóãú íóÊóÌóÏøóÏú ãóÇ ÞóÏú íõæÌöÈõ
ÑõÌõæÚóåõ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÐóÇßöÑðÇ¡ áóãú íóáúÒóãúåõ ÞóØúÚðÇ¡ æóÅöäú
ÊóÌóÏøóÏó ãóÇ íõæÌöÈõ ÇáÑøõÌõæÚó¡ áóÒöãóåõ ÞóØúÚðÇ. æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
(11/100)
ÝóÑúÚñ
ÇáúãóäúÓõæÈõ Åöáóì ãóÐúåóÈö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö æóÃóÈöí ÍóäöíÝóÉó æóãóÇáößò
ËóáóÇËóÉõ ÃóÕúäóÇÝò. ÃóÍóÏõåóÇ: ÇáúÚóæóÇãøõ æóÊóÞúáöíÏõåõãõ
ÇáÔøóÇÝöÚöíøó ãóËóáðÇ ãõÝóÑøóÚñ Úóáóì ÊóÞúáöíÏö ÇáúãóíøöÊö æóÞóÏú
ÓóÈóÞó.
æóÇáËøóÇäöí: ÇáúÈóÇáöÛõæäó áöÑõÊúÈóÉö ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö¡ æóÞóÏú ÐóßóÑúäóÇ
Ãóäøó ÇáúãõÌúÊóåöÏó áóÇ íõÞóáøöÏõ ãõÌúÊóåöÏðÇ æóÅöäøóãóÇ íõäúÓóÈõ
åóÄõáóÇÁö Åöáóì ÇáÔøóÇÝöÚöíøöº áöÃóäøóåõãú ÌóÑóæúÇ Úóáóì ØóÑöíÞóÊöåö Ýöí
ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö æóÇÓúÊöÚúãóÇáö ÇáúÃóÏöáøóÉö æóÊóÑúÊöíÈö ÈóÚúÖöåóÇ Úóáóì
ÈóÚúÖò¡ æóæóÇÝóÞó ÇÌúÊöåóÇÏõåõãõ ÇÌúÊöåóÇÏóåõ æóÅöÐóÇ ÎóÇáóÝó ÃóÍúíóÇäðÇ
áóãú íõÈóÇáõæÇ ÈöÇáúãõÎóÇáóÝóÉö.
æóÇáÕøöäúÝõ ÇáËøóÇáöËõ: ÇáúãõÊóæóÓøöØõæäó æóåõãõ ÇáøóÐöíäó áóãú
íóÈúáõÛõæÇ ÑõÊúÈóÉó ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö Ýöí ÃõÕõæáö ÇáÔøóÑúÚö¡ áóßöäøóåõãú
æóÞóÝõæÇ Úóáóì ÃõÕõæáö ÇáúÅöãóÇãö Ýöí ÇáúÃóÈúæóÇÈö æóÊóãóßøóäõæÇ ãöäú
ÞöíóÇÓö ãóÇ áóãú íóÌöÏõæåõ ãóäúÕõæÕðÇ áóåõ Úóáóì ãóÇ äóÕøó Úóáóíúåö¡
æóåóÄõáóÇÁö ãõÞóáøöÏõæäó áóåõ ÊóÝúÑöíÚðÇ Úóáóì ÊóÞúáöíÏö ÇáúãóíøöÊö¡
æóåóßóÐóÇ ãóäú íóÃúÎõÐõ ÈöÞóæúáöåöãú ãöäó ÇáúÚóæóÇãøö ÊóÞúáöíÏðÇ áóåõ¡
æóÇáúãóÚúÑõæÝõ áöáúÃóÕúÍóÇÈö Ãóäøóåõ áóÇ íõÞóáøöÏõåõãú Ýöí ÃóäúÝõÓöåöãú¡
áöÃóäøóåõãú ãõÞóáøöÏõæäó¡ æóÞóÏú äóÌöÏõ ãóÇ íõÎóÇáöÝõ åóÐóÇ ÝóÅöäøó
ÃóÈóÇ ÇáúÝóÊúÍö ÇáúåóÑóæöíøó æóåõæó ãöäú ÃóÕúÍóÇÈö ÇáúÅöãóÇãö íóÞõæáõ
Ýöí ÇáúÃõÕõæáö: ãóÐúåóÈõ ÚóÇãøóÉö ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ Ãóäøó ÇáúÚóÇãøöíøó áóÇ
ãóÐúåóÈó áóåõ¡ ÝóÅöäú æóÌóÏó ãõÌúÊóåöÏðÇ ÞóáøóÏóåõ. æóÅöäú áóãú
íóÌöÏúåõ¡ æóæóÌóÏó ãõÊóÈóÍøöÑðÇ Ýöí ãóÐúåóÈò¡ ÝóÅöäøóåõ íõÝúÊöíåö Úóáóì
ãóÐúåóÈö äóÝúÓöåö¡ æóÅöäú ßóÇäó ÇáúÚóÇãøöíøõ áóÇ íóÚúÊóÞöÏõ ãóÐúåóÈóåõ.
æóåóÐóÇ ÊóÕúÑöíÍñ ÈöÃóäøóåõ íõÞóáøöÏõ ÇáúãõÊóÈóÍøöÑó Ýöí äóÝúÓöåö.
æóÅöÐóÇ ÇÎúÊóáóÝó ãõÊóÈóÍøöÑóÇäö Ýöí ãóÐúåóÈò áöÇÎúÊöáóÇÝöåöãóÇ Ýöí
ÞöíóÇÓö ÃóÕúáö ãóÐúåóÈö ÅöãóÇãöåöãóÇ¡ æóãöäú åóÐóÇ íóÊóæóáøóÏõ æõÌõæåõ
ÇáúÃóÕúÍóÇÈö¡ ÝóäóÞõæáõ: ÃóíøõåõãóÇ íóÃúÎõÐõ ÇáúÚóÇãøöíøõ¿ Ýöíåö ãóÇ
ÓóäóÐúßõÑõåõ Ýöí ÇÎúÊöáóÇÝö ÇáúãõÌúÊóåöÏöíäó Åöäú ÔóÇÁó Çááøóåõ
ÊóÚóÇáóì¡ æóÅöÐóÇ äóÕøó ÕóÇÍöÈõ ÇáúãóÐúåóÈö Úóáóì ÇáúÍõßúãö
æóÇáúÚöáøóÉö¡ ÃóáúÍóÞó ÈöÊöáúßó ÇáúÚöáøóÉö ÛóíúÑó ÇáúãóäúÕõæÕö
ÈöÇáúãóäúÕõæÕö¡ æóÅöäö ÇÞúÊóÕóÑó Úóáóì ÇáúÍõßúãö¡ Ýóåóáú íóÓúÊóäúÈöØõ
ÇáúãõÊóÈóÍøöÑõ ÇáúÚöáøóÉó æóíõÚóÏøöí ÇáúÍõßúãó ÈöåóÇ¡ ÞóÇáó ãõÍóãøóÏõ
Èúäõ íóÍúíóì: áóÇ¡ æóÇáúÃóÔúÈóåõ
(11/101)
ÈöÝöÚúáö ÇáúÃóÕúÍóÇÈö ÌóæóÇÒõåõº
áöÃóäøóåõãú íóäúÞõáõæäó ÇáúÍõßúãó¡ Ëõãøó íóÎúÊóáöÝõæäó Ýöí ÚöáøóÊöåö¡
æóßõáøñ ãöäúåõãú íóØúÑõÏõ ÇáúÍõßúãó Ýöí ÝõÑõæÚö ÚöáøóÊöåö.
ÝóÑúÚñ
ÐóßóÑó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞó Ãóäøóåõ ÅöÐóÇ äóÕøó ÇáúÅöãóÇãõ Ýöí
æóÇÞöÚóÉò Úóáóì Íõßúãò¡ æóÝöí ÃõÎúÑóì ÔóÈóåöåóÇ Úóáóì ÎöáóÇÝöåö áóÇ
íóÌõæÒõ äóÞúáõ Þóæúáöåö ãöäú ÅöÍúÏóÇåõãóÇ Åöáóì ÇáúÃõÎúÑóì
æóÊóÎúÑöíÌõåõãóÇ Úóáóì Þóæúáóíúäö¡ æóÃóäøó ãóÇ íóÞúÊóÖöíåö Þóæúáõåõ áóÇ
íõÌúÚóáõ ÞóæúáðÇ áóåõ ÅöáøóÇ ÅöÐóÇ áóãú íõÍúÊóãóáú ßóÞóæúáöåö: ËóÈóÊóÊö
ÇáÔøõÝúÚóÉõ Ýöí ÇáÔøöÞúÕö ãöäó ÇáÏøóÇÑö¡ ÝóíõÞóÇáõ: Þóæúáõåõ Ýöí
ÇáúÍóÇäõæÊö ßóÐóáößó æóÇáúãóÚúÑõæÝõ Ýöí ÇáúãóÐúåóÈö ÎöáóÇÝõ ãóÇ ÞóÇáóåõ¡
áóßöäøó ÇáúÃóæúáóì Ãóäú íõÞóÇáó: Åöäøóåõ ÞöíóÇÓõ ÃóÕúáöåö Ãóæú ÞöíóÇÓõ
Þóæúáöåö¡ æóáóÇ íõÞóÇáõ: åõæó Þóæúáõåõ.
ÝóÑúÚñ
áöáúãõÝúÊöí Ãóäú íõÔóÏøöÏó Ýöí ÇáúÌóæóÇÈö ÈöáóÝúÙò ãõÊóÃóæøóáò ÚöäúÏóåõ
ÒóÌúÑðÇ æóÊóåúÏöíÏðÇ Ýöí ãóæóÇÖöÚö ÇáúÍóÇÌóÉö.
ÞõáúÊõ: ÇáúãõÑóÇÏõ ãóÇ ÐóßóÑóåõ ÇáÕøóíúãóÑöíøõ æóÛóíúÑõåõ ÞóÇáõæÇ: ÅöÐóÇ
ÑóÃóì ÇáúãõÝúÊöí ÇáúãóÕúáóÍóÉó Ãóäú íóÞõæáó áöáúÚóÇãøöíøö ãóÇ Ýöíåö
ÊóÛúáöíÙñ æóåõæó áóÇ íóÚúÊóÞöÏõ ÙóÇåöÑóåõ¡ æóáóåõ Ýöíåö ÊóÃúæöíáñ¡ ÌóÇÒó
ÒóÌúÑðÇ¡ ßóãóÇ Ñõæöíó Úóäö ÇÈúäö ÚóÈøóÇÓò - ÑóÖöíó Çááøóåõ ÚóäúåõãóÇ -
Ãóäøóåõ ÓõÆöáó Úóäú ÊóæúÈóÉö ÇáúÞóÇÊöáö¡ ÝóÞóÇáó: áóÇ ÊóæúÈóÉó áóåõ¡
æóÓóÃóáóåõ ÂÎóÑõ ÝóÞóÇáó: áóåõ ÊóæúÈóÉñ¡ Ëõãøó ÞóÇáó: ÃóãøóÇ ÇáúÃóæøóáõ¡
ÝóÑóÃóíúÊõ Ýöí Úóíúäóíúåö ÅöÑóÇÏóÉó ÇáúÞóÊúáö ÝóãóäóÚúÊõåõ¡ ÃóãøóÇ
ÇáËøóÇäöí¡ ÝóÌóÇÁó
(11/102)
ãöÓúßöíäðÇ ÞóÏú ÞóÊóáó¡ Ýóáóãú
ÃõÞóäøöØúåõ¡ ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ: æóßóÐóÇ Åöäú ÓóÃóáóåõ¡ ÝóÞóÇáó: Åöäú
ÞóÊóáúÊõ ÚóÈúÏöí¡ Ýóåóáú Úóáóíøó ÞöÕóÇÕñ¡ ÝóæóÇÓöÚñ Ãóäú íõÞóÇáó: Åöäú
ÞóÊóáúÊóåõ ÞóÊóáúäóÇßó¡ ÝóÚóäö ÇáäøóÈöíøö - Õóáøóì Çááøóåõ Úóáóíúåö
æóÓóáøóãó -: «ãóäú ÞóÊóáó ÚóÈúÏóåõ ÞóÊóáúäóÇåõ» æóáöÃóäøó ÇáúÞóÊúáó áóåõ
ãóÚóÇäò æóåóÐóÇ ßõáøõåõ ÅöÐóÇ áóãú íóÊóÑóÊøóÈú Úóáóì ÅöØúáóÇÞöåö
ãóÝúÓóÏóÉñ. æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÇáúÌõãúáóÉõ ÇáËøóÇäöíóÉõ Ýöí ÇáúãõÓúÊóÝúÊöí¡ ÝóíóáúÒóãõåõ ÓõÄóÇáõ
ÇáúãõÝúÊöí ÚöäúÏó ÍõÏõæËö ãóÓúÃóáóÊöåö¡ æóÅöäøóãóÇ íóÓúÃóáõ ãóäú ÚóÑóÝó
Úöáúãóåõ æóÚóÏóÇáóÊóåõ¡ ÝóÅöäú áóãú íóÚúÑöÝö ÇáúÚöáúãó¡ ÈóÍóËó Úóäúåõ
ÈöÓõÄóÇáö ÇáäøóÇÓö¡ æóÅöäú áóãú íóÚúÑöÝö ÇáúÚóÏóÇáóÉó¡ ÝóÞóÏú ÐóßóÑó
ÇáúÛóÒóÇáöíøõ Ýöíåö ÇÍúÊöãóÇáóíúäö ÃóÍóÏõåõãóÇ: Ãóäøó ÇáúÍõßúãó
ßóÐóáößó¡ æóÃóÔúÈóåõåõãóÇ ÇáöÇßúÊöÝóÇÁõº áöÃóäøó ÇáúÛóÇáöÈó ãöäú ÍóÇáö
ÇáúÚõáóãóÇÁö ÇáúÚóÏóÇáóÉõ¡ ÈöÎöáóÇÝö ÇáúÈóÍúËö Úóäö ÇáúÚöáúãö¡ ÝóáóíúÓó
ÇáúÛóÇáöÈõ ãöäó ÇáäøóÇÓö ÇáúÚöáúãó¡ Ëõãøó ÐóßóÑó ÇÍúÊöãóÇáóíúäö Ýöí
Ãóäøóåõ ÅöÐóÇ æóÌóÈó ÇáúÈóÍúËõ¡ íóÝúÊóÞöÑõ Åöáóì ÚóÏóÏö ÇáÊøóæóÇÊõÑö¡
Ãóãú íóßúÝöí ÅöÎúÈóÇÑõ ÚóÏúáò Ãóæú ÚóÏúáóíúäö¿ ÃóÕóÍøõåõãóÇ: ÇáËøóÇäöí.
ÞõáúÊõ: ÇáöÇÍúÊöãóÇáóÇäö ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ áóãú ÊõÚúÑóÝö ÇáúÚóÏóÇáóÉõ¡ åõãóÇ
Ýöíãóäú ßóÇäó ãóÓúÊõæÑðÇ æóåõæó ÇáøóÐöí ÙóÇåöÑõåõ ÇáúÚóÏóÇáóÉõ æóáóãú
íõÎúÊóÈóÑú ÈóÇØöäõåõ æóåõãóÇ æóÌúåóÇäö ÐóßóÑóåõãóÇ ÛóíúÑõåõ¡
ÃóÕóÍøõåõãóÇ ÇáöÇßúÊöÝóÇÁõº áöÃóäøó ÇáúÚóÏóÇáóÉó ÇáúÈóÇØöäóÉó íóÚúÓõÑõ
ãóÚúÑöÝóÊõåóÇ Úóáóì ÛóíúÑö ÇáúÞõÖóÇÉö¡ ÝóíóÚúÓõÑõ Úóáóì ÇáúÚóæóÇãøö
ÊóßúáöíÝõåõãú ÈöåóÇ¡ æóåóÐóÇ ÇáúÎöáóÇÝõ ßóÇáúÎöáóÇÝö Ýöí ÕöÍøóÉö
ÇáäøößóÇÍö ÈöÍõÖõæÑö ÇáúãóÓúÊõæÑöíäó.
ÃóãøóÇ ÇáöÇÍúÊöãóÇáóÇäö Ýöí ÇÔúÊöÑóÇØö ÚóÏóÏö ÇáÊøóæóÇÊõÑö¡
æóÇáöÇßúÊöÝóÇÁö ÈöÚóÏúáò¡ ÝóåõãóÇ ãõÍúÊóãóáóÇäö¡ æóáóßöäøó ÇáúãóäúÞõæáó
ÎöáóÇÝõåõãóÇ¡ ÝóÇáøóÐöí ÞóÇáóåõ ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ Ãóäøóåõ íóÌõæÒõ
ÇÓúÊöÝúÊóÇÁõ ãóäö ÇÓúÊóÝóÇÖóÊú ÃóåúáöíøóÊõåõ¡ æóÞöíáó: áóÇ íóßúÝöí
ÇáöÇÓúÊöÝóÇÖóÉõ æóáóÇ ÇáÊøóæóÇÊõÑõ¡ Èóáú ÅöäøóãóÇ íõÚúÊóãóÏõ Þóæúáõåõ:
ÃóäóÇ Ãóåúáñ áöáúÝóÊúæóìº áöÃóäøó ÇáöÇÓúÊöÝóÇÖóÉó æóÇáÔøõåúÑóÉó Èóíúäó
ÇáúÚóÇãøóÉö áóÇ æõËõæÞó ÈöåóÇ¡ ÝóÞóÏú íóßõæäõ ÃóÕúáõåóÇ ÇáÊøóáúÈöíÓó¡
æóÃóãøóÇ ÇáÊøóæóÇÊõÑõ ÝóáóÇ íõÝöíÏõ ÇáúÚöáúãó ÅöÐóÇ áóãú íóÓúÊóäöÏú
Åöáóì ãóÚúáõæãò ãóÍúÓõæÓò¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáúÃóæøóáõº áöÃóäøó ÅöÞúÏóÇãóåõ
ÚóáóíúåóÇ ÅöÎúÈóÇÑñ ãöäúåõ ÈöÃóåúáöíøóÊöåö
(11/103)
áöÃóäøó ÇáÕøõæÑóÉó Ýöíãóäú æõËöÞó
ÈöÏöíäöåö. æóíóÌõæÒõ ÇÓúÊöÝúÊóÇÁõ ãóäú ÃóÎúÈóÑó ÇáúãóÔúåõæÑõ
ÇáúãóÐúßõæÑõ ÈöÃóåúáöíøóÊöåö. ÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞó
æóÛóíúÑõåõ: äóÞúÈóáõ Ýöí ÃóåúáöíøóÊöåö ÎóÈóÑó ÚóÏúáò æóÇÍöÏò¡ æóåóÐóÇ
ãóÍúãõæáñ Úóáóì ãóäú ÚöäúÏóåõ ãóÚúÑöÝóÉñ íõãóíøöÒõ ÈöåóÇ ÇáúãõáúÊóÈöÓó
ãöäú ÛóíúÑöåö¡ æóáóÇ íõÚúÊóãóÏõ Ýöí Ðóáößó ÎóÈóÑõ ÂÍóÇÏö ÇáúÚóÇãøóÉö
áößóËúÑóÉö ãóÇ íóÊóØóÑøóÞõ Åöáóíúåöãú ãöäó ÇáÊøóáúÈöíÓö Ýöí Ðóáößó.
æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÝóÑúÚñ
ÅöÐóÇ æóÌóÏó ãõÝúÊöíóíúäö ÝóÃóßúËóÑó åóáú íóáúÒóãõåõ Ãóäú íóÌúÊóåöÏó
ÝóíóÓúÃóáó ÃóÚúáóãóåõãú¿ æóÌúåóÇäö¡ ÞóÇáó ÇÈúäõ ÓõÑóíúÌò: äóÚóãú¡
æóÇÎúÊóÇÑóåõ ÇÈúäõ ßóÌøò æóÇáúÞóÝøóÇáõº áöÃóäøóåõ íóÓúåõáõ Úóáóíúåö¡
æóÃóÕóÍøõåõãóÇ ÚöäúÏó ÇáúÌõãúåõæÑö Ãóäøóåõ íóÊóÎóíøóÑõ¡ ÝóíóÓúÃóáõ ãóäú
ÔóÇÁóº áöÃóäøó ÇáúÃóæøóáöíäó ßóÇäõæÇ íóÓúÃóáõæäó ÚõáóãóÇÁó ÇáÕøóÍóÇÈóÉö
- ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõãú - ãóÚó ÊóÝóÇæõÊöåöãú Ýöí ÇáúÚöáúãö
æóÇáúÝóÖúáö¡ æóíóÚúãóáõæäó ÈöÞóæúáö ãóäú ÓóÃóáõæåõ ãöäú ÛóíúÑö
ÅöäúßóÇÑò¡ ÞóÇáó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ: ÝóÅöäö ÇÚúÊóÞóÏó Ãóäøó ÃóÍóÏóåõãú
ÃóÚúáóãõ¡ áóãú íóÌõÒú Ãóäú íõÞóáøöÏó ÛóíúÑóåõ¡ æóÅöäú ßóÇäó áóÇ
íóáúÒóãõåõ ÇáúÈóÍúËõ Úóäö ÇáúÃóÚúáóãö ÅöÐóÇ áóãú íóÚúÊóÞöÏö ÇÎúÊöÕóÇÕó
ÃóÍóÏöåöãú ÈöÒöíóÇÏóÉö Úöáúãò.
ÞõáúÊõ: åóÐóÇ ÇáøóÐöí ÞóÇáóåõ ÇáúÛóÒóÇáöíøõ ÞóÏú ÞóÇáóåõ ÛóíúÑõåõ
ÃóíúÖðÇ æóåõæó æóÅöäú ßóÇäó ÙóÇåöÑðÇ¡ ÝóÝöíåö äóÙóÑñ áöãóÇ ÐóßóÑúäóÇ
ãöäú ÓõÄóÇáö ÂÍóÇÏö ÇáÕøóÍóÇÈóÉö - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõãú - ãóÚó
æõÌõæÏö ÃóÝóÇÖöáöåöãõ ÇáøóÐöíäó ÝóÖúáõåõãú ãõÊóæóÇÊöÑñ¡ æóÞóÏú íõãúäóÚõ
åóÐóÇ. æóÚóáóì ÇáúÌõãúáóÉö: ÇáúãõÎúÊóÇÑõ ãóÇ ÐóßóÑóåõ ÇáúÛóÒóÇáöíøõ.
ÝóÚóáóì åóÐóÇ íóáúÒóãõåõ ÊóÞúáöíÏõ ÃóæúÑóÚö ÇáúÚóÇáöãöíäó¡ æóÃóÚúáóãö
ÇáúæóÑöÚöíäó¡ ÝóÅöäú ÊóÚóÇÑóÖóÇ ÞÏøóãó ÇáúÃóÚúáóãó Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö.
æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÝóÑúÚñ
æóÅöÐóÇ ÇÓúÊóÝúÊóì æóÃõÌöíÈó¡ ÝóÍóÏóËóÊú áóåõ Êöáúßó ÇáúÍóÇÏöËóÉõ
ËóÇäöíðÇ¡ ÝóÅöäú ÚóÑóÝó ÇÓúÊöäóÇÏó ÇáúÌóæóÇÈö Åöáóì äóÕøò Ãóæú
ÅöÌúãóÇÚò¡ ÝóáóÇ ÍóÇÌóÉó Åöáóì ÇáÓøõÄóÇáö ËóÇäöíðÇ¡ æóßóÐóÇ áóæú ßóÇäó
ÇáúãõÞóáøóÏõ ãóíøöÊðÇ æóÌóæøóÒúäóÇåõ¡ æóÅöäú ÚóÑóÝó ÇÓúÊöäóÇÏóåõ Åöáóì
ÇáÑøóÃúíö æóÇáúÞöíóÇÓö
(11/104)
Ãóæú Ôóßøó æóÇáúãõÞóáøöÏõ Íóíøñ¡
ÝóæóÌúåóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: áóÇ íóÍúÊóÇÌõ Åöáóì ÇáÓøõÄóÇáö ËóÇäöíðǺ
áöÃóäøó ÇáÙøóÇåöÑó ÇÓúÊöãúÑóÇÑõåõ Úóáóì ÌóæóÇÈöåö¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ:
íóáúÒóãõåõ ÇáÓøõÄóÇáõ ËóÇäöíðÇ.
ÝóÑúÚñ
áóæö ÇÎúÊóáóÝó Úóáóíúåö ÌóæóÇÈõ ãõÝúÊöíóíúäö¡ ÝóÅöäú ÃóæúÌóÈúäóÇ
ÇáúÈóÍúËó æóÊóÞúáöíÏó ÇáúÃóÚúáóãö ÇÚúÊóãóÏóåõ¡ æóÅöáøóÇ ÝóÃóæúÌõåñ¡
ÃóÕóÍøõåóÇ: íóÊóÎóíøóÑõ¡ æóíóÃúÎõÐõ ÈöÞóæúáö ÃóíøöåöãóÇ ÔóÇÁó¡
æóÇáËøóÇäöí: íóÃúÎõÐõ ÈöÃóÛúáóÙö ÇáúÌóæóÇÈóíúäö¡ æóÇáËøóÇáöËõ:
ÈöÃóÎóÝøöåöãóÇ¡ æóÇáÑøóÇÈöÚõ: ÈöÞóæúáö ãóäú íóÈúäöí Þóæúáóåõ Úóáóì
ÇáúÃóËóÑö Ïõæäó ÇáÑøóÃúíö¡ æóÇáúÎóÇãöÓõ: ÈöÞóæúáö ãóäú ÓóÃóáóåõ
ÃóæøóáðÇ.
ÞõáúÊõ: æóÍõßöíó æóÌúåñ ÓóÇÏöÓñ Ãóäøóåõ íóÓúÃóáõ ËóÇáöËðÇ¡ ÝóíóÃúÎõÐõ
ÈöÝóÊúæóì ãóäú æóÇÝóÞóåõ. æóåóÐóÇ ÇáøóÐöí ÕóÍøóÍóåõ ãöäó ÇáÊøóÎúíöíÑö
åõæó ÇáøóÐöí ÕóÍøóÍóåõ ÇáúÌõãúåõæÑõ¡ æóäóÞóáóåõ ÇáúãóÍóÇãöáöíøõ Ýöí
Ãóæøóáö «ÇáúãóÌúãõæÚö» Úóäú ÃóßúËóÑö ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ áöÃóäøó ÝóÑúÖóåõ Ãóäú
íõÞóáøöÏó ÚóÇáöãðÇ æóÞóÏú ÍóÕóáó. æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
æóäóÞúáó ÇáÑøõæíóÇäöíøõ æóÌúåóíúäö Ýöí Ãóäøó ãóäú ÓóÃóáó ãõÝúÊöíðÇ
æóáóãú ÊóÓúßõäú äóÝúÓõåõ Åöáóì ÝóÊúæóÇåõ åóáú íóáúÒóãõåõ Ãóäú íóÓúÃóáó
ËóÇäöíðÇ æóËóÇáöËðÇ áöÊóÓúßõäó äóÝúÓõåõ¡ Ãóãú áóåõ ÇáöÇÞúÊöÕóÇÑõ Úóáóì
ÌóæóÇÈö ÇáúÃóæøóáö æóÇáúÞöíóÇÓõ Ýöí æóÌúåö ÇáËøóÇäöí.
ÇáúÌõãúáóÉõ ÇáËøóÇáöËóÉõ ÝöíãóÇ íóÊóÚóáøóÞõ ÈöåöãóÇ¡ ÝóíóÌõæÒõ
áöáúãõÓúÊóÝúÊöí Ãóäú íóÓúÃóáó ÈöäóÝúÓöåö¡ æóíóÌõæÒõ Ãóäú íóßúÊóÝöíó
ÈöÑóÓõæáò ËöÞóÉò íóÈúÚóËõåõ¡ æóÈöÇáÑøõÞúÚóÉö¡ æóíóßúÝöí ÊóÑúÌõãóÇäñ
æóÇÍöÏñ ÅöÐóÇ áóãú íóÚúÑöÝú áõÛóÊóåõ.
ÞõáúÊõ: áóåõ ÇÚúÊöãóÇÏõ ÎóØøö ÇáúãõÝúÊöí ÅöÐóÇ ÃóÎúÈóÑóåõ ãóäú íóÞúÈóáõ
ÎóÈóÑóåõ Ãóäøóåõ ÎóØøõåõ¡ Ãóæú ßóÇäó íóÚúÑöÝõ ÎóØøóåõ æóáóãú íóÔõßøó
Ýöíåö. æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
(11/105)
æóãöäú ÂÏóÇÈö ÇáúãõÓúÊóÝúÊöí Ãóäú áóÇ
íóÓúÃóáó ÇáúãõÝúÊöíó æóåõæó ÞóÇÆöãñ Ãóæú ãóÔúÛõæáñ ÈöãóÇ íóãúäóÚõåõ ãöäú
ÊóãóÇãö ÇáúÝößúÑö¡ æóÃóäú áóÇ íóÞõæáó ÅöÐóÇ ÃóÌóÇÈóåõ: åóßóÐóÇ ÞõáúÊõ
ÃóäóÇ¡ æóÃóäú áóÇ íõØóÇáöÈó ÈöÇáÏøóáöíáö¡ ÝóÅöäú ÃóÑóÇÏó ãóÚúÑöÝóÊóåõ¡
ÓóÃóáó Úóäúåõ Ýöí æóÞúÊò ÂÎóÑó. æóÅöÐóÇ ÓóÃóáó Ýöí ÑõÞúÚóÉò¡ Ýóáúíóßõäú
ßóÇÊöÈõåóÇ ÍóÇÐöÞðÇ¡ áöíõÈóíøöäó ãóæóÇÖöÚó ÇáÓøõÄóÇáö¡ æóíõäúÞöØó
ãóæóÇÖöÚó ÇáöÇÔúÊöÈóÇåö¡ æóáúíóÊóÃóãøóáö ÇáúãõÝúÊöí ÇáÑøõÞúÚóÉó ßóáöãóÉð
ßóáöãóÉð¡ æóáúíóßõäö ÇÚúÊöäóÇÄõåõ ÈöÂÎöÑö ÇáúßóáóÇãö ÃóÔóÏøóº áöÃóäøóåõ
ãóæúÖöÚõ ÇáÓøõÄóÇáö¡ æóáúíóÊóËóÈøóÊú Ýöí ÇáúÌóæóÇÈö æóÅöäú ßóÇäóÊö
ÇáúãóÓúÃóáóÉõ æóÇÖöÍóÉð¡ æóÃóäú íõÔóÇæöÑó ãóäú Ýöí ãóÌúáöÓöåö ãöãøóäú
íóÕúáõÍõ áöÐóáößó ÅöáøóÇ Ãóäú íóßõæäó ÝöíåóÇ ãóÇ áóÇ íóÍúÓõäõ
ÅöÙúåóÇÑõåõ.
æóáóåõ Ãóäú íõäúÞöØó ãöäó ÇáÑøõÞúÚóÉö ãóæóÇÖöÚó ÇáúÅöÔúßóÇáö¡ æóÃóäú
íõÕúáöÍó ãóÇ ÝöíåóÇ ãöäú ÎóØóÃò æóáóÍúäò ÝóÇÍöÔò¡ æóÅöÐóÇ ÑóÃóì Ýöí
ÂÎöÑö ÈóÚúÖö ÇáÓøõØõæÑö ÈóíóÇÖðÇ¡ ÔóÛóáóåõ ÈöÎóØøöåö¡ áöÆóáøóÇ íõáúÍóÞó
Ýöíåö ÈóÚúÏó ÌóæóÇÈöåö ÔóíúÁñ¡ æóáúíõÈóíøöäö ÇáúãõÝúÊöí ÈöÎóØøöåö¡
æóáúíóßõäú Þóáóãõåõ Èóíúäó Þóáóãóíúäö. æóáóæú ßóÊóÈó ãóÚó ÇáúÌóæóÇÈö
ÍõÌøóÉð ãöäú ÂíóÉò Ãóæú ÍóÏöíËò ÝóáóÇ ÈóÃúÓó¡ æóáóÇ íóÚúÊóÇÏõ ÐößúÑó
ÇáúÞöíóÇÓö¡ æóØõÑõÞö ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö.
ÝóÅöäú ÊóÚóáøóÞóÊö ÇáúÝóÊúæóì ÈöÞóÇÖò¡ ÝóÍóÓóäñ Ãóäú íõæãöÆó Åöáóì
ÇáØøóÑöíÞö áöáöÇÌúÊöåóÇÏö¡ æóÅöÐóÇ ÑóÃóì Ýöí ÇáúÝóÊúæóì ÌóæóÇÈó ãóäú áóÇ
íóÕúáõÍõ áöáúÝóÊúæóì¡ áóãú íõÝúÊö ãóÚóåõ. ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ: æóáóåõ
Ãóäú íóÖúÑöÈó Úóáóíúåö ÈöÅöÐúäö ÕóÇÍöÈö ÇáÑøõÞúÚóÉö æóÈöÛóíúÑö ÅöÐúäöåö¡
æóáóÇ íóÍúÈöÓõåóÇ ÅöáøóÇ ÈöÅöÐúäöåö¡ æóÇÓúÊóÍóÈøõæÇ Ãóäú íóßõæäó
ÇáÓøõÄóÇáõ ÈöÎóØøö ÛóíúÑö ÇáúãõÝúÊöí.
ÝóÑúÚñ
ãóÊøóì ÊóÛóíøóÑó ÇÌúÊöåóÇÏõ ÇáúãõÌúÊóåöÏö¡ ÏóÇÑó ÇáúãõÞóáøöÏõ ãóÚóåõ¡
æóÚóãöáó Ýöí ÇáúãõÓúÊóÞúÈóáö ÈöÞóæúáöåö ÇáËøóÇäöí¡ æóáóÇ íóäúÞõÖõ ãóÇ
ãóÖóì¡ æóáóæú äóßóÍó ÇáúãõÌúÊóåöÏõ ÇãúÑóÃóÉð¡ Ëõãøó ÎóÇáóÚóåóÇ ËóáóÇËðǺ
áöÃóäøóåõ ÑóÃóì ÇáúÎõáúÚó ÝóÓúÎðÇ¡ Ëõãøó ÊóÛóíøóÑó ÇÌúÊöåóÇÏõåõ ÞóÇáó
ÇáúÛóÒóÇáöíøõ: íóáúÒóãõåõ ãõÝóÇÑóÞóÊõåóÇ¡ æóÃóÈúÏóì ÊóÑóÏøõÏðÇ ÝöíãóÇ
áóæú ÝóÚóáó ÇáúãõÞóáøöÏõ ãöËúáó Ðóáößó¡ Ëõãøó ÊóÛóíøóÑó ÇÌúÊöåóÇÏõ
ãõÞóáøöÏöåö¡ ÞóÇáó: æóÇáÕøóÍöíÍõ Ãóäøó ÇáúÌóæóÇÈó ßóÐóáößó¡ ßóãóÇ áóæú
ÊóÛóíøóÑó ÇÌúÊöåóÇÏõ ÇáúãõÞóáøöÏö Ýöí ÇáÕøóáóÇÉö¡ ÝóÅöäøóåõ íóÊóÍóæøóáõ.
æóáóæú ÞóÇáó ãõÌúÊóåöÏñ áöáúãõÞóáøöÏö æóÇáÕøõæÑóÉõ åóÐöåö:
(11/106)
ÃóÎúØóÃó Èößó ãóäú ÞóáøóÏúÊóåõ¡ ÝóÅöäú
ßóÇäó ÇáøóÐöí ÞóáøóÏóåõ ÃóÚúáóãó ãöäó ÇáËøóÇäöí¡ Ãóæö ÇÓúÊóæóíóÇ¡ ÝóáóÇ
ÃóËóÑó áöÞóæúáöåö¡ æóÅöäú ßóÇäó ÇáËøóÇäöí ÃóÚúáóãó¡ ÝóÇáúÞöíóÇÓõ ÃóäøóÇ
Åöäú ÃóæúÌóÈúäóÇ ÊóÞúáöíÏó ÇáúÃóÚúáóãö¡ Ýóåõæó ßóãóÇ áóæú ÊóÛóíøóÑó
ÇÌúÊöåóÇÏõ ãõÞóáøöÏöåö¡ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ ÃóËóÑó áóåõ.
ÞõáúÊõ: åóÐóÇ ÇáøóÐöí ÒóÚóãó ÇáúÅöãóÇãõ ÇáÑøóÇÝöÚöíøõ - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ
- Ãóäøóåõ ÇáúÞöíóÇÓõ áóíúÓó ÈöÔóíúÁò¡ Èóáö ÇáúæóÌúåõ ÇáúÌóÒúãõ ÈöÃóäøóåõ
áóÇ íóáúÒóãõåõ ÔóíúÁñ¡ æóáóÇ ÃóËóÑó áöÞóæúáö ÇáËøóÇäöí¡ æóåóÐóÇ ßõáøõåõ
ÅöÐóÇ ßóÇäóÊö ÇáúãóÓúÃóáóÉõ ÇÌúÊöåóÇÏöíøóÉð¡ æóÞóÏú áóÎøóÕó
ÇáÕøóíúãóÑöíøõ¡ æóÇáúÎóØöíÈõ ÇáúÈóÛúÏóÇÏöíøõ æóÛóíúÑõåõãóÇ ãöäú
ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ åóÐöåö ÇáúãóÓúÃóáóÉó ÈöÊóÝúÕöíáò ÍóÓóäò¡ ÝóÞóÇáõæÇ: ÅöÐóÇ
ÃóÝúÊóì¡ Ëõãøó ÑóÌóÚó¡ ÝóÅöäú Úóáöãó ÇáúãõÓúÊóÝúÊöí ÑõÌõæÚóåõ æóáóãú
íóßõäú Úóãöáó ÈöÇáúÃóæøóáö áóãú íóÌõÒú áóåõ ÇáúÚóãóáõ Èöåö¡ æóßóÐóÇ
ÅöÐóÇ äóßóÍó ÈöÝóÊúæóÇåõ¡ Ãóæö ÇÓúÊóãóÑøó Úóáóì äößóÇÍò ÈöÝóÊúæóÇåõ¡
Ëõãøó ÑóÌóÚó¡ áóÒöãóåõ ÝöÑóÇÞõåóÇ¡ ßóäóÙöíÑöåö Ýöí ÇáúÞöÈúáóÉö.
æóÅöäú ßóÇäó Úóãöáó Èöåö ÞóÈúáó ÇáÑøõÌõæÚö¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ãõÎóÇáöÝðÇ
áöÏóáöíáò ÞóÇØöÚò¡ áóÒöãó ÇáúãõÓúÊóÝúÊöí äóÞúÖó Úóãóáöåö¡ æóÅöäú ßóÇäó
Ýöí ãóÍóáøö ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö ÝóáóǺ áöÃóäøó ÇáöÇÌúÊöåóÇÏó áóÇ íõäúÞóÖõ
ÈöÇáöÇÌúÊöåóÇÏö¡ æóáóÇ íõÚúãóáõ ÎöáóÇÝõ åóÐóÇ áöÃóÕúÍóÇÈöäóÇ¡ æóãóÇ
ÐóßóÑóåõ ÕóÇÍöÈóÇ ÇáúãõÓúÊóÕúÝóì æó «ÇáúãóÍúÕõæáö» ¡ ÝóáóíúÓó Ýöíåö
ÊóÕúÑöíÍñ ÈöãõÎóÇáóÝóÉö åóÐóÇ. ÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÚóãúÑöæ ÇÈúäõ
ÇáÕøóáóÇÍö - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ -: æóÅöäú ßóÇäó ÇáúãõÝúÊöí ÅöäøóãóÇ
íõÝúÊöí Úóáóì ãóÐúåóÈö ÅöãóÇãò ãõÚóíøóäò¡ ÝóÑóÌóÚó áößóæúäöåö ÊóíóÞøóäó
ãõÎóÇáóÝóÉó äóÕøö ÅöãóÇãöåö¡ æóÌóÈó äóÞúÖõåõ¡ æóÅöäú ßóÇäó
ÇÌúÊöåóÇÏöíøðǺ áöÃóäøó äóÕøó ÅöãóÇãöåö Ýöí ÍóÞøöåö ßóäóÕøö ÇáÔøóÇÑöÚö
Ýöí ÍóÞøö ÇáúãõÓúÊóÞöáøö¡ æóÃóãøóÇ ÅöÐóÇ áóãú íóÚúáóãö ÇáúãõÓúÊóÝúÊöí
ÈöÑõÌõæÚöåö. ÝóßóÃóäøóåõ áóãú íóÑúÌöÚú Ýöí ÍóÞøöåö¡ æóíóáúÒóãõ
ÇáúãõÝúÊöí ÅöÚúáóÇãõåõ ÈöÑõÌõæÚöåö ÞóÈúáó ÇáúÚóãóáö¡ æóßóÐóÇ ÈóÚúÏóåõ
ÍóíúËõ íóÌöÈõ ÇáäøóÞúÖõ¡ æóÅöÐóÇ Úóãöáó ÈöÝóÊúæóÇåõ Ýöí ÅöÊúáóÇÝò¡ Ëõãøó
ÈóÇäó Ãóäøóåõ ÃóÎúØóÃó¡ æóÎóÇáóÝó ÇáúÞóÇØöÚó¡ ÝóÞóÇáó ÇáúÃõÓúÊóÇÐõ ÃóÈõæ
ÅöÓúÍóÇÞó ÇáúÅöÓúÝóÑóÇíöíäöíøõ: Åöäú ßóÇäó ÃóåúáðÇ áöáúÝóÊúæóì Öóãöäó¡
æóÅöáøóÇ ÝóáóǺ áöÃóäøó ÇáúãõÓúÊóÝúÊöíó ãõÞóÕøöÑñ¡ æóåóÐóÇ ÇáøóÐöí
ÞóÇáóåõ Ýöíåö äóÙóÑñ¡ æóíóäúÈóÛöí Ãóäú íõÎóÑøóÌó Úóáóì
(11/107)
Þóæúáóíö ÇáúÛõÑõæÑö Ãóæú íõÞúØóÚó
ÈöÚóÏóãö ÇáÖøóãóÇäö ãõØúáóÞðÇ ÅöÐóÇ áóãú íõæÌóÏú ãöäúåõ ÇáúÅöÊúáóÇÝõ¡
æóáóÇ ÃóáúÌóÃó Åöáóíúåö ÈöÅöáúÒóÇãò. æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÝóÑúÚñ
áóÇ íõÔúÊóÑóØõ Ãóäú íóßõæäó áöáúãõÌúÊóåöÏö ãóÐúåóÈñ ãõÏóæøóäñ¡ æóÅöÐóÇ
ÏõæøöäóÊö ÇáúãóÐóÇåöÈõ¡ Ýóåóáú íóÌõæÒõ áöáúãõÞóáøöÏö Ãóäú íóäúÊóÞöáó
ãöäú ãóÐúåóÈò Åöáóì ãóÐúåóÈò¿ Åöäú ÞõáúäóÇ: íóáúÒóãõåõ ÇáöÇÌúÊöåóÇÏõ Ýöí
ØóáóÈö ÇáúÃóÚúáóãö¡ æóÛóáóÈó Úóáóì Ùóäøöåö Ãóäøó ÇáËøóÇäöíó ÃóÚúáóãõ
íóäúÈóÛöí Ãóäú íóÌõæÒó¡ Èóáú íóÌöÈõ æóÅöäú ÎóíøóÑúäóÇåõ¡ ÝóíóäúÈóÛöí
Ãóäú íóÌõæÒó ÃóíúÖðÇ¡ ßóãóÇ áóæú ÞóáøóÏó Ýöí ÇáúÞöÈúáóÉö åóÐóÇ
ÃóíøóÇãðÇ¡ æóåóÐóÇ ÃóíøóÇãðÇ.
æóáóæú ÞóáøóÏó ãõÌúÊóåöÏðÇ Ýöí ãóÓóÇÆöáó¡ æóÂÎóÑó Ýöí ãóÓóÇÆöáó ÃõÎúÑóì¡
æóÇÓúÊóæóì ÇáúãõÌúÊóåöÏóÇäö ÚöäúÏóåõ Ãóæú ÎóíøóÑúäóÇåõ¡ ÝóÇáøóÐöí
íóÞúÊóÖöíåö ÝöÚúáõ ÇáúÃóæøóáóíúäö ÇáúÌóæóÇÒõ¡ æóßóãóÇ Ãóäøó ÇáúÃóÚúãóì
ÅöÐóÇ ÞõáúäóÇ: áóÇ íóÌúÊóåöÏõ Ýöí ÇáúÃóæóÇäöí æóÇáËøöíóÇÈö áóåõ Ãóäú
íõÞóáøöÏó Ýöí ÇáËøöíóÇÈö æóÇÍöÏðÇ¡ æóÝöí ÇáúÃóæóÇäöí ÂÎóÑó¡ áóßöäö
ÇáúÃõÕõæáöíøõæäó ãóäóÚõæÇ ãöäúåõ áöãóÕúáóÍóÉò. æóÍóßóì ÇáúÍóäøóÇØöíøõ
æóÛóíúÑõåõ Úóäú ÃóÈöí ÅöÓúÍóÇÞó ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ ÇÎúÊóÇÑó ãöäú ßõáøö
ãóÐúåóÈò ãóÇ åõæó Ãóåúæóäõ Úóáóíúåö Ãóäú íõÝóÓøóÞó Èöåö¡ æóÚóäö ÇÈúäö
ÃóÈöí åõÑóíúÑóÉó Ãóäøóåõ áóÇ íõÝóÓøóÞõ¡ æóÈöÇááøóåö ÇáÊøóæúÝöíÞõ.
ÞõáúÊõ: ÞóÏö ÇÓúÊóÞúÕóì ÇáúÅöãóÇãõ ÇáÑøóÇÝöÚöíøõ - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ -
åóÐóÇ ÇáúÈóÇÈó¡ ÝóÇÓúÊóæúÚóÈó æóÃóÌóÇÏó¡ æóÞóÏö ÇÓúÊóæúÚóÈúÊõ ÃóäóÇ
åóÐóÇ ÇáúÈóÇÈó Ýöí Ãóæøóáö ÔóÑúÍö «ÇáúãõåóÐøóÈö» æóÌóãóÚúÊõ Ýöíåö ãöäú
ãóÌúãõæÚóÇÊö ßóáóÇãö ÇáúÃóÆöãøóÉö æóãõÊóÝóÑøöÞóÇÊöåóÇ åóÐóÇ ÇáúãóÐúßõæÑó
åõäóÇ ãóÚó ãöËúáöåö Ãóæú ÃóãúËóÇáöåö¡ æóÃóäóÇ ÃóÐúßõÑõ ãöäúåõ åõäóÇ
äõÈóÐðÇ ÃõÔöíÑõ ÅöáóíúåóÇ¡ æóáóÇ ÃóáúÊóÒöãõ ÊóÑúÊöíÈöåö.
ÝóíõÓúÊóÍóÈøõ áöáúãõÚóáøöãö æóÇáúãõÝúÊöí ÇáÑøöÝúÞõ ÈöÇáúãõÊóÚóáøöãö
æóÇáúãõÓúÊóÝúÊöí¡ áöíóÊóãóßøóäó ãöäó ÇáúÝóåúãö Úóäúåõ¡ æóÞóÏö
ÇÓúÊóæúÚóÈúÊõ ÂÏóÇÈó ÇáúÚóÇáöãö æóÇáúãõÚóáøöãö Ýöí Ãóæøóáö ÔóÑúÍö
«ÇáúãõåóÐøóÈö» æóÐóßóÑúÊõ Ýöíåö ãóÇ áóÇ íóäúÈóÛöí áöØóÇáöÈö Úöáúãò Ãóäú
íóÎúÝóì Úóáóíúåö ÔóíúÁñ ãöäúåõ¡ ÞóÇáó ÇáúÎóØöíÈõ ÇáúÍóÇÝöÙõ ÃóÈõæ ÈóßúÑò
ÇáúÈóÛúÏóÇÏöíøõ: íóäúÈóÛöí áöáúÅöãóÇãö Ãóäú íóÊóÝóÞøóÏó ÃóÍúæóÇáó
ÇáúãõÝúÊöíäó¡ Ýóãóäú ÕóáõÍó áóåóÇ¡ ÃóÞóÑøóåõ¡ æóãóäú áóãú íóÕúáõÍú¡
ãóäóÚóåõ¡ æóÃóãóÑóåõ Ãóäú áóÇ íóÚõæÏó¡ æóíõæóÇÚöÏõåõ Úóáóì
(11/108)
ÇáúÚóæúÏö¡ æóØóÑöíÞõåõ Ýöí Ðóáößó Ãóäú
íóÓúÃóáó ÇáúÚõáóãóÇÁó ÇáúãóÔúåõæÑöíäó ãöäú Ãóåúáö ÚóÕúÑöåö Úóäú ÍóÇáöåö¡
æóíóÚúÊóãöÏõ ÎóÈóÑóåõãú¡ æóíóäúÈóÛöí Ãóäú íóßõæäó ÇáúãõÝúÊöí ãóÚó
ÔõÑõæØöåö ÇáÓøóÇÈöÞóÉö ãõÊóäóÒøöåðÇ Úóäú ÎóæóÇÑöãö ÇáúãõÑõæÁóÉö¡ ÝóÞöíåó
ÇáäøóÝúÓö¡ Óóáöíãó ÇáÐøöåúäö¡ ÑóÕöíäó ÇáúÝößúÑö¡ ÍóÓóäó ÇáÊøóÕóÑøõÝö
æóÇáöÇÓúÊöäúÈóÇØö¡ æóÓóæóÇÁñ ÇáúÍõÑøõ æóÇáúÚóÈúÏõ¡ æóÇáúãóÑúÃóÉõ
æóÇáúÃóÚúãóì æóÇáúÃóÎúÑóÓõ ÅöÐóÇ ßóÊóÈó Ãóæú ÝõåöãóÊú ÅöÔóÇÑóÊõåõ.
ÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÚóãúÑöæ Èúäõ ÇáÕøóáóÇÍö - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ -:
æóíóäúÈóÛöí Ãóäú íóßõæäó ÇáúãõÝúÊöí ßóÇáÑøóÇæöí Ýöí Ãóäøóåõ áóÇ
ÊõÄóËøöÑõ Ýöíåö ÇáúÞóÑóÇÈóÉõ æóÇáúÚóÏóÇæóÉõ¡ æóÌóÑøõ ÇáäøóÝúÚö¡ æóÏóÝúÚõ
ÇáÖøõÑøóº áöÃóäøóåõ Ýöí Íõßúãö ãóäú íõÎúÈöÑõ Úóäö ÇáÔøóÑúÚö ÈöãóÇ áóÇ
ÇÎúÊöÕóÇÕó áóåõ ÈöÔóÎúÕò¡ ÝóßóÇäó ßóÇáÑøóÇæöí áóÇ ßóÇáÔøóÇåöÏö
æóÝóÊúæóÇåõ áóÇ íóÑúÊóÈöØõ ÈöåóÇ ÅöáúÒóÇãñ ÈöÎöáóÇÝö Íõßúãö ÇáúÞóÇÖöí.
ÞóÇáó: æóæóÌóÏúÊõ Úóäú ÕóÇÍöÈö «ÇáúÍóÇæöí» Åöäøó ÇáúãõÝúÊöíó ÅöÐóÇ
äóÇÈóÐó Ýöí ÝóÊúæóÇåõ ÔóÎúÕðÇ ãõÚóíøóäðÇ¡ ÕóÇÑó ÎóÕúãðÇ ãõÚóÇäöÏðÇ¡
ÊõÑóÏøõ ÝóÊúæóÇåõ Úóáóì ãóäú ÚóÇÏóÇåõ¡ ßóãóÇ ÊõÑóÏøõ ÔóåóÇÏóÊõåõ. ÞóÇáó
ÇáÕøóíúãóÑöíøõ: æóíõÞúÈóáõ ÝóÊóÇæóì Ãóåúáö ÇáúÃóåúæóÇÁö æóÇáúÎóæóÇÑöÌö¡
æóãóäú áóÇ íõßóÝøóÑõ ÈöÈöÏúÚóÊöåö æóáóÇ ÈöÝöÓúÞöåö¡ æóÐóßóÑó ÇáúÎóØöíÈõ
åóÐóÇ Ëõãøó ÞóÇáó: æóÃóãøóÇ ÇáÔøõÑóÇÉõ æóåõãú ÈöÖóãøö ÇáÔøöíäö
ÇáúãõÚúÌóãóÉö¡ æóÇáÑøóÇÝöÖóÉõ ÇáøóÐöíäó íóÓõÈøõæäó ÇáÓøóáóÝó¡
ÝóÝóÊóÇæöíåöãú ãóÑúÏõæÏóÉñ¡ æóÃóÞóÇæöíáõåõãú ÓóÇÞöØóÉñ.
æóãóäú ßóÇäó ãöäú Ãóåúáö ÇáúÝóÊúæóì æóåõæó ÞóÇÖò¡ Ýóåõæó ßóÛóíúÑöåö¡
ÝóáóÇ íõßúÑóåõ áóåõ ÇáúÝóÊúæóì åóÐóÇ åõæó ÇáÕøóÍöíÍõ ÇáøóÐöí Úóáóíúåö
ÇáúÌõãúåõæÑõ¡ æóÞöíáó: áóåõ Ãóäú íõÝúÊöíó Ýöí ÇáúÚöÈóÇÏóÇÊö æóÛóíúÑöåóÇ¡
ãöãøóÇ áóÇ íóÊóÚóáøóÞõ ÈöÇáúÃóÍúßóÇãö¡ æóÝöí ÇáúÃóÍúßóÇãö æóÌúåóÇäö.
æóÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáúãõäúÐöÑö: íõßúÑóåõ ÝóÊúæóÇåõ Ýöí ÇáúÃóÍúßóÇãö Ïõæäó
ÛóíúÑöåóÇ¡ æóåóáú íõÔúÊóÑóØõ Ýöí ÇáúãõÝúÊöí Ãóäú íóÚúÑöÝó ãöäó
ÇáúÍöÓóÇÈö ãóÇ íóÕöÍøõ Èöåö ÇáúãóÓóÇÆöáõ ÇáúÍöÓóÇÈöíøóÉõ ÇáúÝöÞúåöíøóÉõ¿
æóÌúåóÇäö¡ ÍóßóÇåõãóÇ ÇáúÃõÓúÊóÇÐõ ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞó ÇáúÅöÓúÝóÑóÇíöíäöíøõ¡
æóÕóÇÍöÈõåõ ÃóÈõæ ãóäúÕõæÑò ÇáúÈóÛúÏóÇÏöíøõ.
æóíõÔúÊóÑóØõ Ýöí ÇáúãõÝúÊöí ÇáúãõäúÊóÓöÈö Åöáóì ãóÐúåóÈö ÅöãóÇãò ßóãóÇ
ÓóÈóÞó Ãóäú íóßõæäó ÝóÞöíåó ÇáäøóÝúÓö¡ ÍóÇÝöÙðÇ ãóÐúåóÈó ÅöãóÇãöåö¡ ÐóÇ
ÎöÈúÑóÉò ÈöÞóæóÇÚöÏöåö¡ æóÃóÓóÇáöíÈöåö æóäõÕõæÕöåö¡ æóÞóÏú ÞóØóÚó
ÅöãóÇãõ ÇáúÍóÑóãóíúäö æóÛóíúÑõåõ ÈöÃóäøó ÇáúÃõÕõæáöíøó ÇáúãóÇåöÑó
ÇáúãõÊóÕóÑøöÝó Ýöí ÇáúÝöÞúåö áóÇ íóÍöáøõ áóåõ ÇáúÝóÊúæóì ÈöãõÌóÑøóÏö
Ðóáößó¡ æóáóæú æóÞóÚóÊú áóåõ æóÇÞöÚóÉñ áóÒöãóåõ Ãóäú
(11/109)
íóÓúÊóÝúÊöíó ÝöíåóÇ. æóíóáúÊóÍöÞõ Èöåö
ÇáúãõÊóÕóÑøöÝõ ÇáúÈóÍøóÇËõ Ýöí ÇáúÝöÞúåö ãöäú ÃóÆöãøóÉö ÇáúÎöáóÇÝö
æóÝõÍõæáö ÇáúãõäóÇÙöÑöíäöº áöÃóäøóåõ áóíúÓó ÃóåúáðÇ áöÅöÏúÑóÇßö Íõßúãö
ÇáúæóÇÞöÚóÉö ÇÓúÊöÞúáóÇáðÇ¡ áöÞõÕõæÑö ÂáóÊöåö¡ æóáóÇ ãöäú ãóÐúåóÈö
ÅöãóÇãò áöÚóÏóãö ÍöÝúÙöåö áóåõ Úóáóì ÇáúæóÌúåö ÇáúãõÚúÊóÈóÑö.
æóÅöÐóÇ ÇÓúÊóÝúÊóì ÇáúÚóÇãøöíøõ ÚóãøóÇ áóãú íóÞóÚú¡ áóãú íóÌöÈú
ÌóæóÇÈõåõ æóáóÇ íóÌõæÒõ áöáúãõÝúÊöí Ãóäú íóÊóÓóÇåóáó Ýöí ÝóÊúæóÇåõ¡
æóãóäú ÚõÑöÝó ÈöÐóáößó áóãú íóÌõÒú Ãóäú íõÓúÊóÝúÊóì¡ æóÊóÓóÇåõáõåõ ÞóÏú
íóßõæäõ ÈöÃóäú áóÇ íóÊóËóÈøóÊó æóíõÓúÑöÚó ÈöÇáúÌóæóÇÈö ÞóÈúáó
ÇÓúÊöíÝóÇÁö ÇáúÝößúÑö æóÇáäøóÙóÑö¡ ÝóÅöäú ÊóÞóÏøóãóÊú ãóÚúÑöÝóÊõåõ
ÈöÇáúãóÓúÆõæáö Úóäúåõ¡ ÝóáóÇ ÈóÃúÓó ÈöÇáúÅöÓúÑóÇÚö¡ æóÚóáóì åóÐóÇ
íõÍúãóáõ ãóÇ äõÞöáó Úóäö ÇáúãóÇÖöíäó ãöäó ÇáúãõÓóÇÑóÚóÉö¡ æóÞóÏú íóßõæäõ
ÊóÓóÇåõáõåõ ÈöÃóäú ÊóÍúãöáóåõ ÃóÛúÑóÇÖñ ÝóÇÓöÏóÉñ Úóáóì ÊóÊóÈøõÚö
ÇáúÍöíóáö ÇáúãõÍóÑøóãóÉö ÇáúãóßúÑõæåóÉö¡ æóÇáÊøóãóÓøõßö ÈöÇáÔøõÈúåóÉö
ØóáóÈðÇ áöáÊøóÑúÎöíÕö Úóáóì ãóäú íóÑõæãõ äóÝúÚóåõ¡ Ãóæö ÇáÊøóÛúáöíÙö
Úóáóì ãóäú íóÑõæãõ ÖõÑøóåõ¡ æóãóäú ÝóÚóáó åóÐóÇ ÝóáóÇ æõËõæÞó Èöåö.
æóÃóãøóÇ ÅöÐóÇ ÕóÍøó ÞóÕúÏõåõ¡ ÝóÇÍúÊóÓóÈó Ýöí ØóáóÈö ÍöíáóÉò áóÇ
ÔõÈúåóÉó ÝöíåóÇ¡ æóáóÇ ÊóÌõÑøõ Åöáóì ãóÝúÓóÏóÉò¡ áöíõÎóáøöÕó ÈöåóÇ
ÇáúãõÓúÊóÝúÊöíó ãöäú æóÑöíØóÉö íóãöíäò æóäóÍúæöåóÇ¡ ÝóÐóáößó ÍóÓóäñ¡
æóÚóáøóåõ íóÍúãöáõ [ãóÇ ÌóÇÁó] Úóäú ÈóÚúÖö ÇáÓøóáóÝö ãöäú åóÐóÇ.
æóíóäúÈóÛöí Ãóäú áóÇ íõÝúÊöíó Ýöí ßõáøö ÍóÇáò ÊõÛóíøöÑõ ÎõáõÞóåõ
æóÊóÔúÛóáõ ÞóáúÈóåõ æóÊóãúäóÚõåõ ÇáÊøóËóÈøõÊó æóÇáÊøóÃóãøõáóº ßóÍóÇáóÉö
ÇáúÛóÖóÈö Ãóæö ÇáúÌõæÚö Ãóæö ÇáúÚóØóÔö æóÇáúÍõÒúäö æóÇáúÝóÑóÍö
ÇáúÛóÇáöÈö¡ æóÇáäøõÚóÇÓö¡ æóÇáúãóáóÇáóÉö¡ æóÇáúãóÑóÖö ÇáúãõÞúáöÞö¡
æóÇáúÍóÑøö ÇáúãõÒúÚöÌö¡ æóãõÏóÇÝóÚóÉö ÇáúÃóÎúÈóËóíúäö æóäóÍúæö Ðóáößó¡
æóãóÊóì ÃóÍóÓøó ÈöÔõÛúáö ÞóáúÈöåö æóÎõÑõæÌöåö Úóäú ÇáöÇÚúÊöÏóÇáö¡ áóãú
íõÝúÊö¡ ÝóÅöäú ÃóÝúÊóì Ýöí ÔóíúÁò ãöäú åóÐöåö ÇáúÃóÍúæóÇáö æóåõæó
íóÚúÊóÞöÏõ Ãóäøó Ðóáößó áóãú íóãúäóÚúåõ ãöäú ÅöÏúÑóÇßö ÇáÕøóæóÇÈö¡
ÕóÍøóÊú ÝóÊúæóÇåõ¡ æóÅöäú ßóÇäó ãõÎóÇØöÑðÇ. æóÇáúÃóæúáóì áöáúãõÊóÕóÏøöí
áöáúÝóÊúæóì Ãóäú íóÊóÈóÑøóÚó ÈöÐóáößó¡ æóíóÌõæÒõ Ãóäú íóÃúÎõÐó Úóáóíúåö
ÑöÒúÞðÇ ãöäú ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö ÅöáøóÇ ÅöÐóÇ ÊóÚóíøóäó Úóáóíúåö æóáóåõ
ßöÝóÇíóÉñ¡ ÝóÇáÕøóÍöíÍõ Ãóäøóåõ áóÇ íóÌõæÒõ. Ëõãøó Åöäú ßóÇäó áóåõ
ÑöÒúÞñ áóÇ íóÌõæÒõ áóåõ ÃóÎúÐõ ÃõÌúÑóÉò¡ æóÅöäú áóãú íóßõäú áóåõ ÑöÒúÞñ¡
áóãú íóÌõÒú áóåõ ÃóÎúÐõ ÃõÌúÑóÉò
(11/110)
ãöäú ÃóÚúíóÇäö ÇáúãõÓúÊóÝúÊöíäó
ßóÇáúÍóÇßöãö. æóÇÍúÊóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÍóÇÊöãò ÇáúÞóÒúæöíäöíøõ Ýöí
ÍöíáóÉò¡ ÝóÞóÇáó: íóÞõæáõ áöáúãõÓúÊóÝúÊöí: íóáúÒóãõäöí Ãóäú ÃõÝúÊöíóßó
ÞóæúáðÇ¡ æóáóÇ íóáúÒóãõäöí Ãóäú ÃóßúÊõÈó áóßó¡ ÝóÅöäö ÇÓúÊóÃúÌóÑóåõ
Úóáóì ÇáúßöÊóÇÈóÉö ÌóÇÒó¡ æóåóÐóÇ ÇáøóÐöí ÐóßóÑóåõ æóÅöäú ßóÇäó
ãóßúÑõæåðÇ¡ ÝóíóäúÈóÛöí Ãóäú áóÇ íóÃúÎõÐó ãöäó ÇáúÃõÌúÑóÉö ÅöáøóÇ ÞóÏúÑó
ÃõÌúÑóÉö ßöÊóÇÈóÉö Ðóáößó ÇáúÞóÏúÑö æóáóæú áóãú íóßõäú ÝóÊúæðì¡ áöÆóáøóÇ
íóßõæäó ÂÎöÐðÇ ÒöíóÇÏóÉð ÈöÓóÈóÈö ÇáúÅöÝúÊóÇÁö. ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ
æóÇáúÎóØöíÈõ æóÛóíúÑõåõãóÇ: æóáóæö ÇÌúÊóãóÚó Ãóåúáõ ÇáúÈóáóÏö Úóáóì Ãóäú
ÌóÚóáõæÇ áóåõ ÑöÒúÞðÇ ãöäú ÃóãúæóÇáöåöãú áöíóÊóÝóÑøóÛó áöÝóÊóÇæöíåöãú¡
ÌóÇÒó.
æóÃóãøóÇ ÇáúåóÏöíøóÉõ¡ ÝóÞóÇáó ÃóÈõæ ÇáúãõÙóÝøóÑö ÇáÓøóãúÚóÇäöíøõ ãöäú
ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ: æóíóÌõæÒõ áóåõ ÞóÈõæáõåóÇ ÈöÎöáóÇÝö ÇáúÍóÇßöãöº áöÃóäøóåõ
íóáúÒóãõåõ Íõßúãõåõ ÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÚóãúÑòæ: æóíóäúÈóÛöí Ãóäú
íõÍóÑøóãó ÞóÈõæáõåóÇ Åöäú ßóÇäóÊú ÑöÔúæóÉð Úóáóì Ãóäú íõÝúÊöíóåõ ÈöãóÇ
íõÑöíÏõ¡ ßóãóÇ Ýöí ÇáúÍóÇßöãö æóÓóÇÆöÑö ãóÇ áóÇ íõÞóÇÈóáõ
ÈöÇáúÃóÚúæóÇÖö.
ÞóÇáó ÇáúÎóØöíÈõ: æóÚóáóì ÇáúÅöãóÇãö Ãóäú íóÝúÑöÖó ãöäú ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö
áöãóäú äóÕøóÈó äóÝúÓóåõ áöÊóÏúÑöíÓö ÇáúÚöáúãö Ãóæú áöáúÝóÊúæóì Ýöí
ÇáúÃóÍúßóÇãö ãóÇ íõÛúäöíåö Úóäö ÇáÊøóßóÓøõÈö¡ æóáóÇ íóÌõæÒõ Ãóäú
íõÝúÊöíó ÝöíãóÇ íóÊóÚóáøóÞõ ÈöÇáúÃóáúÝóÇÙö ßóÇáúÃóíúãóÇäö æóÇáúÅöÞúÑóÇÑö
æóÇáúæóÕóÇíóÇ æóäóÍúæöåóÇ¡ ÅöáøóÇ ÅöÐóÇ ßóÇäó ãöäú Ãóåúáö ÈóáóÏö
ÇááøóÇÝöÙö Ãóæú äóÇÒöáðÇ ãóäúÒöáóÊóåõãú Ýöí ÇáúÎöÈúÑóÉö ÈöãõÑóÇÏöåöãú
Ýöí ÇáúÚóÇÏóÉö¡ æóáóíúÓó áöáúãõÝúÊöí æóÇáúÚóÇãöáö Úóáóì ãóÐúåóÈö
ÇáúÅöãóÇãö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö Ýöí ÇáúãóÓúÃóáóÉö ÐóÇÊö ÇáúæóÌúåóíúäö Ãóæö
ÇáúÞóæúáóíúäö Ãóäú íõÝúÊöíó Ãóæú íóÚúãóáó ÈöãóÇ ÔóÇÁó ãöäúåõãóÇ ãöäú
ÛóíúÑö äóÙóÑò¡ æóåóÐóÇ áóÇ ÎöáóÇÝó Ýöíåö¡ Èóáú Úóáóíúåö Ýöí
ÇáúÞóæúáóíúäö Ãóäú íóÚúãóáó ÈöÇáúãõÊóÃóÎøöÑö ãöäúåõãóÇ Åöäú Úóáöãóåõ¡
æóÅöáøóÇ ÝóÈöÇáøóÐöí ÑóÌøóÍóåõ ÇáÔøóÇÝöÚöíøõ¡ ÝóÅöäú áóãú íóßõäú ÑóÌøóÍó
ÃóÍóÏóåõãóÇ. æóáóÇ Úóáöãó ÇáÓøóÇÈöÞó¡ áóÒöãóåõ ÇáúÈóÍúËõ Úóäú
ÃóÑúÌóÍöåöãóÇ¡ ÝóíóÚúãóáõ Èöåö¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÃóåúáðÇ áöáÊøóÑúÌöíÍö¡
ÇÔúÊóÛóáó Èöåö ãõÊóÚóÑøöÝðÇ Ðóáößó ãöäú äõÕõæÕö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö
æóãóÂÎöÐöåö æóÞóæóÇÚöÏöåö¡ æóÅöáøóÇ ÝóáúíóäúÞõáúåõ Úóäö ÇáúÃóÕúÍóÇÈö
ÇáúãóæúÕõæÝöíäó ÈöåóÐöåö ÇáÕøöÝóÉö¡ ÝóÅöäú áóãú íóÍúÕõáú áóåõ ÊóÑúÌöíÍñ
ÈöØóÑöíÞò¡ ÊóæóÞøóÝó.
æóÃóãøóÇ ÇáúæóÌúåóÇäö ÝóíóÊóÚóÑøóÝõ ÃóÑúÌóÍõåõãóÇ ÈöãóÇ ÓóÈóÞó ÅöáøóÇ
Ãóäøóåõ áóÇ ÇÚúÊöÈóÇÑó ÈöÇáÊøóÃóÎøõÑö ÅöáøóÇ ÅöÐóÇ æóÞóÚóÇ ãöäú ÔóÎúÕò
æóÇÍöÏò¡ æóÅöÐóÇ ßóÇäó ÃóÍóÏõåõãóÇ ãóäúÕõæÕðÇ áöáÔøóÇÝöÚöíøö¡ æóÇáúÂÎöÑõ
ãõÎóÑøóÌðÇ¡ ÝóÇáúãóäúÕõæÕõ åõæó
(11/111)
ÇáÑøóÇÌöÍõ ÇáúãóÚúãõæáõ Èöåö ÛóÇáöÈðÇ¡
ßóãóÇ ÅöÐóÇ ÑóÌøóÍó ÇáÔøóÇÝöÚöíøõ Ýöí ÃóÍóÏö ÇáúÞóæúáóíúäö¡ Èóáú åóÐóÇ
Ãóæúáóì.
æóáóæú æóÌóÏó ãóäú áóíúÓó ÃóåúáðÇ áöáÊøóÑúÌöíÍö ÎöáóÇÝðÇ áöáúÃóÕúÍóÇÈö
Ýöí ÇáúÃóÑúÌóÍö ãöäó ÇáúÞóæúáóíúäö Ãóæö ÇáúæóÌúåóíúäö¡ ÝóáúíóÚúÊóãöÏú
ãóÇ ÕóÍøóÍóåõ ÇáúÃóßúËóÑõ¡ æóÇáúÃóÚúáóãõ æóÇáúÃóæúÑóÚõ¡ ÝóÅöäú ÊóÚóÇÑóÖó
ÃóÚúáóãõ æóÃóæúÑóÚõ¡ ÞõÏøöãó ÇáúÃóÚúáóãõ¡ ÝóÅöäú áóãú íóÈúáõÛúåõ Úóäú
ÃóÍóÏò ÊóÑúÌöíÍñ¡ ÇÚúÊóÈóÑó ÕöÝóÇÊö ÇáäøóÇÞöáöíäó áöáúÞóæúáóíúäö¡
æóÇáúÞóÇÆöáöíäó áöáúæóÌúåóíúäö ÝóãóÇ ÑóæóÇåõ ÇáúÈõæóíúØöíøõ
æóÇáúãõÒóäöíøõ æóÇáÑøóÈöíÚõ ÇáúãõÑóÇÏöíøõ ãõÞóÏøóãñ ÚöäúÏó ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ
Úóáóì ãóÇ ÑóæóÇåõ ÇáÑøóÈöíÚõ ÇáúÌöíÒóíøõ æóÍóÑúãóáóÉõ¡ ßóÐóÇ äóÞóáóåõ
ÇáúÎóØóÇÈöíøõ ãöäú ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ Úóäú ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ¡ ÅöáøóÇ Ãóäøóåõ áóãú
íóÐúßõÑö ÇáúÈõæúíöØöíøó¡ æóÒöÏúÊõåõ ÃóäóÇ áößóæúäöåö ÃóÌóáøó ãóäö
ÇáÑøóÈöíÚö¡ æóÃóÞúÏóãó ãöäó ÇáúãõÒóäöíøö¡ æóÃóÎóÕøó ÈöÇáÔøóÇÝöÚöíøö
ãöäúåõ.
ÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÚóãúÑòæ: æóíóÊóÑóÌøóÍõ ÃóíúÖðÇ ãóÇ æóÇÝóÞó
ÃóßúËóÑó ÃóÆöãøóÉö ÇáúãóÐóÇåöÈö. æóÍóßóì ÇáúÞóÇÖöí ÍõÓóíúäñ ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ
ßóÇäó áöáÔøóÇÝöÚöíøö ÞóæúáóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ ßóÞóæúáö ÃóÈöí ÍóäöíÝóÉó -
ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõ - æóÌúåóíúäö¡ ÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÍóÇãöÏò:
ÇáúãõÎóÇáöÝõ áöÃóÈöí ÍóäöíÝóÉó - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõ - ÃóÑúÌóÍõ¡
Ýóáóæú áóãú íóØøóáöÚö ÇáÔøóÇÝöÚöíøõ Úóáóì ãóÚúäðì ãõÎóÇáöÝò áóãóÇ
ÎóÇáóÝóåõ¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ Ãóäøó ÇáúãõæóÇÝöÞó Ãóæúáóì¡ æóÈöåö ÞóÇáó
ÇáúÞóÝøóÇáõ¡ æóåóÐóÇ ÅöÐóÇ áóãú äóÌöÏú ãõÑóÌøöÍðÇ ãöãøóÇ ÓóÈóÞó.
æóáóæú ÊóÚóÇÑóÖó ÌóÒúãõ ãõÕóäøöÝóíúäö¡ Ýóåõæó ßóÊóÚóÇÑõÖö ÇáúæóÌúåóíúäö¡
ÝóíóÑúÌöÚõ Åöáóì ÇáúÈóÍúËö ßóãóÇ ÓóÈóÞó¡ æóíõÑóÌøóÍõ ÃóíúÖðÇ
ÈöÇáúßóËúÑóÉö¡ ÝóÅöÐóÇ ÌóÒóãó ãõÕóäøöÝóÇäö ÈöÔóíúÁò¡ æóÌóÒóãó ËóÇáöËñ
ãõÓóÇæò áöÃóÍóÏöåöãóÇ ÈöÎöáóÇÝöåöãóÇ¡ ÑóÌøóÍúäóÇåõãóÇ Úóáóíúåö.
æóÇÚúáóãú Ãóäøó äóÞúáó ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ ÇáúÚöÑóÇÞöíøöíäó áöäõÕõæÕö
ÇáÔøóÇÝöÚöíøö æóÞóæóÇÚöÏö ãóÐúåóÈöåö¡ æóæõÌõæåö ÇáúãõÊóÞóÏøöãöíäó ãöäú
ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ ÃóÊúÞóäõ æóÃóËúÈóÊõ ãöäú äóÞúáö ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ
ÇáúÎõÑóÇÓóÇäöíøöíäó ÛóÇáöÈðÇ Åöäú áóãú íóßõäú ÏóÇÆöãðÇ æóåóÐóÇ ãöãøóÇ
íóÊóÚóáøóÞõ ÈöãóÇ äóÍúäõ Ýöíåö.
æóãöãøóÇ íóäúÈóÛöí Ãóäú íõÑóÌøóÍó Èöåö ÃóÍóÏõ ÇáúÞóæúáóíúäö Ãóäú íóßõæäó
ÇáÔøóÇÝöÚöíøõ - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ - ÐóßóÑóåõ Ýöí ÈóÇÈöåö æóãóÙöäøóÊöåö¡
æóÇáúÂÎöÑõ ÌóÇÁó ãõÓúÊóØúÑóÏðÇ Ýöí ÈóÇÈò ÂÎóÑó.
æóÇÚúáóãú Ãóäøó åóÐóÇ ÇáúßöÊóÇÈó ÇáøóÐöí ÇÎúÊóÕóÑúÊõåõ æóåóÐøóÈúÊõåõ
ãõÍóÕøöáñ áóßó ÌóãöíÚó
(11/112)
ãóÇ ÐóßóÑúÊõåõ æóáóÇ ÃóÞõæáõ åóÐóÇ
ÊóÈóÌøõÍðÇ Èóáú äóÕöíÍóÉð áöáúãõÓúáöãöíäó æóãõäóÇÕóÍóÉð áöáÏøöíäö¡
æóåõãóÇ æóÇÌöÈóÇäö Úóáóíøó æóÚóáóì ÓóÇÆöÑö ÇáúãõßóáøóÝöíäó.
æóÇÚúáóãú Ãóäøóåõ íõßúÑóåõ áöáúãõÝúÊöí Ãóäú íóÞúÊóÕöÑó Ýöí ÌóæóÇÈöåö
Úóáóì Þóæúáöåö: Ýöíåö ÞóæúáóÇäö¡ Ãóæú æóÌúåóÇäö¡ Ãóæú ÎöáóÇÝõ æóäóÍúæõ
Ðóáößó¡ ÝóÅöäøó åóÐóÇ áóíúÓó ÌóæóÇÈðÇ ÕóÍöíÍðÇ áöáúãõÓúÊóÝúÊöí¡ æóáóÇ
íóÍúÕõáõ Èöåö ãóÞúÕõæÏõåõ¡ æóåõæó ÈóíóÇäõ ãóÇ íõÚúãóáõ Èöåö áöãóÇ
ÐóßóÑúäóÇ¡ Èóáú íóäúÈóÛöí Ãóäú íóÌúÒöãó ÈöãóÇ åõæó ÇáÑøóÇÌöÍõ¡ ÝóÅöäú
áóãú íóÙúåóÑú áóåõ ÇáÑøóÇÌöÍõ¡ ÇäúÊóÙóÑó ÙõåõæÑóåõ¡ Ãóæö ÇãúÊóäóÚó ãöäó
ÇáúÅöÝúÊóÇÁö Ýöí ÇáúãóÓúÃóáóÉö¡ ßóãóÇ ÝóÚóáóåõ ßóËöíÑñ ãöäú ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ
æóÛóíúÑöåöãú.
æóÇÚúáóãú Ãóäøóåõ ãóÊóì ßóÇäó ÞóæúáóÇäö ÞóÏöíãñ æóÌóÏöíÏñ¡ ÝóÇáúÚóãóáõ
Úóáóì ÇáúÌóÏöíÏö ÅöáøóÇ Ýöí äóÍúæö ÚöÔúÑöíäó Ãóæú ËóáóÇËöíäó ãóÓúÃóáóÉð
ÞóÏú ÃóæúÖóÍúÊõåóÇ ãõÝóÕøóáóÉð Ýöí Ãóæøóáö ÔóÑúÍö «ÇáúãõåóÐøóÈö» ãóÚó
ãóÇ íóÊóÚóáøóÞõ ÈöåóÇ æóíóÊóÑóÊøóÈõ ÈöåóÇ¡ æóíóÊóÑóÊøóÈõ ÚóáóíúåóÇ¡
æóÈöÇááøóåö ÇáÊøóæúÝöíÞõ¡ æóÅöÐóÇ ßóÇäó Ýöí ÑõÞúÚóÉö ÇáöÇÓúÊöÝúÊóÇÁö
ãóÓóÇÆöáõ¡ ÝóÍóÓóäñ Ãóäú íõÑóÊøóÈó ÇáúÌóæóÇÈõ Úóáóì ÊóÑúÊöíÈö
ÇáúÃóÓúÆöáóÉö¡ æóÅöÐóÇ ßóÇäó Ýöí ÇáúãóÓúÃóáóÉö ÊóÝúÕöíáñ áóãú íõØúáóÞö
ÇáúÌóæóÇÈõ¡ ÝóÅöäøóåõ ÎóØóÃñ ÈöÇáöÇÊøöÝóÇÞö¡ æóáóíúÓó áóåõ Ãóäú íóßúÊõÈó
ÇáúÌóæóÇÈó Úóáóì ãóÇ íóÚúáóãõåõ ãöäú ÕõæÑóÉö ÇáúæóÇÞöÚóÉö ÅöÐóÇ áóãú
íóßõäú Ýöí ÇáÑøõÞúÚóÉö ÊóÚóÑøõÖñ áóåõ¡ Èóáú íóÐúßõÑõ ÌóæóÇÈó ãóÇ Ýöí
ÇáÑøõÞúÚóÉö ÝóÅöäú ÃóÑóÇÏó ÇáúÌóæóÇÈó Úóáóì ÎöáóÇÝö ãóÇ ÝöíåóÇ¡
ÝóáúíóÞõáú¡ æóÅöäú ßóÇäó ÇáúÃóãúÑõ ßóÐóÇ¡ ÝóÌóæóÇÈõåõ ßóÐóÇ¡ æóÅöÐóÇ
ßóÊóÈó ÇáúÌóæóÇÈó¡ ÃóÚóÇÏó äóÙóÑóåõ Ýöíåö æóÊóÃóãøóáóåõ¡ æóÅöÐóÇ ßóÇäó
åõæó ÇáúãõÈúÊóÏöÆõ ÈöÇáúÅöÝúÊóÇÁö Ýöí ÇáÑøõÞúÚóÉö¡ ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ
æóÛóíúÑõåõ: ÝóÇáúÚóÇÏóÉõ ÞóÏöíãðÇ æóÍóÏöíËðÇ Ãóäú íóßúÊõÈó Ýöí
ÇáäøóÇÍöíóÉö ÇáúíõÓúÑóìº áöÃóäøóåõ Ãóãúßóäõ.
ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ æóÛóíúÑõåõ: æóáóæú ßóÊóÈó æóÓóØó ÇáÑøõÞúÚóÉö¡ Ãóæú
Ýöí ÍóÇÔöíóÊöåóÇ¡ ÝóáóÇ ÚóÊóÈó Úóáóíúåö¡ æóáóÇ íóßúÊõÈõ ÝóæúÞó
ÇáúÈóÓúãóáóÉö ÈöÍóÇáò.
æóíõÓúÊóÍóÈøõ ÚöäúÏó ÅöÑóÇÏóÉö ÇáúÅöÝúÊóÇÁö Ãóäú íóÓúÊóÚöíÐó ãöäó
ÇáÔøóíúØóÇäö æóíõÓóãøöíó Çááøóåó ÊóÚóÇáóì æóíóÍúãóÏóåõ¡ æóíõÕóáøöíó
Úóáóì ÇáäøóÈöíøö - Õóáøóì Çááøóåõ Úóáóíúåö æóÓóáøóãó - æóíóÞõæáõ:
(11/113)
áóÇ Íóæúáó æóáóÇ ÞõæøóÉó ÅöáøóÇ
ÈöÇááøóåö¡ æóíóÞõæáõ: ÑóÈøö ÇÔúÑóÍú áöí ÕóÏúÑöí ÇáúÂíóÉó¡ æóíõÓúÊóÍóÈøõ
Ãóäú íóßúÊõÈó Ýöí Ãóæøóáö ÝóÊúæóÇåõ: ÇáúÍóãúÏõ áöáøóåö¡ Ãóæö Çááøóåõ
ÇáúãõæóÝøöÞõ¡ Ãóæú ÍóÓúÈõäóÇ Çááøóåõ¡ Ãóæú ÍóÓúÈöíó Çááøóåõ æóäóÍúæó
Ðóáößó¡ äóÞóáó Ðóáößó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ Úóäú ßóËöíÑöíäó¡ ÞóÇáó: æóÍóÐóÝóåõ
ÂÎóÑõæäó. ÞóÇáó: æóáóÇ íóÏóÚõ Ãóäú íóÎúÊöãó ÌóæóÇÈóåõ ÈöÞóæúáöåö:
æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ¡ Ãóæú æóÈöÇááøóåö ÇáÊøóæúÝöíÞõ æóäóÍúæóåõ.
ÞóÇáó: æóáóÇ íóÞúÈõÍõ Ãóäú íóÞõæáó: ÇáúÌóæóÇÈõ ÚöäúÏóäóÇ¡ Ãóæö ÇáøóÐöí
ÚöäúÏóäóÇ¡ Ãóæö ÇáøóÐöí äóÐúåóÈõ Åöáóíúåö ßóÐóǺ áöÃóäøóåõ ãöäú Ãóåúáöåö
ÞóÇáó: æóÅöÐóÇ ßóÇäó ÇáÓøóÇÆöáõ ÞóÏú ÃóÛúÝóáó ÇáÏøõÚóÇÁó áöáúãõÌöíÈö¡
Ãóæö ÇáÕøóáóÇÉó Úóáóì ÑóÓõæáö Çááøóåö - Õóáøóì Çááøóåõ Úóáóíúåö
æóÓóáøóãó - Ýöí ÂÎöÑö ÇáúÝóÊúæóì¡ ÃóáúÍóÞó ÇáúãõÝúÊöí Ðóáößó ÈöÎóØøöåö
ÝóÅöäøó ÇáúÚóÇÏóÉó ÌóÇÑöíóÉñ Èöåö¡ æóíóßúÊõÈõ ÈóÚúÏõ: æóÇááøóåõ
ÃóÚúáóãõ¡ æóäóÍúæóåõ: ßóÊóÈóåõ ÝõáóÇäñ¡ Ãóæú ÝõáóÇäõ Èúäõ ÝõáóÇäò
ÇáúÝõáóÇäöíøõ¡ ÝóíóäúÊóÓöÈõ Åöáóì ãóÇ íõÚúÑóÝõ Èöåö ãöäú ÞóÈöíáóÉò Ãóæú
ÈóáóÏò Ãóæú ÛóíúÑöåöãóÇ¡ Ëõãøó íóäúÊóÓöÈõ Åöáóì ÇáúãóÐúåóÈö¡ ÝóíóÞõæáõ
ÇáÔøóÇÝöÚöíøõ Ãóæö ÇáúÍóäóÝöíøõ æóäóÍúæõåõãóÇ¡ ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ:
æóÅöäú ßóÇäóÊö ÇáúÝóÊúæóì ÊóÊóÚóáøóÞõ ÈöÇáÓøõáúØóÇäö¡ ÏóÚóÇ áóåõ¡
ÝóÞóÇáó: æóÚóáóì ÇáÓøõáúØóÇäö Ãóæú Úóáóì æóáöíøö ÇáúÃóãúÑö æóÝøóÞóåõ
Çááøóåõ¡ Ãóæú ÃóÕúáóÍóåõ¡ Ãóæú ÓóÏøóÏóåõ¡ Ãóæú ÔóÏøó ÃóÒúÑóåõ¡ æóáóÇ
íóÞõæáõ: ÃóØóÇáó Çááøóåõ ÈóÞóÇÁóåõ¡ ÝóÅöäøóåõ áóíúÓó ãöäú ÃóáúÝóÇÙö
ÇáÓøóáóÝö.
æóÞóÏú äóÞóáó ÇáäøóÍøóÇÓõ ÇÊøöÝóÇÞó ÇáúÚõáóãóÇÁö Úóáóì ßóÑóÇåöíóÉö
ÃóØóÇáó Çááøóåõ ÈóÞóÇÁóßó. æóÞóÏú ÃóæúÖóÍúÊõ åóÐöåö ÇááøóÝúÙóÉó æóãóÇ
íóÊóÚóáøóÞõ ÈöåóÇ æóíõÔúÈöåõåóÇ Ýöí ÂÎöÑö ßöÊóÇÈö «ÇáúÃóÐúßóÇÑö» .
æóíóäúÈóÛöí Ãóäú íóÎúÊóÕöÑó ÌóæóÇÈóåõ¡ æóíóßõæäó ÈöÍóíúËõ íõÝúåóãõ
áöáúÚóÇãøóÉö ÝóåúãðÇ ÌóáöíøðÇ¡ ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ æóÇáúÎóØöíÈõ
æóÛóíúÑõåõãóÇ: æóÅöÐóÇ ÓõÆöáó Úóãøóäú ÞóÇáó: ÃóäóÇ ÃóÕúÏóÞõ ãöäú
ãõÍóãøóÏö Èúäö ÚóÈúÏö Çááøóåö¡ Ãóæö ÇáÕøóáóÇÉõ áóÛúæñ æóäóÍúæó åóÐöåö
ÇáúÚöÈóÇÑóÇÊö¡ ÝóáóÇ íõÈóÇÏöÑú ÈöÞóæúáöåö: åóÐóÇ
(11/114)
ÍóáóÇáõ ÇáÏøóãö¡ Ãóæú Úóáóíúåö ÇáúÞóÊúáõ¡
Èóáú íóÞõæáõ: Åöäú ËóÈóÊó åóÐóÇ ÈöÅöÞúÑóÇÑöåö¡ Ãóæú ÈöÈóíøöäóÉò¡
ÇÓúÊóÊóÇÈóåõ ÇáÓøõáúØóÇäõ¡ ÝóÅöäú ÊóÇÈó¡ ÞõÈöáóÊú ÊóæúÈóÊõåõ¡ æóÅöáøóÇ
ÝóÚóáó ßóÐóÇ æóßóÐóÇ æóÃóÔúÈóÚó ÇáúÞóæúáó Ýöíåö¡ æóÅöäú ÓõÆöáó Úóäú
ÔóíúÁò íóÍúÊóãöáõ æõÌõæåðÇ íõßóÝøóÑõ ÈöÈóÚúÖöåóÇ Ïõæäó ÈóÚúÖò ÞóÇáó:
íõÓúÃóáõ ÇáúÞóÇÆöáõ¡ ÝóÅöäú ÞóÇáó: ÃóÑóÏúÊõ ßóÐóÇ¡ ÝóÇáúÌóæóÇÈõ ßóÐóÇ¡
æóÅöäú ÞóÇáó: ÃóÑóÏúÊõ ßóÐóÇ¡ ÝóÇáúÌóæóÇÈõ ßóÐóÇ.
æóÅöÐóÇ ÓõÆöáó Úóãøóäú ÞóÊóáó Ãóæú ÞóáóÚó ÓöäøðÇ Ãóæú ÚóíúäðÇ¡ ÇÍúÊóÇØó
Ýöí ÇáúÌóæóÇÈö¡ ÝóíóÐúßõÑõ ÇáÔøõÑõæØó ÇáøóÊöí íóÌöÈõ ÈöÇÌúÊöãóÇÚöåóÇ
ÇáúÞöÕóÇÕõ¡ æóÅöÐóÇ ÓõÆöáó Úóãøóäú ÝóÚóáó ãóÇ íóÞúÊóÖöí ÊóÚúÒöíÑóåõ¡
ÐóßóÑó ãóÇ íõÚóÒøóÑõ Èöåö¡ ÝóíóÞõæáõ: ÖóÑóÈóåõ ÇáÓøõáúØóÇäõ ãóÇ Èóíúäó
ßóÐóÇ æóßóÐóÇ¡ æóáóÇ íõÒóÇÏõ Úóáóì ßóÐóÇ¡ æóíóäúÈóÛöí Ãóäú íõáúÕöÞó
ÇáúÌóæóÇÈó ÈöÂÎöÑö ÇáöÇÓúÊöÝúÊóÇÁö¡ æóáóÇ íóÏóÚó ÈóíúäóåõãóÇ ÝõÑúÌóÉð
ãóÎóÇÝóÉó Ãóäú íóÒöíÏó ÇáÓøóÇÆöáõ ÔóíúÆðÇ íõÝúÓöÏõ ÇáúÌóæóÇÈó.
æóÅöÐóÇ ßóÇäó ãóæúÖöÚõ ÇáúÌóæóÇÈö æóÑóÞóÉð ãõáúÕóÞóÉð¡ ßóÊóÈó Úóáóì
ãóæúÖöÚö ÇáúÅöáúÕóÇÞö¡ æóÅöÐóÇ ÖóÇÞó ÂÎöÑõ ÇáúæóÑóÞóÉö Úóäö ÇáúÌóæóÇÈö¡
áóãú íóßúÊõÈúåõ Ýöí æóÑóÞóÉò ÃõÎúÑóì¡ Èóáú Ýöí ÙóåúÑö åóÐöåö Ãóæú
ÍóÇÔöíóÊöåóÇ. æóÃóíøõåõãóÇ Ãóæúáóì¿ Ýöíåö ËóáóÇËóÉõ ÃóæúÌõåò¡
ËóÇáöËõåóÇ: åõãóÇ ÓóæóÇÁñ¡ æóÇáÑøóÇÌöÍõ Ãóäøó ÍóÇÔöíóÊóåóÇ Ãóæúáóì¡
æóÈöåö ÞóØóÚó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ æóÛóíúÑõåõ¡ æóáúíóÍúÐóÑú Ãóäú íóãöíáó Ýöí
ÝóÊúæóÇåõ ãóÚó ÇáúãõÓúÊóÝúÊöí Ãóæú ÎóÕúãöåö¡ æóæõÌõæåõ Çáúãóíúáö
ãóÚúÑõæÝóÉñ.
æóãöäúåóÇ Ãóäú íóßúÊõÈó ãóÇ áóåõ Ïõæäó ãóÇ Úóáóíúåö¡ æóáóíúÓó áóåõ Ãóäú
íõÚúáöãó ÃóÍóÏóåõãóÇ ãóÇ íóÏúÝóÚõ Èöåö ÍõÌøóÉó ÕóÇÍöÈöåö¡ æóÅöÐóÇ ÙóåóÑó
áóåõ Ãóäøó ÇáúÌóæóÇÈó ÎöáóÇÝõ ÛóÑóÖö ÇáúãõÓúÊóÝúÊöí¡ æóÃóäøóåõ áóÇ
íóÑúÖóì ÈößöÊóÇÈóÊöåö Ýöí æóÑóÞóÊöåö¡ ÇÞúÊóÕóÑó Úóáóì ãõÔóÇÝóåóÊöåö
ÈöÇáúÌóæóÇÈö¡ æóíóÌöÈõ Úóáóíúåö ÚöäúÏó ÇÌúÊöãóÇÚö ÇáÑøöÞóÇÚö Ãóäú
íõÞóÏøöãó ÇáúÃóÓúÈóÞó ÝóÇáúÃóÓúÈóÞó¡ ßóÇáúÞóÇÖöí æóåóÐóÇ ÝöíãóÇ íóÌöÈõ
Ýöíåö ÇáúÅöÝúÊóÇÁõ¡ ÝóÅöäú ÊóÓóÇæóæúÇ æóÌóåöáó ÇáÓøóÇÈöÞó¡ ÃóÞúÑóÚó.
æóÇáÕøóÍöíÍõ Ãóäøóåõ íóÌõæÒõ ÊóÞúÏöíãõ ÇáúãóÑúÃóÉö¡ æóÇáúãõÓóÇÝöÑö
ÇáøóÐöí ÔóÏøó ÑóÍúáóåõ æóíóÊóÖóÑøóÑõ ÈöÊóÎóáøõÝöåö Úóäú ÑõÝúÞóÊöåö
ÅöáøóÇ ÅöÐóÇ ßóËõÑó ÇáúãõÓóÇÝöÑõæäó æóÇáäøöÓóÇÁõ ÈöÍóíúËõ íóÊóÖóÑøóÑõ
ÛóíúÑõåõãú ÊóÖóÑøõÑðÇ ÙóÇåöÑðÇ¡ ÝóíõÞóÏøöãõ ÍöíäóÆöÐò ÈöÇáÓøóÈúÞö¡ Ëõãøó
ÇáúÞóÑúÚóÉö¡ Ëõãøó áóÇ
(11/115)
íõÞóÏøöãõ ÃóÍóÏðÇ ÅöáøóÇ Ýöí ÝõÊúíóÇ
æóÇÍöÏóÉò. ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ æóÛóíúÑõåõ: ÅöÐóÇ ÓõÆöáó Úóäú ãöíÑóÇËò¡
ÝóÇáúÚóÇÏóÉõ Ãóäú áóÇ íõÔúÊóÑóØó Ýöí ÇáúæóÑóËóÉö ÚóÏóãõ ÇáÑøöÞøö
æóÇáúßõÝúÑö æóÇáúÞóÊúáö æóÛóíúÑöåóÇ ãöãøóÇ íóãúäóÚõ ÇáúÅöÑúËó¡ Èóáö
ÇáúãõØúáóÞõ ãóÍúãõæáñ Úóáóì Ðóáößó ÈöÎöáóÇÝö ãóÇ ÅöÐóÇ ÃóØúáóÞó
ÇáúÃõÎúæóÉó æóÇáúÃóÎóæóÇÊö¡ æóáóÇ ÈõÏøó Ãóäú íóÞõæáó Ýöí ÇáúÌóæóÇÈö:
ãöäú ÃóÈóæóíúäö Ãóæú ÃóÈò Ãóæú Ãõãøò¡ æóÅöÐóÇ ÓõÆöáó Úóäö
ÇáúãöäúÈóÑöíøóÉö æóåöíó ÒóæúÌóÉñ æóÃóÈóæóÇäö æóÈöäúÊóÇäö¡ áóÇ íóÞõæáõ:
áöáÒøóæúÌóÉö ÇáËøõãõäõ¡ æóáóÇ ÇáÊøõÓõÚõº áöÃóäøóåõ áóãú íõØúáöÞúåõ
ÃóÍóÏñ ãöäó ÇáÓøóáóÝö¡ Èóáú íóÞõæáõ: áóåóÇ ÇáËøõãõäõ ÚóÇÆöáðÇ¡ æóåõæó
ËóáóÇËóÉõ ÃóÓúåõãò ãöäú ÓóÈúÚóÉò æóÚöÔúÑöíäó ÓóåúãðÇ¡ Ãóæú áóåóÇ
ËóáóÇËóÉõ ÃóÓúåõãò ãöäú ÓóÈúÚóÉò æóÚöÔúÑöíäó¡ æóÅöÐóÇ ßóÇäó Ýöí
ÇáúãóÐúßõæÑöíäó ãóäú áóÇ íóÑöËõ ÃóÝúÕóÍó ÈöÓõÞõæØöåö¡ ÝóÞóÇáó: æóÓóÞóØó
ÝõáóÇäñ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÓõÞõæØõåõ Ýöí ÍóÇáò Ïõæäó ÍóÇáò¡ ÞóÇáó: æóÓóÞóØó
ÝõáóÇäñ Ýöí åóÐöåö ÇáúÍóÇáóÉö. æóäóÍúæó Ðóáößó¡ áöÆóáøóÇ íõÊóæóåøóãõ
Ãóäøóåõ áóÇ íóÑöËõ ÈöÍóÇáò. ÞóÇáó: æóíóäúÈóÛöí Ãóäú íóßõæäó ÔóÏöíÏó
ÇáöÇÍúÊöÑóÇÒö Ýöí ÌóæóÇÈö ÇáúãõäóÇÓóÎóÇÊö.
ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ æóÛóíúÑõåõ: æóÍóÓóäñ Ãóäú íóÞõæáó: ÊõÞóÓøóãõ
ÇáÊøóÑößóÉõ ÈóÚúÏó ÅöÎúÑóÇÌö ãóÇ íóÌöÈõ ÊóÞúÏöíãõåõ ãöäú Ïóíúäò Ãóæú
æóÕöíøóÉò Åöäú ßóÇäóÇ. ÞóÇáõæÇ: æóÅöÐóÇ ÑóÃóì Ýöí ÇáÑøõÞúÚóÉö ÝóÊúæóì
ÛóíúÑöåö ãöãøóäú åõæó Ãóåúáñ áöáúÅöÝúÊóÇÁö¡ æóÎóØøõåõ ãõæóÇÝöÞñ áöãóÇ
ÚöäúÏóåõ¡ ßóÊóÈó ÊóÍúÊóåõ: ÇáúÌóæóÇÈõ ÕóÍöíÍñ¡ Ãóæú: ÌóæóÇÈöí ãöËúáõ
åóÐóÇ¡ Ãóæú: ÈöåóÐóÇ ÃóÞõæáõ. æóáóåõ Ãóäú íóßúÊõÈó ÇáúÌóæóÇÈó
ÈöÚöÈóÇÑóÉò ÃóÎúÕóÑó ãöäú ÚöÈóÇÑóÉö ÇáÓøóÇÈöÞö.
æóÅöäú ßóÇäó ÝöíåóÇ ÎóØøõ ãóäú áóíúÓó ÈöÃóåúáò¡ ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ
æóÛóíúÑõåõ: áóãú íõÝúÊö ãóÚóåõº áöÃóäøó Ðóáößó ÊóÞúÑöíÑñ áöáúÎóØóÃö¡
Èóáú íóÖúÑöÈõ Úóáóíúåö¡ æóíóäúåóÑõ ÇáúãõÓúÊóÝúÊöí¡ æóíõÚóÑøöÝõåõ ÞõÈúÍó
ãóÇ ÝóÚóáóåõ¡ æóÃóäøóåõ ßóÇäó æóÇÌöÈðÇ Úóáóíúåö ÇáúÈóÍúËõ Úóäú Ãóåúáö
ÇáúÝóÊúæóì.
æóÅöäú ÑóÃóì ÝöíåóÇ ÇÓúãó ãóäú áóÇ íóÚúÑöÝõåõ¡ ÓóÃóáó Úóäúåõ¡ ÝóÅöäú
áóãú íóÚúÑöÝúåõ¡ Ýóáóåõ ÇáöÇãúÊöäóÇÚõ ÎóæúÝðÇ ãöãøóÇ ÞõáúäóÇåõ.
æóÇáúÃóæúáóì Ãóäú íóÃúãõÑó ÕóÇÍöÈóåóÇ ÈöÅöÈúÏóÇáöåóÇ¡ ÝóÅöäú ÃóÈóì¡
ÃóÌóÇÈóåõ ÔöÝóÇåðÇ¡ æóÅöÐóÇ ÎóÇÝó ÝöÊúäóÉð ãöäó ÇáÖøóÑúÈö ÚóáóíúåóÇ¡
æóáóãú Êóßõäú ÝõÊúíóÇåõ ÎóØóÃð¡ ÇãúÊóäóÚó ãöäó ÇáúÅöÝúÊóÇÁö ãóÚóåõ.
(11/116)
æóåóáú íóÌõæÒõ áöáúÚóÇãøöíøö Ãóäú
íóÊóÎóíøóÑó æóíõÞóáøöÏó Ãóíøó ãóÐúåóÈò ÔóÇÁó¡ äõÙöÑó Åöäú ßóÇäó
ãõäúÊóÓöÈðÇ Åöáóì ãóÐúåóÈò¡ Èõäöíó Úóáóì æóÌúåóíúäö¡ ÍóßóÇåõãóÇ
ÇáúÞóÇÖöí ÍõÓóíúäñ Ýöí Ãóäøó ÇáúÚóÇãøöíøó åóáú áóåõ ãóÐúåóÈñ Ãóãú áóÇ¿
ÃóÍóÏõåõãóÇ: áóǺ áöÃóäøó ÇáúãóÐúåóÈó áöÚóÇÑöÝö ÇáúÃóÏöáøóÉö¡ ÝóÚóáóì
åóÐóÇ áóåõ Ãóäú íóÓúÊóÝúÊöíó ãóäú ÔóÇÁó¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ ÚöäúÏó
ÇáúÞóÝøóÇáö áóåõ ãóÐúåóÈñ¡ ÝóáóÇ ÊóÌõæÒõ ãõÎóÇáóÝóÊõåõ.
æóÅöäú áóãú íóßõäú ãõäúÊóÓöÈðÇ¡ Èõäöíó Úóáóì æóÌúåóíúäö¡ ÍóßóÇåõãóÇ
ÇÈúäõ ÈóÑúåóÇäò ÈöÝóÊúÍö ÇáúÈóÇÁö ãöäú ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ Ýöí Ãóäøó
ÇáúÚóÇãøöíøó åóáú íóáúÒóãõåõ ÇáÊøóÞóíøõÏõ ÈöãóÐúåóÈò ãõÚóíøóäò¿
ÃóÍóÏõåõãóÇ: áóÇ¡ ÝóÚóáóì åóÐóÇ åóáú áóåõ Ãóäú íõÞóáøöÏó ãóäú ÔóÇÁó Ãóãú
íóÈúÍóËó Úóäú ÃóÓóÏøö ÇáúãóÐóÇåöÈö¡ ÝóíõÞóáøöÏó Ãóåúáóåõ æóÌúåóÇäö¡
ßóÇáúÈóÍúËö Úóäö ÇáúÃóÚúáóãö.
æóÇáËøóÇäöí æóÈöåö ÞóØóÚó ÃóÈõæ ÇáúÍóÓóäö ÅöáúßöíóÇ: íóáúÒóãõåõ.
æóåõæó ÌóÇÑò Ýöí ßõáøö ãóäú íóÈúáõÛõ ÑõÊúÈóÉó ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö ãöäó
ÇáúÝõÞóåóÇÁö æóÃóÕúÍóÇÈö ÓóÇÆöÑö ÇáúÚõáõæãö¡ áöÆóáøóÇ íóÊóáóÞøóØõ ÑõÎóÕó
ÇáúãóÐóÇåöÈö ÈöÎöáóÇÝö ÇáúÚóÕúÑö ÇáúÃóæøóáö¡ æóáóãú Êóßõäú ãóÐóÇåöÈó
ãõÏóæøóäóÉð¡ ÝóíóÊóáóÞøóØõ ÑõÎóÕóåóÇ.
ÝóÚóáóì åóÐóÇ íóáúÒóãõåõ Ãóäú íóÎúÊóÇÑó ãóÐúåóÈðÇ íõÞóáøöÏõåõ Ýöí ßõáøö
ÔóíúÁò¡ æóáóíúÓó áóåõ ÇáÊøóãóÐúåõÈõ ÈöãõÌóÑøóÏö ÇáÊøóÔóåøöí¡ æóáóÇ ÈöãóÇ
æóÌóÏó Úóáóíúåö ÃóÈóÇåõ¡ åóÐóÇ ßóáóÇãõ ÇáúÃóÕúÍóÇÈö. æóÇáøóÐöí
íóÞúÊóÖöíåö ÇáÏøóáöíáõ Ãóäøóåõ áóÇ íóáúÒóãõåõ ÇáÊøóãóÐúåõÈõ ÈöãóÐúåóÈò¡
Èóáú íóÓúÊóÝúÊöí ãóäú ÔóÇÁó¡ Ãóæú ãóäö ÇÊøóÝóÞó¡ áóßöäú ãöäú ÛóíúÑö
ÊóáóÞøõØò áöáÑøõÎóÕö.
æóáóÚóáøó ãóäú ãóäóÚóåõ áóãú íóËöÞú ÈöÚóÏóãö ÊóáóÞøõØöåö. æóÅöÐóÇ
ÇÓúÊóÝúÊóì æóÃóÝúÊóÇåõ ÇáúãõÝúÊöí¡ ÝóÞóÇáó ÃóÈõæ ÇáúãõÙóÝøóÑö
ÇáÓøóãúÚóÇäöíøõ: áóÇ íóáúÒóãõåõ ÇáúÚóãóáõ Èöåö ÅöáøóÇ ÈöÅöáúÒóÇãöåö¡
ÞóÇáó: æóíóÌõæÒõ Ãóäú íõÞóÇáó: íóáúÒóãõåõ ÅöÐóÇ ÃóÎóÐó Ýöí ÇáúÚóãóáö
(11/117)
Èöåö¡ æóÞöíáó: íóáúÒóãõåõ ÅöÐóÇ æóÞóÚó
Ýöí äóÝúÓöåö ÕöÍøóÊõåõ¡ ÞóÇáó: æóåóÐóÇ Ãóæúáóì ÇáúÃóæúÌõåö¡
æóÇáúãõÎúÊóÇÑõ ãóÇ äóÞóáóåõ ÇáúÎóØöíÈõ æóÛóíúÑõåõ¡ Ãóäøóåõ ÅöÐóÇ áóãú
íóßõäú åõäóÇßó ãõÝúÊò ÂÎóÑõ¡ áóÒöãóåõ ÈöãõÌóÑøóÏö ÝóÊúæóÇåõ¡ æóÅöäú áóãú
ÊóÓúßõäú äóÝúÓõåõ¡ æóÅöäú ßóÇäó åõäóÇßó ÂÎóÑõ áóãú íóáúÒóãúåõ
ÈöãõÌóÑøóÏö ÅöÝúÊóÇÆöåö¡ ÅöÐú áóåõ Ãóäú íõÓúÃóáó ÛóíúÑóåõ¡ æóÍöíäóÆöÐò
ÝóÞóÏú íõÎóÇáöÝõåõ¡ ÝóíóÌöíÁõ Ýöíåö ÇáúÎöáóÇÝõ ÇáÓøóÇÈöÞõ Ýöí ÇÎúÊöáóÇÝö
ÇáúãõÝúÊöíóíúäö¡ æóíóäúÈóÛöí áöáúãõÓúÊóÝúÊöí Ãóäú íóÈúÏóÃó ãöäó
ÇáúãõÝúÊöíóíúäö ÈöÇáúÃóÓóäøö ÇáúÃóÚúáóãö æóÈöÇáúÃóæúáóì ÝóÇáúÃóæúáóì
ÝóÅöäú ÃóÑóÇÏó ÌóãúÚóåõãú Ýöí ÑõÞúÚóÉò¡ æóÅöäú ÃóÑóÇÏó ÅöÝúÑóÇÏóåõãú Ýöí
ÑöÞóÇÚò¡ ÈóÏóÃó Èöãóäú ÔóÇÁó¡ æóÊóßõæäõ ÑõÞúÚóÉõ ÇáöÇÓúÊöÝúÊóÇÁö
æóÇÓöÚóÉð¡ æóíóÏúÚõæ Ýöí ÇáúæóÑóÞóÉö áöãóäú íóÓúÊóÝúÊöíåö¡ æóíóÏúÝóÚõ
ÇáúæóÑóÞóÉó Åöáóì ÇáúãõÝúÊöí ãóäúÔõæÑóÉð¡ æóíóÃúÎõÐõåóÇ ãóäúÔõæÑóÉð¡
ÝóíõÑöíÍõåõ ãöäú äóÔúÑöåóÇ æóØóíøöåóÇ.
æóÅöÐóÇ áóãú íóÌöÏú ÕóÇÍöÈõ ÇáúæóÇÞöÚóÉö ãõÝúÊöíðÇ Ýöí ÈóáóÏöåö æóáóÇ
ÛóíúÑöåö¡ æóáóÇ ãóäú íóäúÞõáõ ÍõßúãóåóÇ¡ ÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÚóãúÑòæ:
åóÐöåö ãóÓúÃóáóÉõ ÝóÊúÑóÉö ÇáÔøóÑöíÚóÉö ÇáúÃõÕõæáöíøóÉö æóÍõßúãõåóÇ
Íõßúãõ ãóÇ ÞóÈúáó æõÑõæÏö ÇáÔøóÑúÚö¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ Ýöí ßõáøö Ðóáößó Ãóäú
áóÇ ÊóßúáöíÝó æóáóÇ Íõßúãó Ýöí ÍóÞøöåö ÃóÕúáðÇ¡ ÝóáóÇ íõÄóÇÎóÐõ ÅöÐóÇ
ÕóÇÍóÈó ÇáúæóÇÞöÚóÉó ÔóíúÁñ ÈöÕõäúÚöåö.
ÝóåóÐóÇ ÂÎöÑõ ÇáäøõÈóÐö ÇáøóÊöí íóÓøóÑó Çááøóåõ ÇáúßóÑöíãõ ÅöáúÍóÇÞóåóÇ
æóåöíó æóÅöäú ßóÇäóÊú ØóæöíáóÉð ÈöÇáäøöÓúÈóÉö Åöáóì åóÐóÇ ÇáúãõÎúÊóÕóÑö
Ýóåöíó ÞóÕöíÑóÉñ ÈöÇáäøöÓúÈóÉö Åöáóì ãóÇ ÐóßóÑúÊõåõ Ýöí ÔóÑúÍö
«ÇáúãõåóÐøóÈö» ¡ æóãóæúÖöÚõ ÈóÓúØõåóÇ æóÇáÒøöíóÇÏóÇÊõ æóÇáúÝõÑõæÚõ
åõäóÇßó. æóåóÐóÇ ÇáúÝóÕúáõ ãöãøóÇ íóßúËõÑõ ÇáöÇÍúÊöíóÇÌõ Åöáóíúåö¡
ÝóáöåóÐóÇ ÈóÓóØúäóÇåõ ÃóÏúäóì ÈóÓúØò¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÇáúãóÓúÃóáóÉõ ÇáËøóÇáöËóÉõ: íõÓúÊóÍóÈøõ áöáúÅöãóÇãö Ãóäú íóÃúÐóäó
áöáúÞóÇÖöí Ýöí ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝö¡ ÝóÅöäú áóãú íóÃúÐóäú¡ Ýóáóåõ ÍóÇáóÇäö
ÃóÍóÏõåõãóÇ: Ãóäú íõØúáöÞó ÇáÊøóæúáöíóÉó¡ æóáóÇ íóäúåóÇåõ Úóäú
ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝö¡ ÝóÅöäú Ãóãúßóäóåõ ÇáúÞöíóÇãõ ÈöãóÇ ÊóæóáøóÇåõ¡
ßóÞóÖóÇÁö ÈóáúÏóÉò ÕóÛöíÑóÉò¡ ÝóáóíúÓó áóåõ ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝõ Úóáóì
ÇáúÃóÕóÍøö¡ æóÅöäú áóãú íõãúßöäúåõ ßóÞóÖóÇÁö ÈóáúÏóÊóíúäö Ãóæú ÈóáóÏò
ßóÈöíÑò¡ Ýóáóåõ ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝõ Ýöí ÇáúÞóÏúÑö ÇáÒøóÇÆöÏö Úóáóì ãóÇ
íõãúßöäõåõ¡ æóáóíúÓó áóåõ ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝõ Ýöí Çáúãõãúßöäö Úóáóì
ÇáúÃóÕóÍøö¡ æóÇáúÞöíóÇÓõ ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ ÃóÐöäó áóåõ Ãóäú íóßõæäó Ýöí
ÇáúÞóÏúÑö
(11/118)
ÇáúãõÓúÊóÎúáóÝö Ýöíåö åóÐóÇäö
ÇáúæóÌúåóÇäö ÅöáøóÇ Ãóäú íõÕóÑøöÍó ÈöÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝö Ýöí ÇáúÌóãöíÚö¡
æóÞóØóÚó ÇÈúäõ ßóÌøò ÈöÇáúÌóæóÇÒö Ýöí Çáúßõáøö ÚöäúÏó ãõØúáóÞö
ÇáúÅöÐúäö.
ÇáúÍóÇáõ ÇáËøóÇäöí: Ãóäú íóäúåóÇåõ Úóäú ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝö¡ ÝóáóÇ íóÌõæÒõ
ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝõ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ãóÇ ÝóæøóÖóåõ Åöáóíúåö áóÇ íõãúßöäõåõ
ÇáúÞöíóÇãõ Èöåö¡ ÝóÞóÇáó ÇáúÞóÇÖöí ÃóÈõæ ÇáØøóíøöÈö: åóÐóÇ Çáäøóåúíõ
ßóÇáúÚóÏóãö¡ æóÇáúÃóÞúÑóÈõ ÃóÍóÏõ ÃóãúÑóíúäö ÅöãøóÇ ÈõØúáóÇäõ
ÇáÊøóæúáöíóÉö¡ æóÈöåö ÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáúÞóØøóÇäö¡ æóÅöãøóÇ ÇÞúÊöÕóÇÑõåõ
Úóáóì Çáúãõãúßöäö¡ æóÊóÑúßö ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝö.
ÞõáúÊõ: åóÐóÇ ÃóÑúÌóÍõåõãóÇ¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
æóÌóãöíÚõ ãóÇ ÐóßóÑúäóÇåõ Ýöí ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝö ÇáúÚóÇãøö¡ ÃóãøóÇ Ýöí
ÇáúÃõãõæÑö ÇáúÎóÇÕøóÉö¡ ßóÊóÍúáöíÝö æóÓóãóÇÚö ÈóíøöäóÉò¡ ÝóÞóØóÚó
ÇáúÞóÝøóÇáõ ÈöÌóæóÇÒöåö áöáÖøóÑõæÑóÉö¡ æóÞóÇáó ÛóíúÑõåõ: åõæó Úóáóì
ÇáúÎöáóÇÝö¡ æóåõæó ãõÞúÊóÖóì ÅöØúáóÇÞö ÇáúÃóßúËóÑöíäó.
ÝõÑõæÚñ
ÃóÍóÏõåóÇ: íõÔúÊóÑóØõ Ýöí ÇáøóÐöí íóÓúÊóÎúáöÝõåõ ãóÇ íõÔúÊóÑóØõ Ýöí
ÇáúÞóÇÖöí¡ ÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ãõÍóãøóÏò æóÛóíúÑõåõ: ÝóÅöäú ÝóæøóÖó
Åöáóíúåö ÃóãúÑðÇ ÎóÇÕøðÇ¡ ßóÝóÇåõ ãöäó ÇáúÚöáúãö ãóÇ íóÍúÊóÇÌõ Åöáóíúåö
Ýöí Ðóáößó ÇáúÈóÇÈö ÍóÊøóì Åöäøó äóÇÆöÈó ÇáúÞóÇÖöí Ýöí ÇáúÞõÑóì ÅöÐóÇ
ßóÇäó ÇáúãõÝóæøóÖó Åöáóíúåö ÓóãóÇÚõ ÇáúÈóíøöäóÉö æóäóÞúáõåóÇ Ïõæäó
ÇáúÍõßúãö¡ ßóÝóÇåõ ÇáúÚöáúãõ ÈöÔõÑõæØö ÓóãóÇÚö ÇáúÈóíøöäóÉö æóáóÇ
íõÔúÊóÑóØõ Ýöíåö ÑõÊúÈóÉõ ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö.
ÇáËøóÇäöí: ÞóÇáó ÇáÑøõæíóÇäöíøõ Ýöí «ÇáÊøóÌúÑöÈóÉö» : äóÕøõ
ÇáÔøóÇÝöÚöíøö - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ - Ýöí «ÇáúãóÈúÓõæØö» íóÏõáøõ Úóáóì
Ãóäøó ÇáúÍóÇßöãó ÇáÔøóÇÝöÚöíøó áóÇ íóÌõæÒõ Ãóäú íóÓúÊóÎúáöÝó ãóäú
íõÎóÇáöÝõåõ¡ æóÇáúãóÚúÑõæÝõ Ýöí ÇáúãóÐúåóÈö ÎöáóÇÝõåõº áöÃóäøó
ÇáúÍóÇßöãó íóÚúãóáõ ÈöÇÌúÊöåóÇÏöåö ÍóÊøóì áóæú ÔóÑóØó Úóáóì ÇáäøóÇÆöÈö
Ãóäú íõÎóÇáöÝó ÇÌúÊöåóÇÏóåõ¡ æóíóÍúßõãó ÈöÇÌúÊöåóÇÏö ÇáúãõäöíÈö áóãú
íóÌõÒú¡ æóßóÐóÇ ÅöÐóÇ ÌóæøóÒúäóÇ ÊóæúáöíóÉó ÇáúãõÞóáøöÏö áöáÖøóÑõæÑóÉö¡
ÝóÇÚúÊöÞóÇÏõ ÇáúãõÞóáøöÏö Ýöí ÍóÞøöåö ßóÇÌúÊöåóÇÏö ÇáúãõÌúÊóåöÏö¡ ÝóáóÇ
íóÌõæÒõ Ãóäú íóÔúÑõØó Úóáóíúåö ÇáúÍõßúãó ÈöÎöáóÇÝö ÇÚúÊöÞóÇÏö
ãõÞóáøöÏöåö¡
(11/119)
Ýóáóæú ÎóÇáóÝó æóÔóÑóØó ÇáúÞóÇÖöí
ÇáúÍóäóÝöíøõ Úóáóì ÇáäøóÇÆöÈö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö ÇáúÍõßúãó ÈöãóÐúåóÈö ÃóÈöí
ÍóäöíÝóÉó ÞóÇáó Ýöí «ÇáúæóÓöíØö» : áóåõ ÇáúÍõßúãõ Ýöí ÇáúãóÓóÇÆöáö
ÇáøóÊöí ÇÊøóÝóÞó ÚóáóíúåóÇ ÇáúÅöãóÇãóÇäö Ïõæäó ÇáúãõÎúÊóáóÝö ÝöíåóÇ¡
æóåóÐóÇ Íõßúãñ ãöäúåõ ÈöÕöÍøóÉö ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝö¡ áóßöäú ÞóÇáó
ÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ æóÕóÇÍöÈóÇ «ÇáúãõåóÐøöÈö» æó «ÇáÊøóåúÐöíÈö»
æóÛóíúÑõåõãú: áóæú ÞóáøóÏó ÇáúÅöãóÇãõ ÑóÌõáðÇ ÇáúÞóÖóÇÁó Úóáóì Ãóäú
íóÞúÖöíó ÈöãóÐúåóÈò Úóíúäöåö¡ ÈöØóáó ÇáÊøóÞúáöíÏõ. æóãõÞúÊóÖóì åóÐóÇ
ÈõØúáóÇäõ ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝö åõäóÇßó¡ æóÝöí ÝóÊóÇæóì ÇáúÞóÇÖöí ÍõÓóíúäò
Ãóäøó ÇáúÅöãóÇãó ÇáúÍóäóÝöíøó áóæú æóáøóì ÔóÇÝöÚöíøðÇ ÈöÔóÑúØö Ãóäú áóÇ
íóÞúÖöíó ÈöÔóÇåöÏò æóíóãöíäò¡ æóáóÇ Úóáóì ÛóÇÆöÈò¡ ÕóÍøóÊö
ÇáÊøóæúáöíóÉõ¡ æóáóÛóÇ ÇáÔøóÑúØõ¡ ÝóíóÞúÖöí ÈöãóÇ ÃóÏøóì Åöáóíúåö
ÇÌúÊöåóÇÏõåõ¡ æóãõÞúÊóÖóì åóÐóÇ Ãóäú áóÇ íõÑóÇÚóì ÇáÔøóÑúØõ åóäóÇßó¡
ÞóÇáó ÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ: æóáóæú áóãú ÊóÌúÑö ÕöíÛóÉõ ÇáÔøóÑúØö¡ Èóáú ÞóÇáó
ÇáúÅöãóÇãõ: ÞóáøóÏúÊõßó ÇáúÞóÖóÇÁó¡ ÝóÇÍúßõãú ÈöãóÐúåóÈö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö¡
æóáóÇ ÊóÍúßõãú ÈöãóÐúåóÈö ÃóÈöí ÍóäöíÝóÉó¡ ÕóÍøó ÇáÊøóÞúáöíÏõ¡ æóáóÛóÇ
ÇáúÃóãúÑõ æóÇáäøóåúíõ¡ æóÝöíåö ÇÍúÊöãóÇáñ¡ ÞóÇáó: æóáóæú ÞóÇáó: áóÇ
ÊóÍúßõãú Ýöí ÞóÊúáö ÇáúãõÓúáöãö ÈöÇáúßóÇÝöÑö æóÇáúÍõÑøö ÈöÇáúÚóÈúÏö¡
ÌóÇÒó¡ æóÞóÏú ÞóÕóÑó Úóãóáóåõ Úóáóì ÈóÇÞöí ÇáúÍóæóÇÏöËö¡ æóÍóßóì
æóÌúåóíúäö ÝöíãóÇ áóæú ÞóÇáó: áóÇ ÊóÞúÖö ÝöíåöãóÇ ÈöÞöÕóÇÕò Ãóäøóåõ
íóáúÛõæ Ãóãú íóßõæäõ ãóäúÚðÇ áóåõ Ýöí ÇáúÍõßúãö Ýöí ÇáúÞöÕóÇÕö äóÝúíðÇ
æóÅöËúÈóÇÊðÇ.
ÇáËøóÇáöËõ: ÍóíúËõ ãóäóÚúäóÇ ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝó¡ ÝóÇÓúÊóÎúáóÝó ÝóÍõßúãõ
ÇáúÎóáöíÝóÉö ÈóÇØöáñ¡ áóßöäú áóæú ÊóÑóÇÖóì ÎóÕúãóÇäö ÈöÍõßúãöåö¡ ßóÇäó
ßóÇáúãõÍóßøöãö æóáóíúÓó áöáúÞóÇÖöí ÅöäúÝóÇÐõ Íõßúãöåö¡ Èóáú íóÓúÊóÃúäöÝõ
ÇáúÍõßúãó ÈóíúäóåõãóÇ¡ æóÅöÐóÇ ÌóæøóÒúäóÇ ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝó¡ ÝóÇÓúÊóÎúáóÝó
ãóäú áóÇ íóÕúáõÍõ áöáúÞóÖóÇÁö¡ ÝóÍõßúãõåõ ÈóÇØöáñ ÃóíúÖðÇ¡ æóáóÇ íóÌõæÒõ
ÅöäúÝóÇÐõåõ.
ÇáúãóÓúÃóáóÉõ ÇáÑøóÇÈöÚóÉõ: ÅöÐóÇ äóÕøóÈó ÇáúÅöãóÇãõ ÞóÇÖöíóíúäö Ýöí
ÈóáóÏò æóÇÍöÏò¡ äõÙöÑó Åöäú ÎóÕøó ßõáøó æóÇÍöÏò ÈöØóÑóÝò ãöäúåõ¡ Ãóæú
ÈöÒóãóÇäò¡ Ãóæú ÌóÚóáó ÃóÍóÏóåõãóÇ ÞóÇÖöíðÇ Ýöí ÇáúÃóãúæóÇáö¡ æóÇáúÂÎöÑó
Ýöí ÇáÏøöãóÇÁö æóÇáúÝõÑõæÌö¡ ÌóÇÒó¡ ÞóÇáó ÇÈúäõ ßóÌøò: æóßóÐóÇ áóæú
æóáøóÇåõãóÇ Úóáóì Ãóäú íóÍúßõãó ßõáøõ æóÇÍöÏò ãöäúåõãóÇ Ýöí ÇáúæóÇÞöÚóÉö
ÇáøóÊöí íóÑúÝóÚõåóÇ ÇáúãõÊóÎóÇÕöãóÇäö Åöáóíúåö¡ æóÅöäú Úóãøóãó
æöáóÇíóÊóåõãóÇ ãóßóÇäðÇ æóÒóãóÇäðÇ æóÍóÇÏöËóÉð¡ ÝóÅöäú ÔóÑóØó
ÚóáóíúåöãóÇ ÇáöÇÌúÊöãóÇÚó
(11/120)
Ýöí ÇáúÍõßúãö¡ áóãú íóÌõÒúº áöÃóäøó
ÇáúÎöáóÇÝó íóßúËõÑõ Ýöí ãóÍóáøö ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö¡ ÝóÊóÊóÚóØøóáõ
ÇáúÍõßõæãóÇÊõ¡ æóÅöäú ÃóËúÈóÊó áößõáøö æóÇÍöÏò ÇáöÇÓúÊöÞúáóÇáó
ÝóæóÌúåóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: áóÇ íóÌõæÒõ ßóÇáúÅöãóÇãóÉö ÇáúÚõÙúãóì¡ ÝóÚóáóì
åóÐóÇ Åöäú æóáøóÇåõãóÇ ãóÚðÇ¡ ÈóØóáóÊú ÊóæúáöíóÊõåõãóÇ¡ æóÅöäú
æóáøóÇåõãóÇ ãõÊóÚóÇÞöÈóíúäö¡ ÕóÍøóÊú ÊóæúáöíóÉõ ÇáúÃóæøóáö Ïõæäó
ÇáËøóÇäöí¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ ÇáúÌóæóÇÒõ¡ Çáúæóßöíáóíúäö æóÇáúæóÕöíøóíúäö.
ÝóÚóáóì åóÐóÇ áóæú ÊóäóÇÒóÚó ÇáúÎóÕúãóÇäö Ýöí ÅöÌóÇÈóÉö ÏóÇÚöí
ÇáúÞóÇÖöíóíúäö íõÌóÇÈõ ãóäú ÓóÈóÞó ÏóÇÚöíåö¡ ÝóÅöäú ÌóÇÁóÇ ãóÚðÇ
ÃõÞúÑöÚó¡ æóÅöäú ÊóäóÇÒóÚóÇ Ýöí ÇÎúÊöíóÇÑö ÇáúÞóÇÖöíóíúäö¡ ÝóÞóÏú
ÃóØúáóÞó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ Ãóäøóåõ íõÞúÑóÚõ¡ æóÞóÇáó ÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ:
ÇáúÞóæúáõ Þóæúáõ ÇáØøóÇáöÈö Ïõæäó ÇáúãóØúáõæÈö¡ ÝóÅöäú ÊóÓóÇæóíóÇ¡
ÍóÖóÑóÇ ÚöäúÏó ÃóÞúÑóÈö ÇáúÞóÇÖöíóíúäö ÅöáóíúåöãóÇ¡ ÝóÅöäö ÇÓúÊóæóíóÇ
Ýöí ÇáúÞõÑúÈö ÝóÇáúÃóÕóÍøõ Ãóäøóåõ íõÞúÑöÚõ¡ æóÞöíáó: íõãúäóÚóÇäö ãöäó
ÇáÊøóÎóÇÕõãö ÍóÊøóì íóÊøóÝöÞóÇ Úóáóì ÃóÍóÏöåöãóÇ. æóÅöäú ÃóØúáóÞó
äóÕøóÈó ÞóÇÖöíóíúäö¡ æóáóãú íóÔúÑõØö ÇÌúÊöãóÇÚóåõãóÇ¡ æóáóÇ
ÇÓúÊöÞúáóÇáóåõãóÇ¡ ÞóÇáó ÕóÇÍöÈõ «ÇáÊøóÞúÑöíÈö» : íõÍúãóáõ Úóáóì
ÅöËúÈóÇÊö ÇáöÇÓúÊöÞúáóÇáö ÊóäúÒöíáðÇ áöáúãõØúáóÞö Úóáóì ãóÇ íóÌõæÒõ¡
æóÞóÇáó ÛóíúÑõåõ: ÇáÊøóæúáöíóÉõ ÈóÇØöáóÉñ ÍóÊøóì íõÕóÑøöÍó
ÈöÇáöÇÓúÊöÞúáóÇáö.
ÞõáúÊõ: Þóæúáõ ÕóÇÍöÈö «ÇáÊøóÞúÑöíÈö» ÃóÕóÍøõ¡ æóÈöåö ÞóØóÚó
ÇáÑøóÇÝöÚöíøõ Ýöí «ÇáúãõÍóÑøóÑö» ¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÇáúÎóÇãöÓóÉõ: åóáú íóÌõæÒõ Ãóäú íõÍóßøöãó ÇáúÎóÕúãóÇäö ÑóÌõáðÇ ÛóíúÑó
ÇáúÞóÇÖöí¡ æóåóáú áöÍõßúãöåö ÈóíúäóåõãóÇ ÇÚúÊöÈóÇÑñ¡ ÞóæúáóÇäö
ÃóÙúåóÑõåõãóÇ ÚöäúÏó ÇáúÌõãúåõæÑö äóÚóãú¡ æóÎóÇáóÝóåõãõ ÇáúÅöãóÇãõ
æóÇáúÛóÒóÇáöíøõ¡ ÝóÑóÌøóÍóÇ ÇáúãóäúÚó¡ æóÞöíáó ÇáúÞóæúáóÇäö Ýöí
ÇáúÃóãúæóÇáö ÝóÞóØú¡ ÝóÃóãøóÇ ÇáäøößóÇÍõ æóÇááøóÚøóÇäõ¡ æóÇáúÞöÕóÇÕõ¡
æóÍóÏøõ ÇáúÞóÐúÝö æóÛóíúÑõåóÇ¡ ÝóáóÇ íóÌõæÒõ ÝöíåóÇ ÇáÊøóÍúßöíãõ
ÞóØúÚðÇ¡ æóÇáúãóÐúåóÈõ ØóÑúÏõ ÇáúÞóæúáóíúäö Ýöí ÇáúÌóãöíÚö¡ æóÈöåö
ÞóØóÚó ÇáúÃóßúËóÑõæäó¡ æóáóÇ íõÌúÒöÆõ Ýöí ÍõÏõæÏö Çááøóåö ÊóÚóÇáóì Úóáóì
ÇáúãóÐúåóÈö¡ ÅöÐú áóíúÓó áóåóÇ ØóÇáöÈñ ãõÚóíøóäñ¡ æóÝöí «ÇáÊøóåúÐöíÈö»
æóÛóíúÑöåö ãóÇ íóÞúÖöí ÐóåóÇÈó ÈóÚúÖöåöãú Åöáóì ØóÑúÏö ÇáúÎöáóÇÝö ÝöíåóÇ
æóáóíúÓó ÈöÔóíúÁò¡ æóÞöíáó ÇáúÞóæúáóÇäö Ýöí ÇáÊøóÍúßöíãö Ýöí ÍõÞõæÞö
ÇáúÂÏóãöíøöíäó ãóÎúÕõæÕóÇäö ÈöãóÇ ÅöÐóÇ áóãú íóßõäú Ýöí ÇáúÈóáóÏö ÞóÇÖò¡
ÝóÅöäú ßóÇäó áóãú íóÌõÒú¡ æóÞöíáó: åõãóÇ ÅöÐóÇ ßóÇäó
(11/121)
ÞóÇÖò æóÅöáøóÇ ÝóíóÌõæÒõ ÞóØúÚðÇ
æóÇáúãóÐúåóÈõ ØóÑúÏõåõãóÇ Ýöí ÇáúÍóÇáóíúäö¡ ÝóÅöÐóÇ ÌóæøóÒúäóÇ
ÇáÊøóÍúßöíãó ÇÔúÊõÑöØó Ýöí ÇáúãõÍóßøöãö ÕöÝóÇÊõ ÇáúÞóÇÖöí¡ æóáóÇ
íõäóÝøóÐõ Íõßúãõåõ ÅöáøóÇ Úóáóì ãóäú ÑóÖöíó ÈöÍõßúãöåö ÍóÊøóì áóÇ
ÊõÖúÑóÈó ÏöíóÉõ ÇáúÎóØóÃö Úóáóì ÇáúÚóÇÞöáóÉö ÅöÐóÇ áóãú íóÑúÖóæúÇ
ÈöÍõßúãöåö¡ æóáóÇ íóßúÝöíó ÑöÖóì ÇáúÞóÇÊöáö¡ æóÞöíáó: íóßúÝöí¡
æóÇáúÚóÇÞöáóÉõ ÊóÈóÚñ áóåõ¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáúÃóæøóáõ.
ÞóÇáó ÇáÓøóÑóÎúÓöíøõ: ÇáúÎöáóÇÝõ ãóÎúÕõæÕñ ÈöÞóæúáöäóÇ ÊóÌöÈõ ÇáÏøöíóÉõ
Úóáóì ÇáúÌóÇäöí¡ Ëõãøó ÊóÍúãöáõåóÇ ÇáúÚóÇÞöáóÉõ¡ ÝóÅöäú ÞõáúäóÇ: ÊóÌöÈõ
ÚóáóíúåóÇ ÇÈúÊöÏóÇÁð áóãú ÊõÖúÑóÈú Úóáóíúåöãú ÅöáøóÇ ÈöÑöÖóÇåõãú ÞóØúÚðÇ
æóåóÐóÇ ÍóÓóäñ.
ÞóÇáó ÇáÓøóÑóÎúÓöíøõ: æóÅöäøóãóÇ íõÔúÊóÑóØõ ÑöÖóÇ ÇáúãõÊóÍóÇßöãóíúäö
ÅöÐóÇ áóãú íóßõäú ÃóÍóÏõåõãóÇ ÇáúÞóÇÖöí äóÝúÓóåõ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó¡ Ýóåóáú
íõÔúÊóÑóØõ ÑöÖóÇ ÇáúÂÎóÑö¿ Ýöíåö ÇÎúÊöáóÇÝõ äóÕøò¡ æóÇáúãóÐúåóÈõ Ãóäøóåõ
áóÇ íõÔúÊóÑóØõ¡ æóáúíóßõäú åóÐóÇ ãóÈúäöíøðÇ Úóáóì ÌóæóÇÒö
ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝö Åöäú ÌóÇÒó¡ ÝóÇáúãóÑúÌõæÚõ Åöáóíúåö äóÇÆöÈõ ÇáúÞóÇÖöí.
ÞóÇáó: æóíõÔúÊóÑóØõ Úóáóì ÃóÍóÏö ÇáúæóÌúåóíúäö ßóæúäõ ÇáúãõÊóÍóÇßöãóíúäö
ÈöÍóíúËõ íóÌõæÒõ áöáúãõÍóßøóãö Ãóäú íóÍúßõãó áößõáøö æóÇÍöÏò ãöäúåõãóÇ¡
ÝóÅöäú ßóÇäó ÃóÍóÏõåõãóÇ ÇÈúäóåõ Ãóæú ÃóÈóÇåõ¡ áóãú íóÌõÒú.
æóáóíúÓó áöáúãõÍóßøóãö ÇáúÍóÈúÓõ¡ Èóáú ÛóÇíóÊõåõ ÇáúÅöËúÈóÇÊõ
æóÇáúÍõßúãõ æóÞöíáó: íóÍúÈöÓõ æóåõæó ÔóÇÐøñ æóåóáú íõáúÒöãõ ÍõßúãóåõãóÇ
ÈöäóÝúÓö ÇáúÍõßúãö ßóÍõßúãö ÇáúÞóÇÖöí Ãóãú áóÇ íõáúÒöãõåõ ÅöáøóÇ
ÈöÊóÑóÇÖöíåöãóÇ ÈóÚúÏó ÇáúÍõßúãö¿ Ýöíåö ÞóæúáóÇäö¡ æóíõÞóÇáõ: æóÌúåóÇäö¡
ÃóÙúåóÑõåõãóÇ ÇáúÃóæøóáõ¡ æóãóÊóì ÑóÌóÚó ÃóÍóÏõåõãóÇ ÞóÈúáó ÇáúÍõßúãö¡
ÇãúÊóäóÚó ÇáúÍõßúãõ ÍóÊøóì áóæú ÃóÞóÇãó ÇáúãõÏøóÚöíó ÔóÇåöÏöíäó¡ ÝóÞóÇáó
ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö: ÚóÒóáúÊõßó¡ áóãú íóßõäú áóåõ Ãóäú íóÍúßõãó.
æóÞóÇáó ÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøõ: Åöäú ÃóÍóÓøó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÈöÇáúÍõßúãö
ÝóÑóÌóÚó¡ ÝóÝöí Êóãúßöíäöåö ãöäó ÇáÑøõÌõæÚö æóÌúåóÇäö ÎóÑøóÌóåõãóÇ¡
æóÇáúãóÐúåóÈõ ÇáúÃóæøóáõ¡ æóÅöÐóÇ ÌóæøóÒúäóÇ ÇáÊøóÍúßöíãó Ýöí ÛóíúÑö
ÇáúÃóãúæóÇáö¡ ÝóÎóØóÈó ÇãúÑóÃóÉð¡ æóÍóßøóãóÇ ÑóÌõáðÇ Ýöí ÇáÊøóÒúæöíÌö¡
ßóÇäó áóåõ Ãóäú íõÒóæøöÌó ÞóÇáó ÇáÑøõæíóÇäöíøõ: æóåóÐóÇ åõæó ÇáúÃóÕóÍøõ¡
æóÇÎúÊöíóÇÑõ ÇáúÃõÓúÊóÇÐóíúäö ÃóÈöí ÅöÓúÍóÇÞó ÇáúÅöÓúÝóÑóÇíöíäöíøö¡
æóÃóÈöí ØóÇåöÑò ÇáÒøöíóÇÏóíøö æóÛóíúÑöåöãóÇ ãöäó ÇáúãóÔóÇíöÎö¡
æóÅöäøóãóÇ íóÌõæÒõ Ýöíåö ÇáÊøóÍúßöíãõ ÅöÐóÇ áóãú íóßõäú áóåóÇ æóáöíøñ
(11/122)
ÎóÇÕøñ ãöäú äóÓöíÈò Ãóæú ãõÚúÊöÞò¡
æóÔõÑöØó Ýöí ÈóÚúÖö ÇáÔøõÑõæÍö Ãóäú áóÇ íóßõæäó åõäóÇßó ÞóÇÖò¡ æóÍóßóì
ÕóÇÍöÈõ ÇáúÚõÏøóÉö ÇáúÞóÇÖöí ÃóÈõæ ÇáúãóßóÇÑöãö ÇáØøóÈóÑóíøõ ÇÈúäõ
ÃõÎúÊö ÇáÑøõæíóÇäöíøö æóÌúåóíúäö Ýöí ÇÔúÊöÑóÇØöåö. æóáúíóßõäú åóÐóÇ
ãóÈúäöíøðÇ Úóáóì ÇáúÎöáóÇÝö Ýöí Ãóäøóåõ åóáú íõÝóÑøóÞõ Ýöí ÇáÊøóÍúßöíãö
Èóíúäó Ãóäú íóßõæäó Ýöí ÇáúÈóáóÏö ÞóÇÖò Ãóãú áóÇ¡ æóÅöÐóÇ ÑõÝöÚó Íõßúãõ
ÇáúãõÍóßøöãö Åöáóì ÇáúÞóÇÖöí¡ áóãú íóäúÞõÖúåõ ÅöáøóÇ ÈöãóÇ íõäúÞöÖõ
ÞóÖóÇÁó ÛóíúÑöåö.
ÇáúãóÓúÃóáóÉõ ÇáÓøóÇÏöÓóÉõ Ýöí ÃóÍúßóÇãò ãóäúËõæÑóÉò ÊóÊóÚóáøóÞõ
ÈöÇáÊøóæúáöíóÉö.
íóÌöÈõ Úóáóì ÇáúÅöãóÇãö äóÕúÈõ ÇáúÞóÇÖöí Ýöí ßõáøö ÈóáúÏóÉò æóäóÇÍöíóÉò
ÎóÇáöíóÉò Úóäú ÞóÇÖò¡ ÝóÅöäú ÚóÑóÝó ÍóÇáó ãóäú íõæóáøöíåö ÚóÏóÇáóÉð
æóÚöáúãðÇ¡ ÝóÐóÇßó¡ æóÅöáøóÇ ÃóÍúÖóÑóåõ¡ æóÌóãóÚó Èóíúäóåõ æóÈóíúäó
ÇáúÚõáóãóÇÁö áöíóÚúÑöÝó Úöáúãóåõ¡ æóíóÓúÃóáó Úóäú ÓöíÑóÊöåö ÌöíÑóÇäóåõ
æóÎõáóØóÇÁóåõ¡ Ýóáóæú æóáøóì ãóäú áóÇ íóÚúÑöÝõ ÍóÇáóåõ¡ áóãú ÊóäúÚóÞöÏú
ÊóæúáöíóÊõåõ¡ æóÅöäú Úóáöãó ÈóÚúÏó Ðóáößó ßóæúäóåõ ÈöÕöÝóÉö ÇáúÞõÖóÇÉö¡
æóíóÌõæÒõ Ãóäú íóÌúÚóáó ÇáúÅöãóÇãõ äóÕúÈó ÇáúÞóÇÖöí Åöáóì æóÇáöí
ÇáúÅöÞúáöíãö æóÃóãöíÑö ÇáúÈóáúÏóÉö¡ æóÅöäú áóãú íóßõäö ÇáúãóÌúÚõæáõ
Åöáóíúåö ÕóÇáöÍðÇ áöáúÞóÖóÇÁöº áöÃóäøóåõ æóßóíúáñ ãóÍúÖñ¡ æóßóÐóÇ áóæú
ÝóæøóÖó Åöáóì æóÇÍöÏò ãöäó ÇáúãõÓúáöãöíäó ÇÎúÊöíóÇÑó ÞóÇÖò¡ Ëõãøó áóíúÓó
áóåõ Ãóäú íóÎúÊóÇÑó æóÇáöÏóåõ æóáóÇ æóáóÏóåõ¡ ßóãóÇ áóÇ íóÎúÊóÇÑõ
äóÝúÓóåõ.
æóáóæú ÞóÇáó áöÃóåúáö ÈóáóÏò: ÇÎúÊóÇÑõæÇ ÑóÌõáðÇ ãöäúßõãú¡ æóÞóáøóÏõæåõ
ÇáúÞóÖóÇÁó¡ ÞóÇáó ÇÈúäõ ßóÌøò: ÌóÇÒó Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö. æóíõÔúÊóÑóØõ Ýöí
ÇáÊøóæúáöíóÉö ÊóÚúíöíäõ ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåö ãöäú ÞóÑúíóÉò¡ Ãóæú
ÈóáúÏóÉò¡ Ãóæú äóÇÍöíóÉò¡ æóíõÔúÊóÑóØõ ÊóÚúíöíäõ Çáúãóæúáóì¡ Ýóáóæú
ÞóÇáó: æóáóíúÊó ÃóÍóÏõ åóÐóíúäö Ãóæú ãóäú ÑóÛöÈó Ýöí ÇáúÞóÖóÇÁö
ÈöÈóáúÏóÉö ßóÐóÇ ãöäú ÚõáóãóÇÆöåóÇ¡ áóãú íóÌõÒú.
æóáóæú ÞóÇáó: ÝóæøóÖúÊõ ÇáúÞóÖóÇÁó Åöáóì ÝõáóÇäò æóÝõáóÇäò¡ ÝóåóÐóÇ
äóÕúÈõ ÞóÇÖöíóíúäö. æóÝöí ÇáúÃóÍúßóÇãö ÇáÓøõáúØóÇäöíøóÉö áöáúÞóÇÖöí
ÇáúãóÇæóÑúÏöíøö: Åöäøó ÊóæúáöíóÉó ÇáúÞóÖóÇÁö ÊóäúÚóÞöÏõ ÈöãóÇ ÊóäúÚóÞöÏõ
Èöåö ÇáúæößóÇáóÉõ¡ æóåõæó ÇáúãõÔóÇÝóåóÉõ ÈöÇááøóÝúÙö¡ æóÇáúãõÑóÇÓóáóÉõ¡
æóÇáúãõßóÇÊóÈóÉõ ÚöäúÏó ÇáúÛóíúÈóÉö¡ æóíóÌöÆõ Ýöí ÇáúãõÑóÇÓóáóÉö
æóÇáúãõßóÇÊóÈóÉö ÎöáóÇÝñ ßóãóÇ ÓóÈóÞó Ýöí ÇáúæößóÇáóÉö¡ æóÅöäú ßóÇäó
ÇáúãóÐúåóÈõ ÇáÕøöÍøóÉó ßóãóÇ ÐóßóÑóåõ. æóÝöíåö Ãóäøó ÕóÑöíÍó ÇááøóÝúÙö:
æóáøóíúÊõßó ÇáúÞóÖóÇÁó¡ æóÇÓúÊóÎúáóÝúÊõßó¡ æóÇÓúÊóäóÈúÊõßó¡ æóáóãú
íóÐúßõÑö ÇáÊøóÝúæöíÖó ÈöÕöíÛóÉö ÇáúÃóãúÑö¡ ßóÞóæúáöåö: ÇÞúÖö Èóíúäó
ÇáäøóÇÓö¡ Ãóæö ÇÍúßõãú ÈöÈóáúÏóÉö ßóÐóÇ¡ æóåõæó
(11/123)
ãõáúÍóÞñ ÈöÇáÕøóÑóÇÆöÍö¡ ßóãóÇ Ýöí
ÇáúæößóÇáóÉö.
æóÝöíåö Ãóäøó ÇáúßöäóÇíóÇÊö: ÇÚúÊóãóÏúÊõ Úóáóíúßó Ýöí ÇáúÞóÖóÇÁö¡ Ãóæú
ÑóÏóÏúÊõåõ Åöáóíúßó¡ Ãóæö ÇÚúÊóãóÏúÊõ¡ Ãóæú ÝóæøóÖúÊõ¡ Ãóæú æóßøóáúÊõ¡
Ãóæú ÃóÓúäóÏúÊõ¡ æóíóäúÈóÛöí Ãóäú íóÞúÊóÑöäó ÈöåóÇ ãóÇ íõáúÍöÞõåóÇ
ÈöÇáÕøóÑóÇÆöÍö æóáóÇ íóßóÇÏõ íóÊøóÖöÍõ ÝóÑúÞñ Èóíúäó: æóáøóíúÊõßõ
ÇáúÞóÖóÇÁó¡ æóÝóæøóÖúÊõåõ Åöáóíúßó.
ÞõáúÊõ: ÇáúÝóÑúÞõ æóÇÖöÍñ ÝóÅöäøó Þóæúáóåõ: æóáøóíúÊõßó ãõÊóÚóíøóäñ
áöÌóÚúáöåö ÞóÇÖöíðÇ¡ æóÝóæøóÖúÊõ Åöáóíúßó ãõÍúÊóãóáñ Ãóäú íõÑóÇÏó
Êóæúßöíáõåõ Ýöí äóÕúÈö ÞóÇÖò¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
æóÝöíåö Ãóäú ÚöäúÏó ÇáúãõÔóÇÝóåóÉö íõÔúÊóÑóØõ ÇáúÞóÈõæáõ Úóáóì
ÇáúÝóæúÑö¡ æóÝöí ÇáúãõÑóÇÓóáóÉö æóÇáúãõßóÇÊóÈóÉö áóÇ íõÔúÊóÑóØõ
ÇáúÝóæúÑõ¡ æóÞóÏú ÓóÈóÞó Ýöí ÇáúæóßóÇáóÉö ÎöáóÇÝñ Ýöí ÇÔúÊöÑóÇØö
ÇáúÞóÈõæáö¡ æóÃóäøóåõ ÅöÐóÇ ÇÔúÊóÑóØó¡ ÝóÇáúÃóÕóÍøõ Ãóäøóåõ áóÇ
íõÚúÊóÈóÑõ ÇáúÝóæúÑõ Ýóáúíóßõäú åóßóÐóÇ åõäóÇ.
ÝóÑúÚñ
íóÌõæÒõ ÊóÚúãöíãõ ÇáÊøóæúáöíóÉö æóÊóÎúÕöíÕõåóÇ¡ ÅöãøóÇ Ýöí ÇáúÃóÔúÎóÇÕö
ÈöÃóäú íõæóáøöíóåõ ÇáúÞóÖóÇÁó Èóíúäó ÓõßøóÇäö ãóÍóáøóÉò Ãóæú ÞóÈöíáóÉò¡
Ãóæú Ýöí ÎõÕõæãóÇÊö ÔóÎúÕóíúäö ãõÚóíøóäóíúäö¡ Ãóæú æóáøóÇåõ ÇáúÞóÖóÇÁó
Èóíúäó ãóäú íóÃúÊöíåö Ýöí ÏóÇÑöåö Ãóæú Ýöí ãóÓúÌöÏöåö ãöäó ÇáúÎõÕõæãö¡
æóÅöãøóÇ Ýöí ÇáúÍóæóÇÏöËö ÈöÃóäú íõæóáøöíóåõ ÇáúÞóÖóÇÁó Ýöí
ÇáúÃóäúßöÍóÉö Ïõæäó ÇáúÃóãúæóÇáö Ãóæú ÚóßúÓöåö¡ Ãóæú Ýöí ÞóÏúÑò
ãõÚóíøóäò ãöäó ÇáúãóÇáö¡ æóÅöãøóÇ Ýöí ØóÑóÝö ÇáúÍõßúãö ÈöÃóäú
íõæóáøöíóåõ ÇáúÞóÖóÇÁó ÈöÇáúÅöÞúÑóÇÑö Ïõæäó ÇáúÈóíøöäóÉö Ãóæú ÚóßúÓöåö¡
æóÅöãøóÇ Ýöí ÇáúÃóãúßöäóÉö æóåõæó ÙóÇåöÑñ¡ æóÅöãøóÇ Ýöí ÇáúÃóÒúãöäóÉö
ÈöÃóäú íõæóáøöíóåõ ÓóäóÉð Ãóæú íóæúãðÇ ãõÚóíøóäðÇ¡ Ãóæú íóæúãðÇ ÓóãøóÇåõ
ãöäú ßõáøö ÃõÓúÈõæÚò.
æóÍóßóì ÇÈúäõ ßóÌøò æóÌúåðÇ Ãóäøóåõ ÅöÐóÇ ÞóÇáó: æóáøóíúÊõßó ÓóäóÉð¡
ÈóØóáóÊö ÇáÊøóæúáöíóÉõ ßóãóÇ Ýöí ÇáúÅöãóÇãóÉö¡
(11/124)
æóÇáúãóÐúåóÈõ ÇáúÃóæøóáõ ßóÇáúæóßóÇáóÉö¡
æóáóæú ßóÇäó ßóÇáúÅöãóÇãóÉö áóãóÇ ÌóÇÒó ÈóÇÞöí ÇáÊøóÎúÕöíÕóÇÊö. æóãóäú
æóáöíó ÇáúÞóÖóÇÁó ãõØúáóÞðÇ¡ ÇÓúÊóÝóÇÏó ÓóãóÇÚó ÇáúÈóíøöäóÉö
æóÇáÊøóÍúáöíÝó¡ æóÝóÕúáó ÇáúÎõÕõæãóÇÊö ÈöÍõßúãò ÈóÇÊøò Ãóæú ÅöÕúáóÇÍò
Úóäú ÊóÑóÇÖò¡ æóÇÓúÊöíÝóÇÁó ÇáúÍõÞõæÞö æóÇáúÍóÈúÓó ÚöäúÏó ÇáúÍóÇÌóÉö
æóÇáÊøóÚúÒöíÑö¡ æóÅöÞóÇãóÉó ÇáúÍõÏõæÏö¡ æóÊóÒúæöíÌó ãóäú áóíúÓó áóåóÇ
æóáöíøñ ÍóÇÖöÑñ¡ æóÇáúæóáóÇíóÉó Ýöí ãóÇáö ÇáÕøöÛóÇÑö æóÇáúãóÌóÇäöíäö
æóÇáÓøõÝóåóÇÁö æóÇáäøóÙóÑó Ýöí ÇáÖøóæóÇáøö æóÝöí ÇáúæóÞúÝö ÍöÝúÙðÇ
áöáúÃõÕõæáö¡ æóÅöíÕóÇáðÇ áöáúÛóáøóÇÊö Åöáóì ãóÕóÇÑöÝöåóÇ ÈöÇáúÝóÍúÕö
Úóäú ÍóÇáö ÇáúãõÊóæóáøöí ÅöÐóÇ ßóÇäó áóåóÇ ãõÊóæóáøò¡ æóÈöÇáúÞöíóÇãö
Èöåö ÅöÐóÇ áóãú íóßõäú.
ÞóÇáó ÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ: æóíóÚõãøõ äóÙóÑõåõ Ýöí ÇáúæõÞõæÝö ÇáúÚóÇãøóÉó
æóÇáúÎóÇÕøóÉóº áöÃóäøó ÇáúÎóÇÕøóÉó ÓóÊóäúÊóåöí Åöáóì ÇáúÚõãõæãö.
æóÇáäøóÙóÑõ Ýöí ÇáúæóÕóÇíóÇ æóÊóÚúíöíäõ ÇáúãóÕúÑõæÝö Åöáóíúåö Åöäú
ßóÇäóÊú áöÌöåóÉò ÚóÇãøóÉò ÈöÇáúÞöíóÇãö ÈöåóÇ Åöäú áóãú íóßõäú æóÕöíøñ¡
æóÈöÇáúÝóÍúÕö Úóäú ÍóÇáöåö Åöäú ßóÇäó¡ æóÇáäøóÙóÑõ Ýöí ÇáØøõÑõÞö¡
æóÇáúãóäúÚõ ãöäó ÇáÊøóÚóÏøöí ÝöíåóÇ ÈöÇáúÃóÈúäöíóÉö æóÅöÔúÑóÇÚö ãóÇ áóÇ
íóÌõæÒõ ÅöÔúÑóÇÚõåõ ÞóÇáó ÇáúÞóÇÖöí ÃóÈõæ ÓóÚúÏò ÇáúåóÑóæöíøõ: æóäóÕúÈõ
ÇáúãõÝúÊöíäó æóÇáúãõÍúÊóÓöÈöíäó æóÃóÎúÐõ ÇáÒøóßóæóÇÊö.
æóÝóÕøóáó ÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ ÃóãúÑó ÇáÒøóßóæóÇÊö¡ ÝóÞóÇáó: ÅöÐóÇ ÃóÞóÇãó
ÇáúÅöãóÇãõ áóåóÇ äóÇÙöÑðÇ ÎóÑóÌóÊú Úóäú Úõãõæãö æöáóÇíóÉö ÇáúÞóÇÖöí¡
æóÅöáøóÇ ÝóæóÌúåóÇäö¡ æóíõÔúÈöåõ Ãóäú íóØøóÑöÏó åóÐóÇ ÇáÊøóÝúÕöíáõ¡ Ýöí
ÇáúãõÍúÊóÓöÈöíäó¡ æóßóÐóÇ ÇáúÞóæúáõ Ýöí ÅöÞóÇãóÉö ÕóáóÇÉö ÇáúÌõãõÚóÉö
æóÇáúÚöíÏö¡ æóíóÞúÑõÈõ ãöäú åóÐöåö ÇáúÃõãõæÑö äóÕúÈõ ÇáúÃóÆöãøóÉö Ýöí
ÇáúãóÓóÇÌöÏö¡ æóáóíúÓó áöáúÞóÇÖöí ÌöÈóÇíóÉõ ÇáúÌöÒúíóÉö æóÇáúÎóÑóÇÌö
ÈöÇáÊøóæúáöíóÉö ÇáúãõØúáóÞóÉö Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö.
ÇáØøóÑóÝõ ÇáËøóÇäöí Ýöí ÇáúÚóÒúáö æóÇáöÇäúÚöÒóÇáö æóÝöíåö ãóÓóÇÆöáõ:
ÇáúÃõæáóì: ÅöÐóÇ Ìõäøó Ãóæú ÃõÛúãöíó Úóáóíúåö Ãóæú Úóãöíó Ãóæú ÎóÑöÓó
Ãóæú ÎóÑóÌó Úóäú ÃóåúáöíøóÉö ÇáÖøóÈúØö æóÇáöÇÌúÊöåóÇÏö áöÛóÝúáóÉò Ãóæú
äöÓúíóÇäò áóãú íõäóÝøóÐú Íõßúãõåõ¡ æóßóÐóÇ áóæú
(11/125)
ÝóÓóÞó Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö¡ Ýóáóæú ÒóÇáóÊú
åóÐöåö ÇáúÃóÍúæóÇáõ¡ ÝóÝöí ÚóæúÏö æóáóÇíóÊöåö ãöäú ÛóíúÑö ÊóæúáöíóÉò
ãõÓúÊóÃúäóÝóÉò æóÌúåóÇäö ÓóÈóÞóÇ Ýöí ßöÊóÇÈö ÇáúæóÕóÇíóÇ¡ ÇáúÃóÕóÍøõ¡
áóÇ íóÚõæÏõ¡ æóÞóØóÚó ÇáÓøóÑóÎúÓöíøõ ÈöÚóæúÏöåóÇ Ýöí ÕõæÑóÉö
ÇáúÅöÛúãóÇÁö. æóáóæú ÃõÎúÈöÑó ÇáúÅöãóÇãõ ÈöãóæúÊö ÇáúÞóÇÖöí Ãóæú
ÝöÓúÞöåö¡ Ýóæóáøóì ÞóÇÖöíðÇ¡ Ëõãøó ÈóÇäó ÎöáóÇÝõåõ¡ áóãú íóÞúÏóÍú Ýöí
ÊóæúáöíóÉö ÇáËøóÇäöí.
ÇáËøóÇäöíóÉõ: Ýöí ÇáúÍóÇáö ÇáøóÐöí íóÌõæÒõ Ýöíåö ÚóÒúáõåõ¡ ÝóÅöäú ÙóåóÑó
ãöäúåõ Îóáóáñ¡ ÝóáöáúÅöãóÇãö ÚóÒúáõåõ¡ ÞóÇáó Ýöí «ÇáúæóÓöíØö» :
æóíóßúÝöí Ýöíåö ÛóáóÈóÉõ ÇáÙøóäøö. æóÅöäú áóãú íóÙúåóÑú Îóáóáñ¡ äõÙöÑó
Åöäú áóãú íóßõäú ãóäú íóÕúáõÍõ áöáúÞóÖóÇÁö¡ áóãú íóÌõÒú ÚóÒúáõåõ¡ æóáóæú
ÚóÒóáóåõ áóãú íóäúÚóÒöáú¡ æóÅöäú ßóÇäó åõäóÇßó ÕóÇáöÍñ¡ äõÙöÑó Åöäú
ßóÇäó ÃóÝúÖóáó ãöäúåõ ÌóÇÒó ÚóÒúáõåõ æóÇäúÚóÒóáó ÇáúãóÝúÖõæáõ
ÈöÇáúÚóÒúáö¡ æóÅöäú ßóÇäó ãöËúáóåõ Ãóæú Ïõæäóåõ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó Ýöí
ÇáúÚóÒúáö Èöåö ãóÕúáóÍóÉñ ãöäú ÊóÓúßöíäö ÝöÊúäóÉò æóäóÍúæöåóÇ¡
ÝóáöáúÅöãóÇãö ÚóÒúáõåõ Èöåö¡ æóÅöäú áóãú íóßõäú Ýöíåö ãóÕúáóÍóÉñ¡ áóãú
íóÌõÒú¡ Ýóáóæú ÚóÒóáóåõ¡ äõÝøöÐó Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö ãõÑóÇÚóÇÉð áöØóÇÚóÉö
ÇáÓøõáúØóÇäö¡ æóãóÊóì ßóÇäó ÇáúÚóÒúáõ Ýöí ãóÍóáøö ÇáäøóÙóÑö¡ æóÇÍúÊóãóáó
Ãóäú íóßõæäó Ýöíåö ãóÕúáóÍóÉñ¡ ÝóáóÇ ÇÚúÊöÑóÇÖó Úóáóì ÇáúÅöãóÇãö Ýöíåö¡
æóíõÍúßóãõ ÈöäõÝõæÐöåö. æóÝöí ÈóÚúÖö ÇáÔøõÑõæÍö Ãóäøó ÊóæúáöíóÉó ÞóÇÖò
ÈóÚúÏó ÞóÇÖò åóáú åöíó ÚóÒúáñ áöáúÃóæøóáö¿ æóÌúåóÇäö¡ æóáúíóßõæäóÇ
ãóÈúäöíøóíúäö Úóáóì Ãóäøóåõ åóáú íóÌõæÒõ Ãóäú íóßõæäó Ýöí ÈóáóÏò
ÞóÇÖöíóÇäö.
ÝóÑúÚñ
åóáú íóäúÚóÒöáõ ÇáúÞóÇÖöí ÞóÈúáó Ãóäú íóÈúáõÛóåõ ÎóÈóÑõ ÇáúÚóÒúáö¿
Þöíáó: ÞóæúáóÇäö ßóÇáúæóßöíáö¡ æóÇáúãóÐúåóÈõ ÇáúÞóØúÚõ ÈöÃóäøóåõ áóÇ
íóäúÚóÒöáõ ÞóÈúáóåõ¡ áöÚöÙóãö ÇáÖøóÑóÑö Ýöí äóÞúÖö ÃóÞúÖöíóÊöåö¡ Ëõãøó
ÇáúÎöáóÇÝõ ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ ÚóÒóáóåõ áóÝúÙðÇ¡ Ãóæú ßóÊóÈó Åöáóíúåö: ÃóäúÊó
ãóÚúÒõæáñ¡ Ãóæú ÚóÒóáúÊõßó¡ ÝóÃóãøóÇ ÅöÐóÇ ßóÊóÈó Åöáóíúåö: ÅöÐóÇ
ÃóÊóÇßó ßöÊóÇÈöí åóÐóÇ¡ ÝóÃóäúÊó ãóÚúÒõæáñ¡ ÝóáóÇ íóäúÚóÒöáõ ÞóÈúáó Ãóäú
íóÕöáóåõ ÇáúßöÊóÇÈõ ÞóØúÚðÇ¡ æóÅöäú ßóÊóÈó ÅöÐóÇ ÞóÑóÃúÊó ßöÊóÇÈöí
ÝóÃóäúÊó
(11/126)
ãóÚúÒõæáñ¡ áóãú íóäúÚóÒöáú ÞóÈúáó
ÇáúÞöÑóÇÁóÉö¡ Ëõãøó Åöäú ÞóÑóÃó ÈöäóÝúÓöåö ÇäúÚóÒóáó¡ æóßóÐóÇ Åöäú
ÞõÑöÆó Úóáóíúåö Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøöº áöÃóäøó ÇáúÛóÑóÖó ÅöÚúáóÇãõåõ
ÈöÕõæÑóÉö ÇáúÍóÇáö. æóáóæú ßóÇäó ÇáúÞóÇÖöí ÃõãøöíøðÇ æóÌóæøóÒúäóÇåõ¡
ÝóÞõÑöÆó Úóáóíúåö¡ ÝóÇáöÇäúÚöÒóÇáõ Ãóæúáóì.
ÝóÑúÚñ
áöáúÞóÇÖöí Ãóäú íóÚúÒöáó äóÝúÓóåõ¡ ßóÇáúæóßöíáö æóÝöí «ÇáúÅöÞúäóÇÚö»
áöáúãóÇæóÑúÏöíøö Ãóäøóåõ ÅöÐóÇ ÚóÒóáó äóÝúÓóåõ áóÇ íóäúÚóÒöáõ ÅöáøóÇ
ÈöÚöáúãö ãóäú ÞóáøóÏóåõ.
ÇáúãóÓúÃóáóÉõ ÇáËøóÇáöËóÉõ: Ýöíãóäú íóäúÚóÒöáõ ÈöãóæúÊö ÇáúÞóÇÖöí
æóÇäúÚöÒóÇáöåö¡ ÝóíóäúÚóÒöáõ Èöåö ßõáøõ ãóÃúÐõæäò áóåõ Ýöí ÔõÛúáò
ãõÚóíøóäò¡ ßóÈóíúÚò Úóáóì ãóíøöÊò Ãóæú ÛóÇÆöÈò¡ æóÓóãóÇÚö ÔóåóÇÏóÉò Ýöí
ÍóÇÏöËóÉò ãõÚóíøóäóÉò¡ æóÃóãøóÇ ãóäö ÇÓúÊóÎúáóÝóåõ Ýöí ÇáúÞóÖóÇÁö¡
ÝóÝöíåö ËóáóÇËóÉõ ÃóæúÌõåò¡ ÃóÍóÏõåóÇ: íóäúÚóÒöáõ ßóÇáúæóßöíáö¡
æóÇáËøóÇäöí: áóÇ¡ áöáúÍóÇÌóÉö¡ æóÃóÕóÍøõåóÇ íóäúÚóÒöáõ Åöäú áóãú íóßõäö
ÇáúÞóÇÖöí ãóÃúÐõæäðÇ áóåõ Ýöí ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝöº áöÃóäøó ÇáöÇÓúÊöÎúáóÇÝó
Ýöí åóÐóÇ áöÍóÇÌóÊöåö¡ æóÞóÏú ÒóÇáóÊú ÈöÒóæóÇáö æóáóÇíóÊöåö¡ æóÅöäú
ßóÇäó ãóÃúÐõæäðÇ áóåõ Ýöíåö áóãú íóäúÚóÒöáú Åöäú ßóÇäó ÞóÇáó:
ÇÓúÊóÎúáöÝú Úóäøöí ÝóÇãúÊóËóáó¡ æóÅöäú ÞóÇáó: ÇÓúÊóÎúáöÝú Úóäú äóÝúÓößó¡
Ãóæú ÃóØúáóÞó¡ ÇäúÚóÒóáó¡ æóáóæú äóÕóÈóåõ ÇáúÅöãóÇãõ äóÇÆöÈðÇ Úóäö
ÇáúÞóÇÖöí¡ ÞóÇáó ÇáÓøóÑóÎúÓöíøõ: áóÇ íóäúÚóÒöáõ ÈöãóæúÊö ÇáúÞóÇÖöí
æóÇäúÚöÒóÇáöåöº áöÃóäøóåõ ãóÃúÐõæäñ áóåõ ãöäú ÌöåóÉö ÇáúÅöãóÇãö¡ æóÝöíåö
ÇÍúÊöãóÇáñ¡ æóíóÊóÎóÑøóÌõ Úóáóì åóÐóÇ ÇáúÎöáóÇÝö Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó åóáú
áóåõ ÚóÒúáõ ÎóáöíÝóÊöåö.
ÝóÑúÚñ
ÇáúÞõæøóÇãõ Úóáóì ÇáúÃóíúÊóÇãö æóÇáúÃóæúÞóÇÝö ÌóÚóáóåõãõ ÇáúÛóÒóÇáöíøõ
ßóÇáúÎõáóÝóÇÁö¡ æóÇáúãóÐúåóÈõ ÇáøóÐöí ÞóØóÚó Èöåö ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ ÇáúÌóÒúãõ
ÈöÃóäøóåõãú áóÇ íóäúÚóÒöáõæäó ÈöãóæúÊö ÇáúÞóÇÖöí æóÇäúÚöÒóÇáöåö¡
áöÆóáøóÇ ÊóÊóÚóØøóáó ÃóÈúæóÇÈõ ÇáúãóÕóÇáöÍö æóåõãú ßóÇáúãõÊóæóáøöí ãöäú
ÌöåóÉö ÇáúæóÇÞöÝö.
ÝóÑúÚñ
ÇáúÞõÖóÇÉõ æóÇáúæõáóÇÉõ áóÇ íóäúÚóÒöáõæäó ÈöãóæúÊö ÇáúÅöãóÇãö
ÇáúÃóÚúÙóãö¡ æóÇäúÚöÒóÇáöåö áöÔöÏøóÉö
(11/127)
ÇáÖøóÑóÑö Ýöí ÊóÚúØöíáö ÇáúÍóæóÇÏöËö.
ÇáúãóÓúÃóáóÉõ ÇáÑøóÇÈöÚóÉõ ÅöÐóÇ ÞóÇáó ÇáúÞóÇÖöí ÈóÚúÏó ÇáöÇäúÚöÒóÇáö:
ßõäúÊõ ÍóßóãúÊõ áöÝõáóÇäò ÈößóÐóÇ áóãú íõÞúÈóáú ÅöáøóÇ ÈöÈóíøöäóÉò¡
æóåóáú ÊõÞúÈóáõ ÔóåóÇÏóÊõåõ ÈöÐóáößó ãóÚó ÂÎóÑó¿ æóÌúåóÇäö. ÞóÇáó
ÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøõ: äóÚóãú¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ ÈöÇÊøöÝóÇÞö ÇáúÃóÕúÍóÇÈö
ÇáúãóäúÚõº áöÃóäøóåõ íóÔúåóÏõ Úóáóì ÝöÚúáö äóÝúÓöåö¡ ÝóÚóáóì åóÐóÇ áóæú
ÔóåöÏó ãóÚó ÛóíúÑöåö Ãóäøó ÍóÇßöãðÇ ÌóÇÆöÑó ÇáúÍõßúãö Íóßóãó ÈößóÐóÇ¡
æóáóãú íõÖöÝú Åöáóì äóÝúÓöåö¡ ÞõÈöáóÊú ÔóåóÇÏóÊõåõ Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö¡
ßóãóÇ áóæú ÔóåöÏóÊö ÇáúãõÑúÖöÚóÉõ ÈöÑóÖóÇÚò ãõÍóÑøöãò¡ æóáóãú íóÐúßõÑú
ÝöÚúáóåóÇ.
æóæóÌúåõ ÇáúãóäúÚö Ãóäøóåõ ÞóÏú íõÑöíÏõ äóÝúÓóåõ¡ ÝóæóÌóÈó ÇáúÈóíóÇäõ¡
áöíóÒõæáó ÇááøóÈúÓõ¡ æóÇáúæóÌúåóÇäö ãõÝóÑøóÚóÇäö Úóáóì Ãóäøóåõ áóæú
ÞóÇãóÊö ÇáúÈóíøöäóÉõ Úóáóì Íõßúãö ÍóÇßöãò¡ ÞõÈöáóÊú æóáóÇ íõÔúÊóÑóØõ
ÊóÚúíöíäõåõ¡ æóåóÐóÇ åõæó ÇáúãóÐúåóÈõ æóÇáúãóÚúÑõæÝõ¡ æóÃóÔóÇÑó
ÈóÚúÖõåõãú Åöáóì æóÌúåò ÂÎóÑó¡ ÝóÚóáóì åóÐóÇ ÇáúæóÌúåö áóÇ ÊõÞúÈóáõ
ÔóåóÇÏóÉõ æóÇÍöÏò ãöäúåõãóÇ.
Ëõãøó íóÌõæÒõ Ãóäú íõÞóÇáó ÇáúæóÌúåóÇäö ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ áóãú íóÚúáóãö
ÇáúÞóÇÖöí Ãóäøóåõ íóÔúåóÏõ Úóáóì ÝöÚúáö äóÝúÓöåö¡ ÝóÅöäú Úóáöãó¡ Ýóåõæó
ßóãóÇ áóæú ÃóÖóÇÝó.
æóíóÌõæÒõ Ãóäú íõÞóÇáó: åõãóÇ ÅöÐóÇ Úóáöãó¡ ÝóÅöäú áóãú íóÚúáóãú ÞõÈöáó
ÞóØúÚðÇ áöÌóæóÇÒö ÅöÑóÇÏóÉö ÛóíúÑöåö.
æóÚóáóì åóÐóÇ ÇáöÇÍúÊöãóÇáö áóæú ÔóåöÏó ÇáúãóÚúÒõæáõ Ãóäøó ÍóÇßöãðÇ
Íóßóãó ÈößóÐóÇ¡ æóÔóåöÏó ãóÚóåõ ÂÎóÑõ Ãóäøó ÇáúãóÚúÒõæáó Íóßóãó Èöåö¡
æóÌóÈó Ãóäú äóÞúÈóáó¡ áöÃóäøóÇ Úóáóì åóÐóÇ ÇáÊøóÞúÏöíÑö áóÇ äóÚúÊóäöí
ÅöáøóÇ ÈöÊóÕúÍöíÍö ÇáÕøöíÛóÉö.
ÞõáúÊõ: ÇáöÇÍúÊöãóÇáõ ÇáúÃóæøóáõ åõæó ÇáÕøóÍöíÍõ¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
æóáóæú ÔóåöÏó ÇáúãóÚúÒõæáõ Ãóäøóåõ ãöáúßõ ÝõáóÇäò¡ Ãóæú Ãóäøó ÝõáóÇäðÇ
ÃóÞóÑøó Ýöí ãóÌúáöÓö Íõßúãöí ÈößóÐóÇ¡ ÞõÈöáóÊú ÔóåóÇÏóÊõåõº áöÃóäøóåõ
áóãú íóÔúåóÏú Úóáóì ÝöÚúáöåö¡ æóÞóæúáõ ÇáúÞóÇÖöí Ýöí ÛóíúÑö ãóÍóáøö
æöáóÇíóÊöåö: ÍóßóãúÊõ áöÝõáóÇäò ÈößóÐóÇ¡ ßóÞóæúáö ÇáúãóÚúÒõæáö. æóÃóãøóÇ
ÅöÐóÇ ÞóÇáó ÞóÈúáó ÇáúÚóÒúáö: ÍóßóãúÊõ ÈößóÐóÇ¡ ÝóíõÞúÈóáõ áöÞõÏúÑóÊöåö
Úóáóì ÇáúÅöäúÔóÇÁö Ýöí ÇáúÍóÇáö æóÍóÊøóì áóæú ÞóÇáó Úóáóì ÓóÈöíáö
ÇáúÍõßúãö: äöÓóÇÁõ ÇáúÞóÑúíóÉö ØóæóÇáöÞõ ãöäú ÃóÒúæóÇÌöåöäøó¡ ÞõÈöáó
Þóæúáõåõ¡ æóáóÇ ÍóÇÌóÉó Åöáóì ÍõÌøóÉò.
(11/128)
ÝóÑúÚóÇäö
ÐóßóÑóåõãóÇ ÇáúåóÑóæöíøõ¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: ÞóÇáó ÇáúÞóÇÖöí ÇáúãóÚúÒõæáõ:
ÇáúãóÇáõ ÇáøóÐöí Ýöí íóÏö åóÐóÇ ÇáúÃóãöíäö ÏóÝóÚúÊõåõ Åöáóíúåö ÃóíøóÇãó
ÞóÖóÇÆöí áöíóÍúÝóÙóåõ áöÒóíúÏò¡ æóÞóÇáó ÇáúÃóãöíäõ: Åöäøóåõ áöÚóãúÑòæ¡
æóãóÇ ÞóÈóÖúÊõåõ ãöäúßó¡ ÝóÇáúÞóæúáõ Þóæúáõ ÇáúÃóãöíäö¡ æóÅöäú æóÇÝóÞóåõ
Úóáóì ÇáúÞóÈúÖö ãöäúåõ¡ ÝóÇáúÞóæúáõ Þóæúáõ ÇáúÞóÇÖöí. æóÇáËøóÇäöí:
íóÌõæÒõ Ãóäú íóßõæäó ÇáÔøóÇåöÏóÇäö ÈöÍõßúãö ÇáúÞóÇÖöí åõãóÇ ÇááøóÐóÇäö
ÔóåöÏóÇ ÚöäúÏóåõ¡ æóÍóßóãó ÈöÔóåóÇÏóÊöåöãóÇ¡ áöÃóäøóåõãóÇ íóÔúåóÏóÇäö
Úóáóì ÝöÚúáö ÇáúÞóÇÖöí. ÞóÇáó ÇáúÃõÓúÊóÇÐõ ÃóÈõæ ØóÇåöÑò: æóÚóáóì åóÐóÇ
ÊóÝóÞøóåúÊõ¡ æóÃóÏúÑóßúÊõ ÇáúÞõÖóÇÉó.
ÇáúÎóÇãöÓóÉõ: áóíúÓó Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí ÊóÊóÈøõÚõ ÃóÍúßóÇãö ÇáúÞóÇÖöí
ÞóÈúáóåõº áöÃóäøó ÇáÙøóÇåöÑó ãöäúåóÇ ÇáÓøóÏóÇÏõ¡ æóáóåõ ÇáÊøóÊóÈøõÚõ
Úóáóì ÃóÍóÏö ÇáúæóÌúåóíúäö¡ æóÇÎúÊóÇÑóåõ ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÍóÇãöÏò
ÇÍúÊöíóÇØðÇ. æóÅöÐóÇ ÌóÇÁóåõ ãõÊóÙóáøöãñ Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí ÇáúãóÚúÒõæáö¡
æóØóáóÈó ÅöÍúÖóÇÑóåõ¡ áóãú íõÓóÇÑöÚú Åöáóì ÅöÌóÇÈóÊöåö¡ ÝóÞóÏú íóÞúÕöÏõ
ÇÈúÊöÐóÇáóåõ¡ Èóáú íóÓúÃóáõåõ ÚóãøóÇ íõÑöíÏõ ãöäúåõ¡ ÝóÅöäú ÐóßóÑó
Ãóäøóåõ íóÏøóÚöí Úóáóíúåö ÚóíúäðÇ¡ Ãóæú Ïóíúäó ãõÚóÇãóáóÉò¡ Ãóæú
ÅöÊúáóÇÝðÇ Ãóæú ÛóÕúÈðÇ¡ ÃóÍúÖóÑóåõ¡ æóÝóÕóáó ÎõÕõæãóÊóåõãóÇ¡
ßóÛóíúÑöåöãóÇ. æóáóæú ÞóÇáó: ÃóÎóÐó ãöäøöí ßóÐóÇ Úóáóì ÓóÈöíáö
ÇáÑøöÔúæóÉö ÇáúãõÍóÑøóãóÉö¡ Ãóæú ÃóÎóÐó ãöäøöí ãóÇáðÇ ÈöÔóåóÇÏóÉö
ÚóÈúÏóíúäö Ãóæú ÛóíúÑöåöãóÇ ãöãøóäú áóÇ ÊõÞúÈóáõ ÔóåóÇÏóÊõåõ¡ æóÏóÝóÚóåõ
Åöáóì ÝõáóÇäò¡ ÝóßóÐóáößó ÇáúÌóæóÇÈõº áöÃóäøó åóÐóÇ ÇáúÃóÎúÐó
ßóÇáúÛóÕúÈö¡ æóÃóãøóÇ ÝõáóÇäñ ÇáøóÐöí ÇÏøóÚóì ÇáÏøóÝúÚó Åöáóíúåö¡ ÝóÅöäú
ÞóÇáó: ÃóÎóÐúÊõåõ ÈöÍõßúãö ÇáúãóÚúÒõæáö áöí¡ áóãú íõÞúÈóáú Þóæúáõåõ¡
æóáóÇ Þóæúáõ ÇáúãóÚúÒõæáö áóåõ¡ Èóáú íóÍúÊóÇÌõ Åöáóì ÈóíøöäóÉò ÊóÔúåóÏõ
Úóáóì Íõßúãö ÇáúãóÚúÒõæáö áóåõ ÃóíøóÇãó ÞóÖóÇÆöåö¡ æóÅöäú áóãú íóßõäú
ÈóíøöäóÉð¡ ÇäúÊóÒóÚó ãöäúåõ ÇáúãóÇáó¡ æóÅöäö ÇÞúÊóÕóÑó Úóáóì Ãóäøóåõ
áöí¡ æóáóãú íóÊóÚóÑøóÖö ÇáúÂÎöÐõ ãöäó ÇáúãõÏøóÚöí áöÍõßúãö ÇáúãóÚúÒõæáö¡
ÝóÇáúÞóæúáõ Þóæúáõåõ Èöíóãöíäöåö¡ æóáóæú áóãú íóÊóÚóÑøóÖö ÇáúãõÊóÙóáøöãõ
áöáúÂÎöÐö¡ Èóáú ÞóÇáó: Íóßóãó Úóáóíøó ÈöÔóåóÇÏóÉö ÚóÈúÏóíúäö
æóäóÍúæöåõãóÇ¡ ÝóÞóÏú Íóßóì ÇáúÛóÒóÇáöíøõ æóÌúåðÇ Ãóäøó ÏóÚúæóÇåõ áóÇ
ÊõÓúãóÚõ¡ æóáóÇ íõÕúÛóì Åöáóíúåö æóåóÐóÇ ÇáúæóÌúåõ ÎóØóÃñ áóÇ äóÚúÑöÝõåõ
áöÃóÍóÏò ãöäó ÇáúÃóÕúÍóÇÈö¡ Èóáö ÇÊøóÝóÞó ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ Úóáóì Ãóäú
ÏóÚóæóÇåõ ãóÓúãõæÚóÉð¡ æóÈóíøöäóÊõåõ ãóÍúßõæãñ ÈöåóÇ¡ æóáóßöäú åóáú
íóÍúÖõÑõ ÇáúãóÚúÒõæáõ ÈöãõÌóÑøóÏö ÏóÚúæóÇåõ æóÌúåóÇäö: ÃóÕóÍøõåõãóÇ:
(11/129)
äóÚóãú ßóÛóíúÑöåö¡ æóÇáËøóÇäöí: áóÇ
íõÍúÖöÑúåõ ÅöáøóÇ ÈöÈóíøöäóÉò ÊóÞõæãõ ÈöãóÇ íóÏøóÚöíåö¡ Ãóæú Úóáóì
ÅöÞúÑóÇÑö ÇáúãóÚúÒõæáö ÈöãóÇ íóÏøóÚöíåöº áöÃóäøó ÇáÙøóÇåöÑó ÌóÑóíóÇäõ
ÃóÍúßóÇãöåö Úóáóì ÇáÕøóæóÇÈö¡ ÝóíóßúÝöí åóÐóÇ ÇáÙøóÇåöÑõ ÍóÊøóì ÊóÞõæãó
ÈóíøöäóÉñ ÈöÎöáóÇÝöåö¡ æóÚóáóì åóÐóÇ ÝóáóíúÓó ÇáúãõÑóÇÏõ Ãóäøó
ÇáúÈóíøöäóÉó ÊõÞóÇãõ Ýöí ÛóíúÈóÊöåö¡ æóíõÍúßóãõ ÈöåóÇ áóßöäøó ÇáúÛóÑóÖó
Ãóäú íóßõæäó ÅöÍúÖóÇÑõåõ ËóÈóÊó ÝóíõÞöíãõ ÇáúãõÏøóÚöí ÔõåõæÏðÇ íóÚúÑöÝõ
ÇáúÞóÇÖöíó Èöåöãú Ãóäøó áöÏóÚúæóÇåõ ÃóÕúáðÇ æóÍóÞöíÞóÉð¡ Ëõãøó ÅöÐóÇ
ÍóÖóÑó ÇáúãóÚúÒõæáõ ÇÏøóÚóì ÇáúãõÏøóÚöí¡ æóÔóåöÏó ÇáÔøõåõæÏõ Ýöí
æóÌúåöåö¡ ÝóÅöäú ÃõÍúÖöÑó ÈóÚúÏó ÇáúÈóíøöäóÉö Ãóæú ãöäú ÛóíúÑö
ÈóíøöäóÉò¡ ÝóÃóÞóÑøó¡ ØõæáöÈó ÈöãõÞúÊóÖóÇåõ¡ æóÅöäú ÃóäúßóÑó ÕõÏøöÞó
Èöíóãöíäöåö Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö ÚöäúÏó ÇáúÚöÑóÇÞöíøöíäó æóÇáÑøõæíóÇäöíøõ
ßóÇáúãõæóÏøöÚö æóÓóÇÆöÑö ÇáúÃõãóäóÇÁö¡ æóÞöíáó: íõÕóÏøóÞõ ÈöáóÇ íóãöíäò¡
æóÈöåö ÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö¡ æóÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøõ¡ æóÕóÇÍöÈõ
«ÇáÊøóÞúÑöíÈö» æóÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ¡ æóÕóÍøóÍóåõ ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÚóÇÕöãò¡
æóÇáúÈóÛóæöíøõ. æóáóÇ ÝóÑúÞó Ýöí Ðóáößó Èóíúäó Ãóäú íóÏøóÚöíó Úóáóíúåö
ÇáúÍõßúãó Ýöí ãóÇáò Ãóæú Ïóãò ÍóÊøóì ÅöÐóÇ ÇÏøóÚóì Úóáóíúåö Ãóäøóåõ
ÞóÊóáó ÙõáúãðÇ ÈöÇáúÍõßúãö ÌóÑóì ÇáúÎöáóÇÝõ Ýöí Ãóäøó ÅöÍúÖóÇÑóåõ åóáú
íóÊóæóÞøóÝõ Úóáóì ÈóíøöäóÉò¡ æóÃóäøóåõ ÅöÐóÇ ÃóäúßóÑó åóáú íõÍóáøóÝõ¿
æóáóæö ÇÏøóÚóì Úóáóì äóÇÆöÈö ÇáúãóÚúÒõæáö Ýöí ÇáúÞóÖóÇÁö¡ Ýóåõæó
ßóÇáÏøóÚúæóì Úóáóì ÇáúãóÚúÒõæáö¡ æóÃóãøóÇ ÃõãóäóÇÄõåõ ÇáøóÐöíäó íóÌõæÒõ
áóåõãú ÃóÎúÐõ ÇáúÃõÌúÑóÉö Ýóáóæú ÍõæÓöÈó ÈóÚúÖõåõãú ÝóÈóÞöíó Úóáóíúåö
ÔóíúÁñ¡ ÝóÞóÇáó: ÃóÎóÐúÊõ åóÐóÇ ÇáúãóÇáó ÃõÌúÑóÉó Úóãóáöí¡ ÝóÕóÏøóÞóåõ
ÇáúãóÚúÒõæáõ¡ áóãú íóäúÝóÚúåõ ÊóÕúÏöíÞõåõ¡ Èóáú íõÓúÊóÑóÏøõ ãöäúåõ ãóÇ
íóÒöíÏõ Úóáóì ÃõÌúÑóÉö ÇáúãöËúáö¡ æóåóáú íõÕóÏøóÞõ Èöíóãöíäöåö Ýöí
ÃõÌúÑóÉö ÇáúãöËúáö¿ æóÌúåóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: áóÇ¡ Èóáú Úóáóíúåö
ÇáúÈóíøöäóÉõ ÈöÌóÑóíóÇäö ÐößúÑö ÇáúÃõÌúÑóÉö.
æóÇáËøóÇäöí: äóÚóãúº áöÃóäøó ÇáÙøóÇåöÑó Ãóäøóåõ áóÇ íóÚúãóáõ ãóÌøóÇäðÇ.
ÞóÇáó ÇáúÅöãóÇãõ: æóÇáúÎöáóÇÝõ ãóÈúäöíøñ Úóáóì Ãóäøó ãóäú Úóãöáó
áöÛóíúÑöåö æóáóãú íõÓóãøö ÃõÌúÑóÉð¡ åóáú íóÓúÊóÍöÞøõåóÇ¿
ÝóÑúÚñ
áóæö ÇÏøóÚóì ÑóÌõáñ Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí ÇáúÈóÇÞöí Úóáóì ÞóÖóÇÆöåö¡ äõÙöÑó
Åöäö ÇÏøóÚóì ãóÇ áóÇ íóÊóÚóáøóÞõ ÈöÇáúÍõßúãö¡ Íóßóãó ÈóíúäóåõãóÇ
ÎóáöíÝóÊõåõ Ãóæú ÞóÇÖò ÂÎóÑõ¡ æóÅöäö ÇÏøóÚóì ÙõáúãðÇ Ýöí ÇáúÍõßúãö¡
æóÃóÑóÇÏó ÊóÛúÑöíãóåõ¡ áóãú íõãúßöäú¡ æóáóÇ íóÍúáöÝõ ÇáúÞóÇÖöí æóáóÇ
ÊõÛúäöí
(11/130)
ÅöáøóÇ ÇáúÈóíøöäóÉõ¡ æóßóÐóÇ áóæö ÇÏøóÚóì
Úóáóì ÇáÔøóÇåöÏö Ãóäøóåõ ÔóåöÏó ÈöÇáÒøõæÑö¡ æóÃóÑóÇÏó ÊóÛúÑöíãóåõ¡
áöÃóäøóåõãóÇ ÃóãöíäóÇäö ÔóÑúÚðÇ.
æóáóæú ÝóÊóÍó ÈóÇÈó ÊóÍúáöíÝöåöãóÇ áóÊóÚóØøóáó ÇáúÞóÖóÇÁõ¡ æóÃóÏóÇÁõ
ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ æóßóÐóÇ ÇáúÍõßúãõ áóæú ÞóÇáó áöáúÞóÇÖöí: ÞóÏú ÚõÒöáúÊó¡
ÝóÃóäúßóÑó æóÚóäö ÇáÔøóíúÎö ÃóÈöí ÍóÇãöÏò Ãóäøó ÞöíóÇÓó ÇáúãóÐúåóÈö
ÇáÊøóÍúáöíÝõ Ýöí ÌóãöíÚö åóÐóÇ ßóÓóÇÆöÑö ÇáúÃõãóäóÇÁö ÅöÐóÇ ÇÏøõÚöíóÊú
ÎöíóÇäóÊõåõãú.
ÇáúÈóÇÈõ ÇáËøóÇäöí Ýöí ÌóÇãöÚö ÂÏóÇÈö ÇáúÞóÖóÇÁö Ýöíåö ÃóØúÑóÇÝñ
ÇáúÃóæøóáõ: Ýöí ÂÏóÇÈò ãõÊóÝóÑøöÞóÉò æóåöíó ÚóÔúÑóÉñ.
ÇáúÃóæøóáõ: Ãóäú íóßúÊõÈó ÇáúÅöãóÇãõ ßöÊóÇÈó ÇáúÚóåúÏö áöãóäú æóáøóÇåõ
ÇáúÞóÖóÇÁó¡ æóíóÐúßõÑó Ýöíåö ãóÇ íóÍúÊóÇÌõ ÇáúÞóÇÖöí Åöáóì ÇáúÞöíóÇãö
Èöåö¡ æóíóÚöÙõåõ Ýöíåö¡ ÝóÅöäú ßóÇäó íóÈúÚóËõåõ Åöáóì ÈóáóÏò ÂÎóÑó¡
äõÙöÑó Åöäú ßóÇäó ÈóÚöíÏðÇ áóÇ íóäúÊóÔöÑõ ÇáúÎóÈóÑõ Åöáóíúåö¡
ÝóáúíõÔúåöÏú ÔóÇåöÏóíúäö Úóáóì ÇáÊøóæúáöíóÉö Úóáóì ÇáúæóÌúåö ÇáøóÐöí
ÊóÖóãøóäóåõ ÇáúßöÊóÇÈõ æóíóÞúÑóÂäöåö¡ Ãóæú íóÞúÑóÄõåõ ÇáúÅöãóÇãõ
ÚóáóíúåöãóÇ¡ ÝóÅöäú ÞóÑóÃó ÛóíúÑõ ÇáúÅöãóÇãö¡ ÝóÇáúÃóÍúæóØõ Ãóäú
íóäúÙõÑó ÇáÔøóÇåöÏóÇäö Ýöíåö¡ Ëõãøó íóÎúÑõÌõ ÇáÔøóÇåöÏóÇäö ãóÚóåõ¡
ÝóíõÎúÈöÑóÇäö ÈöÇáúÍóÇáö åõäóÇßó¡ ÞóÇáó ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ: æóáóíúÓó åóÐóÇ
Úóáóì ÞóæóÇÚöÏö ÇáÔøóåóÇÏóÇÊö¡ ÅöÐú áóíúÓó åõäóÇßó ÞóÇÖò íõÄóÏøöí
ÚöäúÏóåõ ÇáÔøóåóÇÏóÉó. æóáóæú ÃóÔúåóÏó æóáóãú íóßúÊõÈú¡ ßóÝóì¡ ÝóÅöäøó
ÇáöÇÚúÊöãóÇÏó Úóáóì ÇáÔøõåõæÏö æóÅöäú ßóÇäó ÇáúÈóáóÏõ ÞóÑöíÈðÇ
íóäúÊóÔöÑõ ÇáúÎóÈóÑõ Åöáóíúåö æóíóÓúÊóÝöíÖõ¡ ÝóÅöäú ÃóÔúåóÏó ÔóÇåöÏóíúäö
íóÎúÑõÌóÇäö ãóÚóåõ ßóãóÇ ÐóßóÑúäóÇ¡ ÝóÐóÇßó¡ æóÅöáøóÇ ÝóÝöí
ÇáöÇßúÊöÝóÇÁö ÈöÇáöÇÓúÊöÝóÇÖóÉö æóÌúåóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: ÇáúãóäúÚõ¡
æóÈöåö ÞóÇáó ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞóº áöÃóäøó ÇáúÚõÞõæÏó áóÇ ÊóËúÈõÊõ
ÈöÇáöÇÓúÊöÝóÇÖóÉö ßóÇáúæóßóÇáóÉö æóÇáúÅöÌóÇÑóÉö¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ
ÇáöÇßúÊöÝóÇÁõ¡ æóÈöåö ÞóÇáó ÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøõ: ÅöÐú áóãú íõäúÞóáú Úóäú
ÑóÓõæáö Çááøóåö - Õóáøóì Çááøóåõ Úóáóíúåö æóÓóáøóãó - æóáóÇ Úóäö
ÇáúÎõáóÝóÇÁö ÇáúÅöÔúåóÇÏõ¡ æóãöäó ÇáúÃóÕúÍóÇÈö ãóäú ÃóØúáóÞó
ÇáúæóÌúåóíúäö¡ æóáóãú íõÝóÑøöÞú Èóíúäó ÇáúÈóáóÏö ÇáúÈóÚöíÏö
æóÇáúÞóÑöíÈö¡ æóíõÔúÈöåõ Ãóäú áóÇ íóßõæäó ÎöáóÇÝñ¡ æóíóßõæäó
ÇáÊøóÚúæöíáõ Úóáóì ÇáöÇÓúÊöÝóÇÖóÉö¡ æóáóÇ íóÌõæÒõ ÇÚúÊöãóÇÏõ ãõÌóÑøóÏö
ÇáúßöÊóÇÈóÉö ÈöÛóíúÑö ÇÓúÊöÝóÇÖóÉò¡ æóáóÇ ÅöÔúåóÇÏñ¡ åóÐóÇ åõæó
ÇáúãóÐúåóÈõ æóÇáúãóÝúåõæãõ ãöäú ßóáóÇãö ÇáúÌõãúåõæÑö. æóÐóßóÑó
ÇáúÛóÒóÇáöíøõ Ýöí ÇÚúÊöãóÇÏöåö æóÌúåóíúäö.
(11/131)
ÇáúÃóÏóÈõ ÇáËøóÇäöí: ÅöÐóÇ ÃóÑóÇÏó
ÇáúÎõÑõæÌó Åöáóì ÈóáóÏö ÞóÖóÇÆöåö¡ ÓóÃóáó Úóäú ÍóÇáö ãóäú Ýöíåö
ÇáúÚõÏõæáö æóÇáúÚõáóãóÇÁö¡ ÝóÅöäú áóãú íóÊóíóÓøóÑú¡ ÓóÃóáó Ýöí
ÇáØøóÑöíÞö ÍóÊøóì íóÏúÎõáó Úóáóì Úöáúãò ÈöÍóÇáö ÇáúÈóáóÏö¡ ÝóÅöäú áóãú
íóÊóíóÓøóÑú¡ ÓóÃóáó Íöíäó íóÏúÎõáõ¡ æóíõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íóÏúÎõáó íóæúãó
ÇáöÇËúäóíúäö.
ÞõáúÊõ: ÞóÇáó ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ: ÝóÅöäú ÊóÚóÓøóÑó íóæúãõ ÇáöÇËúäóíúäö
ÝóÇáúÎóãöíÓõ¡ æóÅöáøóÇ ÝóÇáÓøóÈúÊõ¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
æóÃóäú íóßõæäó Úóáóíúåö ÚöãóÇãóÉñ ÓóæúÏóÇÁõ¡ ÝóÞóÏú ÕóÍøó Ãóäøó
ÇáäøóÈöíøó - Õóáøóì Çááøóåõ Úóáóíúåö æóÓóáøóãó - ÏóÎóáó ãóßøóÉó íóæúãó
ÇáúÝóÊúÍö æóÚóáóíúåö ÚöãóÇãóÉñ ÓóæúÏóÇÁõ¡ æóÃóäú íóäúÒöáó Ýöí æóÓóØö
ÇáúÈóáóÏö Ãóæö ÇáäøóÇÍöíóÉö¡ áöÆóáøóÇ íóØõæáó ÇáØøóÑöíÞõ Úóáóì
ÈóÚúÖöåöãú¡ æóÅöÐóÇ ÏóÎóáó¡ ÝóÅöäú ÑóÃóì Ãóäú íóÔúÊóÛöáó Ýöí ÇáúÍóÇáö
ÈöÞöÑóÇÁóÉö ÇáúÚóåúÏö¡ ÝóÚóáó¡ æóÅöäú ÑóÃóì Ãóäú íóäúÒöáó ãóäúÒöáóåõ¡
æóíóÃúãõÑó ãõäóÇÏöíðÇ íõäóÇÏöí íóæúãðÇ ÝóÃóßúËóÑó Ãóæú ÃóÞóáøó Úóáóì
ÍóÓóÈö ÕöÛóÑö ÇáúÈóáóÏö Ãóæú ßöÈóÑöåö Ãóäøó ÝõáóÇäðÇ ÌóÇÁó ÞóÇÖöíðÇ¡
æóÃóäøóåõ íóÎúÑõÌõ íóæúãó ßóÐóÇ áöÞöÑóÇÁóÉö ÇáúÚóåúÏö¡ Ýóãóäú ÃóÍóÈøó¡
ÝóáúíóÍúÖõÑú¡ ÝóÅöÐóÇ ÇÌúÊóãóÚõæÇ¡ ÞóÑóÃó Úóáóíúåöãõ ÇáúÚóåúÏó¡ æóÅöäú
ßóÇäó ãóÚóåõ ÔõåõæÏñ ÔóåöÏõæÇ¡ Ëõãøó íóäúÕóÑöÝõ Åöáóì ãóäúÒöáöåö¡
æóíóÓúÊóÍúÖöÑõ ÇáäøóÇÓõ¡ æóíóÓúÃóáõåõãú Úóäö ÇáÔøõåõæÏö æóÇáúãõÒóßøóíúäó
ÓöÑøðÇ æóÚóáóÇäöíóÉð.
ÞóÇáó ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ: æóíóÊóÓóáøóãõ ÏöíæóÇäó ÇáúÍõßúãö æóåõæó ãóÇ ßóÇäó
ÚöäúÏó ÇáúÞóÇÖöí ÞóÈúáóåõ ãöäó ÇáúãóÍóÇÖöÑö æóÇáÓøöÌöáøóÇÊö¡ æóÍõÌóÌö
ÇáúÃóíúÊóÇãö æóÇáúÃóæúÞóÇÝö¡ æóÍõÌóÌö ÛóíúÑöåöãõ ÇáúãõæÏóÚóÉö Ýöí
ÇáÏøöíæóÇäö¡ áöÃóäøóåóÇ ßóÇäóÊú Ýöí íóÏö ÇáúÃóæøóáö ÈöÍõßúãö
ÇáúæöáóÇíóÉö¡ æóÞóÏö ÇäúÊóÞóáóÊö ÇáúæöáóÇíóÉõ Åöáóíúåö¡ Ëõãøó ÅöÐóÇ
ÃóÑóÇÏó ÇáäøóÙóÑó Ýöí ÇáúÃõãõæÑö äóÙóÑó ÃóæøóáðÇ Ýöí ÇáúãóÍúÈõæÓöíäó
åóáú íóÓúÊóÍöÞøõæäóåõ Ãóãú áóÇ¿ æóíóÃúãõÑõ ÞóÈúáó Ãóäú íóÌúáöÓó
áöáäøóÙóÑö Ýöíåöãú ãóäú íõäóÇÏöí íóæúãðÇ ÝóÃóßúËóÑó Úóáóì ÍóÓóÈö
ÇáúÍóÇÌóÉö Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó íóäúÙõÑõ Ýöí ÇáúãóÍúÈõæÓöíäó íóæúãó ßóÐóÇ¡
Ýóãóäú áóåõ ãóÍúÈõæÓñ¡ ÝóáúíóÍúÖõÑú¡ æóíóÈúÚóËõ Åöáóì ÇáúÍóÈúÓö ÃóãöíäðÇ
áöíóßúÊõÈó ÇÓúãó ßõáøö ãóÍúÈõæÓò æóãóÇ ÍõÈöÓó Èöåö¡ æóãóäú ÍõÈöÓó áóåõ
Ýöí ÑõÞúÚóÉò.
æóÐóßóÑó ÇáúÞóÇÖöí ÃóÈõæ ÇáØøóíøöÈö Ãóäøóåõ íóÈúÚóËõ Ãóãöíäóíúäö æóåõæó
ÃóÍúæóØõ. ÝóÅöÐóÇ ÌóáóÓó Ýöí Çáúíóæúãö ÇáúãóæúÚõæÏö¡ æóÍóÖóÑó ÇáäøóÇÓõ¡
ÕõÈøóÊö ÇáÑøöÞóÇÚõ Èóíúäó íóÏóíúåö¡ ÝóíóÃúÎõÐõ ÑõÞúÚóÉð
(11/132)
æóíóäúÙõÑõ Ýöí ÇáöÇÓúãö ÇáúãõËúÈóÊö
ÝöíåóÇ¡ æóíóÓúÃóáõ Úóäú ÎóÕúãöåö Ýóãóäú ÞóÇáó: ÃóäóÇ ÎóÕúãõåõ ÈóÚóËó
ãóÚóåõ ËöÞóÉð Åöáóì ÇáúÍóÈúÓö áöíóÃúÎõÐó ÈöíóÏöåö æóíõÍúÖöÑóåõ¡
æóåóßóÐóÇ íóÍúÖõÑõ ãöäó ÇáúãóÍúÈõæÓöíäó ãóäú íóÚúÑöÝõ Ãóäøó ÇáúãóÌúáöÓó
íóÍúÊóãöáõ ÇáäøóÙóÑó Ýöí ÃóãúÑöåöãú æóÝöí «ÃóãóÇáöí» ÇáÓøóÑóÎúÓöíøö
Ãóäøóåõ íõÞúÑöÚõ Èóíúäóåõãú áöáöÇÈúÊöÏóÇÁö.
æóÅöÐóÇ ÇÌúÊóãóÚó ÚöäúÏóåõ ÇáúãóÍúÈõæÓõ æóÎóÕúãõåõ¡ ÓóÃóáó ÇáúãóÍúÈõæÓó
Úóäú ÓóÈóÈö ÍóÈúÓöåö¡ æóÌóæóÇÈõåõ íõÝúÑóÖõ Úóáóì æõÌõæåò¡ ãöäúåóÇ Ãóäú
íóÚúÊóÑöÝó Ãóäøóåõ ÍõÈöÓó ÈöÍóÞøò¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ãóÇ ÍõÈöÓó Èöåö ãóÇáðÇ¡
ÃõãöÑó ÈöÃóÏóÇÆöåö¡ ÝóÅöäú ÞóÇáó: ÃóäóÇ ãõÚúÓöÑñ¡ ÝóÚóáóì ãóÇ ÓóÈóÞó Ýöí
ÇáÊøóÝúáöíÓö¡ ÝóÅöäú áóãú íõÄóÏøö æóáóãú íóËúÈõÊú ÅöÚúÓóÇÑõåõ¡ ÑõÏøó
Åöáóì ÇáúÍóÈúÓö¡ æóÅöäú ÃóÏøóì Ãóæú ËóÈóÊó ÅöÚúÓóÇÑõåõ äõæÏöíó Úóáóíúåö¡
ÝóáóÚóáøó áóåõ ÎóÕúãðÇ ÂÎóÑó¡ ÝóÅöäú áóãú íóÍúÖõÑú ÃóÍóÏñ Îõáøöíó¡
æóÅöäú ßóÇäó ãóÇ ÍõÈöÓó Èöåö ÍóÏøðÇ¡ ÃõÞöíãó Úóáóíúåö¡ æóÎõáøöíó ßóãóÇ
ÐóßóÑúäóÇåõ.
æóãöäúåóÇ Ãóäú íóÞõæáó: ÔóåöÏúÊõ Úóáóì ÈóíøöäóÉò¡ ÝóÍóÈóÓóäöí ÇáúÞóÇÖöí
áöíóÈúÍóËó Úóäú ÍóÇáö ÇáÔøõåõæÏö¡ ÝóÝöí ÌóæóÇÒö ÇáúÍóÈúÓö ÈöåóÐóÇ
ÇáÓøóÈóÈö ÎöáóÇÝñ ÓóäóÐúßõÑõåõ Åöäú ÔóÇÁó Çááøóåõ ÊóÚóÇáóì¡ ÝóÅöäú
ÞõáúäóÇ: áóÇ íõÍúÈóÓõ Èöåö¡ ÃóØúáóÞóåõ¡ æóÅöáøóÇ ÑóÏøóåõ¡ æóÈóÍóËó Úóäú
ÍóÇáö ÇáÔøõåõæÏö¡ æóãöäúåóÇ Ãóäú íóÞõæáó: ÍõÈöÓúÊõ ÈöÎóãúÑò Ãóæú ßóáúÈò
ÃóÊúáóÝúÊõåõ Úóáóì Ðóãøöíøò¡ æóåóÐóÇ ÇáúÞóÇÖöí áóÇ íóÚúÊóÞöÏõ
ÇáÊøóÛúÑöíãó ÈöÐóáößó¡ ÝóÇáúÃóÙúåóÑõ Ãóäøóåõ íõãúÖöíåö¡ æóÇáËøóÇäöí:
íóÊóæóÞøóÝõ¡ æóíóÓúÚóì Ýöí ÇÕúØöáóÇÍöåöãóÇ Úóáóì ÔóíúÁò.
æóãöäúåóÇ Ãóäú íóÞõæáó: ÍõÈöÓúÊõ ÙõáúãðÇ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÇáúÎóÕúãõ ãóÚóåõ¡
ÝóÚóáóì ÇáúÎóÕúãö ÇáúÈóíøöäóÉõ¡ æóíõÕóÏøóÞõ ÇáúãóÍúÈõæÓõ Èöíóãöíäöåö¡
ÝóÅöäú ÐóßóÑó ÎóÕúãðÇ ÛóÇÆöÈðÇ¡ ÝóÞöíáó: íõØúáóÞõ ÞóØúÚðÇ¡ æóÇáúÃóÕóÍøõ
Ãóäøóåõ Úóáóì æóÌúåóíúäö¡ ÝóÅöäú ÞõáúäóÇ: áóÇ íõØúáóÞõ ÍõÈöÓó¡ Ãóæú
íõÄúÎóÐõ ãöäúåõ ßóÝöíáñ¡ æóíõßúÊóÈõ Åöáóì ÎóÕúãöåö Ýöí ÇáúÍõÖõæÑö¡
ÝóÅöäú áóãú íóÝúÚóáú¡ ÃõØúáöÞó ÍöíäóÆöÐò¡ æóÅöäú ÞóÇáó: áóÇ ÎóÕúãó áöí
ÃóÕúáðÇ¡ Ãóæú ÞóÇáó: áóÇ ÃóÏúÑöí Ýöíãó ÍõÈöÓúÊõ¡ äõæÏöíó Úóáóíúåö
áöØóáóÈö ÇáúÎóÕúãö¡ ÝóÅöäú áóãú íóÍúÖõÑú ÃóÍóÏñ¡ ÍõáøöÝó æóÃõØúáöÞó
ÞóÇáó Ýöí «ÇáúæóÓöíØö» : æóÝöí ãõÏøóÉö ÇáúãõäóÇÏóÇÉö áóÇ íõÍúÈóÓõ¡ æóáóÇ
íõÎóáøóì ÈöÇáúßõáøöíøóÉö¡ Èóáú íõÑúÊóÞóÈõ¡ æóÍóíúËõ ÃóØúáóÞó ÇáøóÐöí
ÇÏøóÚóì Ãóäøóåõ ãóÙúáõæãñ áóÇ íõØóÇáöÈõ ÈößóÝöíáò Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö.
(11/133)
ÝóÑúÚñ
áóæú ßóÇäó ÞóÏú ÍóÈóÓóåõ ÇáúÃóæøóáõ ÊóÚúÒöíÑðÇ ÞóÇáó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ:
ÃóØúáóÞóåõ ÇáËøóÇäöí¡ æóáóãú íóÊóÚóÑøóÖö ÇáúÌõãúåõæÑõ áöåóÐóÇ¡ ÝóÅöäú
ÈóÇäóÊú ÌöäóÇíóÊõåõ ÚöäúÏó ÇáËøóÇäöí¡ æóÑóÃóì ÅöÏóÇãóÉó ÍóÈúÓöåö¡
ÝóÇáúÞöíóÇÓõ ÇáúÌóæóÇÒõ.
ÝóÑúÚñ
ÝóÅöÐóÇ ÝóÑóÛó ãöäó ÇáúãóÍúÈõæÓöíäó¡ äóÙóÑó Ýöí ÇáúÃóæúÕöíóÇÁö¡ ÝóÅöÐóÇ
ÍóÖóÑó ãóäö ÇÏøóÚóì Ãóäøóåõ æóÕöíøñ¡ ÈóÍóËó ÇáúÍóÇßöãõ Úóäú ÔóíúÆóíúäö
ÃóÍóÏõåõãóÇ ÃóÕúáõ ÇáúæöÕóÇíóÉö¡ ÝóÅöäú ÃóÞóÇãó ÈóíøöäóÉð Ãóäøó
ÇáúÞóÇÖöí ÇáúãóÚúÒõæáó äóÝøóÐó æöÕóÇíóÊóåõ¡ æóÃóØúáóÞó ÊóÕóÑøõÝóåõ¡
ÞóÑøóÑóåõ¡ æóáóãú íóÚúÒöáúåõ ÅöáøóÇ Ãóäú íóØúÑóÃó ÝöÓúÞõåõ æóäóÍúæõåõ
æóíóäúÚóÒöáó¡ ÝóíóäúÒöÚó ÇáúãóÇáó ãöäúåõ¡ æóÅöäú Ôóßøó Ýöí ÚóÏóÇáóÊöåö
ÝóæóÌúåóÇäö¡ ÞóÇáó ÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøõ: íõÞöÑøõ ÇáúãóÇáó Ýöí íóÏöåöº
áöÃóäøó ÇáÙøóÇåöÑó ÇáúÃóãóÇäóÉõ¡ æóÞóÇáó ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞó: íóäúÊóÒöÚõåõ
ÍóÊøóì ÊóËúÈõÊó ÚóÏóÇáóÊõåõ¡ æóÅöäú æóÌóÏóåõ ÖóÚöíÝðÇ¡ Ãóæú ßóÇäó
ÇáúãóÇáõ ßóËöíÑðÇ áóÇ íõãúßöäõåõ ÇáúÞöíóÇãõ ÈöÍöÝúÙöåö¡ æóÇáÊøóÕóÑøõÝõ
Ýöíåö¡ Öóãøó Åöáóíúåö ãóäú íõÚöíäõåõ¡ æóÇáËøóÇäöí ÊóÕóÑøõÝõåõ Ýöí
ÇáúãóÇáö¡ ÝóÅöäú ÞóÇáó: ÝóÑøóÞúÊõ ãóÇ ÃóæúÕóì Èöåö¡ äõÙöÑó Åöäú ßóÇäóÊö
ÇáúæóÕöíøóÉõ áöãõÚóíøóäöíäó¡ áóãú íóÊóÚóÑøóÖú áóåõ¡ áöÃóäøóåõãú
íõØóÇáöÈõæäó Åöäú áóãú íóßõäú æóÕóáóåõãú¡ æóÅöäú ßóÇäóÊú áöÌöåóÉò
ÚóÇãøóÉò¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÚóÏúáðÇ ÃóãúÖóì ÊóÕóÑøõÝóåõ æóáóãú íõÖóãøöäúåõ¡
æóÅöäú ßóÇäó ÝóÇÓöÞðÇ¡ Öõãøöäóåõ áöÊóÚöÏöíåö ÈöÇáÊøóÝúÑöíÞö ÈöÛóíúÑö
æöáóÇíóÉò ÕóÍöíÍóÉò¡ æóáóæú ÝóÑøóÞó ÇáËøõáõËó ÇáúãõæÕóì Èöåö ÛóíúÑõ
ÇáúæóÕöíøö ÎóæúÝðÇ Úóáóíúåö ãöäú Ãóäú íóÖöíÚó¡ äõÙöÑó Åöäú ßóÇäóÊö
ÇáúæöÕóÇíóÉõ áöãõÚóíøóäöíäó¡ æóÞóÚó ÇáúãóæúÞöÚõº áöÃóäøó áóåõãú Ãóäú
íóÃúÎõÐõæåõ ÈöáóÇ æóÇÓöØóÉò¡ æóÅöáøóÇ ÝóíõÖóãøóäõ Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö.
ÝóÑúÚñ
Ëõãøó ÈóÚúÏó ÇáúÃóæúÕöíóÇÁö íóäúÙõÑõ Ýöí ÃõãóäóÇÁö ÇáúÞóÇÖöí
ÇáúãóäúÕõæÈöíäó Úóáóì ÇáúÃóØúÝóÇáö
(11/134)
¡ æóÊóÝúÑöÞóÉö ÇáúæóÕóÇíóÇ¡ Ýóãóäú
ÊóÛóíøóÑó ÍóÇáõåõ ÈöÝöÓúÞò Ãóæú ÛóíúÑöåö¡ ÝóÚóáóì ãóÇ ÐóßóÑúäóÇåõ Ýöí
ÇáúÃóæúÕöíóÇÁö æóãóäú áóãú íóÊóÛóíøóÑú ÍóÇáõåõ¡ ÃóÞóÑøóåõ¡ ÞóÇáó
ÇáÑøõæíóÇäöíøõ: æóáóåõ Ãóäú íóÚúÒöáóåõ æóíõæóáøöíó ÛóíúÑóåõ ÈöÎöáóÇÝö
ÇáúÃóæúÕöíóÇÁöº áöÃóäøó ÇáúÃóãöíäó íõæóáøóì ãöäú ÌöåóÉö ÇáúÞóÇÖöí
ÈöÎöáóÇÝö ÇáúæóÕöíøö.
ÝóÑúÚñ
Ëõãøó íóäúÙõÑõ Ýöí ÇáúÃóæúÞóÇÝö ÇáúÚóÇãøóÉö æóÇáúãõÊóæóáøöíäó áóåóÇ¡
æóÝöí ÇááøõÞóØö æóÇáÖøóæóÇáøö¡ ÝóãóÇ áóÇ íóÌõæÒõ Êóãóáøõßõåõ
áöáúãõáúÊóÞöØö¡ Ãóæú íóÌõæÒõ æóáóãú íóÎúÊóÑú Êóãóáøõßóåõ ÈóÚúÏó
ÇáúÍóæúáö¡ ÍóÝöÙóåõ Úóáóì ÕóÇÍöÈöåö¡ Ãóæú ÈóÇÚóåõ æóÍóÝöÙó Ëóãóäóåõ
áöãóÕúáóÍóÉö ÇáúãóÇáößö¡ æóáóåõ Ãóäú íóÍúÝóÙó åóÐöåö ÇáúÃóãúæóÇáó
ãóÚúÒõæáóÉð Úóäú ÃóãúËóÇáöåóÇ Ýöí ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö¡ æóáóåõ Ãóäú
íóÎúáöØóåóÇ ÈöãöËúáöåóÇ ÝóÅöÐóÇ ÙóåóÑó ÇáúãóÇáößõ¡ ÛõÑöãó áóåõ ãöäú
ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö.
ÝóÑúÚñ
áöíõÞóÏøöãú ãöäú ßõáøö äóæúÚò ãöäú Ðóáößó ÇáúÃóåóãøó ÝóÇáúÃóåóãøó¡
æóÅöäú ÚóÑóÖóÊú ÍóÇÏöËóÉñ æóåõæó ãóÔúÛõæáñ ÈöåóÐöåö ÇáúãõåöãøóÇÊö
ÇÓúÊóÎúáóÝó ãóäú íóäúÙõÑõ Ýöí Êöáúßó ÇáúÍóÇáóÉö Ãóæú ÝöíãóÇ åõæó Ýöíåö.
ÇáúÃóÏóÈõ ÇáËøóÇáöËõ: íõÑóÊøöÈõ ÇáúÞóÇÖöí ÈóÚúÏó ÇáúãóÐúßõæÑóÇÊö ÃóãúÑó
ÇáúßõÊøóÇÈö æóÇáúãõÒóßøöíäó æóÇáúãõÊóÑúÌöãöíäó¡ ÃóãøóÇ ÇáúßõÊøóÇÈõ
ÝóáöáúÍóÇÌóÉö Åöáóì ßöÊóÇÈóÉö ÇáúãóÍóÇÖöÑö æóÇáÓøöÌöáøóÇÊö¡ æóÇáúßõÊõÈö
ÇáúÍõßúãöíøóÉöº áöÃóäøó ÇáúÞóÇÖöíó áóÇ íóÊóÝóÑøóÛõ áóåóÇ ÛóÇáöÈðÇ.
æóíõÔúÊóÑóØõ Ýöí ÇáúßóÇÊöÈö Ãóäú íóßõæäó ÚóÇÑöÝðÇ ÈöãóÇ íóßúÊõÈõåõ ãöäó
ÇáúãóÍóÇÖöÑö æóÛóíúÑöåóÇ¡ æóÃóäú íóßõæäó ãõÓúáöãðÇ ÚóÏúáðÇ. æóÝöí
«ÇáúãõåóÐøóÈö» æóÌúåñ Ãóäøó ÇáúÅöÓúáóÇãó æóÇáúÚóÏóÇáóÉó áóíúÓóÇ ÈöÔóÑúØò
Èóáú ãõÓúÊóÍóÈøóÇäöº áöÃóäøó ÇáúÞóÇÖöíó áóÇ íõãúÖöí ãóÇ ßóÊóÈóåõ ÍóÊøóì
íóÞöÝó Úóáóíúåö¡ æóáóíúÓó ÈöÔóíúÁò. æóíõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íóßõæäó ÝóÞöíåðÇ
æóÇÝöÑó ÇáúÚóÞúáö¡ ÚóÝöíÝðÇ Úóäö ÇáúÃóØúãóÇÚö¡ ÌóíøöÏó ÇáúÎóØøö¡
(11/135)
ÖóÇÈöØðÇ áöáúÍõÑõæÝö¡ æóÃóäú íõÌúáöÓóåõ
ÇáúÞóÇÖöí Èóíúäó íóÏóíúåö áöíõãúáöíó Úóáóíúåö¡ æóíõÔóÇåöÏó ãóÇ
íóßúÊõÈõåõ.
æóÃóãøóÇ ÇáúãõÒóßøõæäó ÝóÓóíóÃúÊöí Ýöíåöãú ÝóÕúáñ ãõÝúÑóÏñ Åöäú ÔóÇÁó
Çááøóåõ ÊóÚóÇáóì. æóÃóãøóÇ ÇáúãõÊóÑúÌöãõæäó¡ ÝóáöáúÍóÇÌóÉö Åöáóì
ãóÚúÑöÝóÉö ßóáóÇãö ãóäú áóÇ íóÚúÑöÝõ ÇáúÞóÇÖöíó áõÛóÊóåõ ãöäú ÎóÕúãò
Ãóæú ÔóÇåöÏò¡ æóíõÔúÊóÑóØõ Ýöí ÇáúãõÊóÑúÌöãö ÇáÊøóßúáöíÝõ
æóÇáúÍõÑøöíøóÉõ æóÇáúÚóÏóÇáóÉõº áöÃóäøóåõ íóäúÞõáõ Åöáóì ÇáúÞóÇÖöí
ÞóæúáðÇ áóÇ íóÚúÑöÝõåõ¡ ÝóÃóÔúÈóåó ÇáÔøóÇåöÏõ æóÇáúãõÒóßøöí ÈöÎöáóÇÝö
ÇáúßóÇÊöÈö¡ æóáöåóÐöåö ÇáúÚöáøóÉö ÔóÑóØúäóÇ ÇáúÚóÏóÏó Ýöíåö æóÝöí
ÇáúãõÒóßøöí.
ÞóÇáó ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ: ÝóÅöäú ßóÇäó ÇáúÍóÞøõ ãöãøóÇ íóËúÈõÊõ ÈöÑóÌõáò
æóÇãúÑóÃóÊóíúäö¡ ÞõÈöáóÊö ÇáÊøóÑúÌóãóÉõ ãöäú ÑóÌõáóíúäö Ãóæú ãöäú ÑóÌõáò
æóÇãúÑóÃóÊóíúäö¡ æóÇäúÝóÑóÏó ÇáúÅöãóÇãõ ÈöÇÔúÊöÑóÇØö ÑóÌõáóíúäö¡
æóÇÎúÊóÇÑóåõ ÇáúÈóÛóæöíøõ áöäóÝúÓöåö. æóÃóãøóÇ ÇáäøößóÇÍõ æóÇáúÚöÊúÞõ
æóÓóÇÆöÑõ ãóÇ áóÇ íóËúÈõÊõ ÅöáøóÇ ÈöÑóÌõáóíúäö¡ ÝóíõÔúÊóÑóØõ Ýöí
ÊóÑúÌóãóÊöåö ÑóÌõáóÇäö¡ æóÝöí ÇáÒøöäóÇ åóáú íóßúÝöí ÑóÌõáóÇäö Ãóãú
íõÔúÊóÑóØõ ÃóÑúÈóÚóÉñ¿ ÞóæúáóÇäö ßóÇáÔøóåóÇÏóÉö Úóáóì ÇáúÅöÞúÑóÇÑö
ÈöÇáÒøöäóÇ¡ æóÞöíáó: íóßúÝöí ÑóÌõáóÇäö ÞóØúÚðÇ¡ æóáóæú ßóÇäó
ÇáÔøóÇåöÏóÇäö ÃóÚúÌóãöíøóíúäö Ýóåóáú íóßúÝöí áóåõãóÇ ãõÊóÑúÌöãóÇäö Ãóãú
íõÔúÊóÑóØõ áößõáøò ãõÊóÑúÌöãóÇäö¿ ÞóæúáóÇäö ßóÔõåõæÏö ÇáúÝóÑúÚö¡
æóÈöÇáúÃóæøóáö ÞóØóÚó ÇáúÚöÈóÇÏöíøõ Ýöí «ÇáÑøóÞúãö» ¡ æóíóÌõæÒõ Ãóäú
íóßõæäó ÇáúãõÊóÑúÌöãõ ÃóÚúãóì Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøöº áöÃóäøóåõ íõÝóÓøöÑõ
ÇááøóÝúÙó¡ æóáóÇ íóÍúÊóÇÌõ Åöáóì ãõÚóÇíóäóÉò æóÅöÔóÇÑóÉò ÈöÎöáóÇÝö
ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ æóÅöÐóÇ ßóÇäó ÈöÇáúÞóÇÖöí Õóãóãñ æóÇÍúÊóÇÌó Åöáóì ãóäú
íõÓúãöÚõåõ ÝóËóáóÇËóÉõ ÃóæúÌõåò ÃóÕóÍøõåóÇ: íõÔúÊóÑóØõ ÇáúÚóÏóÏõ
ßóÇáúãõÊóÑúÌöãö¡ æóÇáËøóÇäöí: áóǺ áöÃóäøó ÇáúãõÓúãöÚó áóæú ÛóíøóÑó
ÃóäúßóÑó Úóáóíúåö ÇáúÎóÕúãõ¡ æóÇáúÍóÇÖöÑõæäó ÈöÎöáóÇÝö ÇáúãõÊóÑúÌöãö.
æóÇáËøóÇáöËõ: Åöäú ßóÇäó ÇáúÎóÕúãóÇäö ÃóÕóãøóíúäö¡ ÇÔúÊõÑöØóº áöÃóäøó
ÛóíúÑóåõãóÇ áóÇ íóÚúÊóäöí ÇÚúÊöäóÇÁóåõãóÇ¡ æóÅöäú ßóÇäóÇ ÓóãöíÚóíúäö¡
ÝóáóÇ. ÝóÃóãøóÇ ÅöÓúãóÇÚõ ÇáúÎóÕúãö ãóÇ íóÞõæáõåõ ÇáúÞóÇÖöí¡ æóãóÇ
íóÞõæáõåõ ÇáúÎóÕúãõ¡ ÝóÍóßóì ÇáÑøõæíóÇäöíøõ Úóäö ÇáúÞóÝøóÇáö¡ Ãóäøóåõ
áóÇ íõÔúÊóÑóØõ Ýöíåö ÇáúÚóÏóÏõ¡ æóÅöÐóÇ ÔóÑóØúäóÇ ÇáúÚóÏóÏó. ÇÔúÊõÑöØó
áóÝúÙõ ÇáÔøóåóÇÏóÉö Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö¡ ÝóíóÞõæáõ: ÃóÔúåóÏõ Ãóäøóåõ
íóÞõæáõ ßóÐóÇ¡ æóãóäú ãóäóÚó¡ ÞóÇáó: áóíúÓóÊú ÈöÔóåóÇÏóÉò ãõÍóÞøóÞóÉò¡
æóÅöÐóÇ áóãú íõÔúÊóÑóØö ÇáúÚóÏóÏõ¡ ÇÔúÊõÑöØóÊö ÇáúÍõÑøöíøóÉõ Úóáóì
ÇáúÃóÕóÍøö¡ ßóåöáóÇáö ÑóãóÖóÇäó¡
(11/136)
æóáóÇ íõÓóáóßõ Èöåö ãóÓúáóßó
ÇáÑøöæóÇíóÇÊö æóáöíóÌúÑöíó ÇáúÎöáóÇÝõ Ýöí áóÝúÙö ÇáÔøóåóÇÏóÉö
æóÇáúÍõÑøöíøóÉö ãóÚó ÈõÚúÏöåö ãöäó ÇáúãõÊóÑúÌöãö¡ æóíõÔúÈöåõ Ãóäú
íóßõæäó ÇáöÇßúÊöÝóÇÁõ ÈöÅöÓúãóÇÚö ÑóÌõáò æóÇãúÑóÃóÊóíúäö Ýöí ÇáúãóÇáö
Úóáóì ãóÇ ÐóßóÑúäóÇ Ýöí ÇáúãõÊóÑúÌöãö.
ÝóÑúÚñ
ÅöÐóÇ áóãú íóÌöÏö ÇáúÞóÇÖöí ßöÝóÇíóÉð¡ Ýóáóåõ Ãóäú íóÃúÎõÐó ÑöÒúÞðÇ ãöäú
ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö áöíóÊóÝóÑøóÛó áöáúÞóÖóÇÁö¡ æóÅöäú æóÌóÏóåóÇ æóÊóÚóíøóäó
Úóáóíúåö¡ áóãú íóÌõÒú ÃóÎúÐõ ÔóíúÁò¡ æóÅöáøóÇ ÝóíóÌõæÒõ. æóíõÓúÊóÍóÈøõ
ÊóÑúßõ ÇáúÃóÎúÐö¡ æóáóÇ íóÌõæÒõ ÚóÞúÏõ ÇáúÅöÌóÇÑóÉö Úóáóì ÇáúÞóÖóÇÁö¡
æóÝöí ÝóÊóÇæóì ÇáúÞóÇÖöí ÍõÓóíúäò æóÌúåñ Ãóäøóåõ íóÌõæÒõ¡ æóÇáúãóÐúåóÈõ:
ÇáúÃóæøóáõ æóÈöåö ÞóØóÚó ÇáúÌõãúåõæÑõ¡ æóíóäúÈóÛöí áöáúÅöãóÇãö Ãóäú
íóÌúÚóáó ãöäú ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö ÔóíúÆðÇ ãóÚó ÑöÒúÞö ÇáúÞóÇÖöí áöËóãóäö
æóÑóÞö ÇáúãóÍóÇÖöÑö æóÇáÓøöÌöáøóÇÊö¡ æóáöÃõÌúÑóÉö ÇáúßóÇÊöÈö¡ ÝóÅöäú
áóãú íóßõäú Ýöí ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö ÔóíúÁñ Ãóæö ÇÍúÊöíÌó Åöáóíúåö áöãóÇ åõæó
Ãóåóãøõ¡ ÝóÅöäú ÃóÊóì ÇáúãõÏøóÚöí ÈöæóÑóÞóÉò ÊóËúÈõÊõ ÝöíåóÇ ÎõÕõæãóÊõåõ
æóÔóåóÇÏóÉõ ÇáÔøõåõæÏö¡ æóÈöÃõÌúÑóÉö ÇáúßóÇÊöÈö¡ ÝóÐóÇßó¡ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ
íõÌúÈóÑõ Úóáóíúåö¡ áóßöäú íõÚúáöãõåõ ÇáúÞóÇÖöí Ãóäøóåõ ÅöÐóÇ áóãú
íõËúÈöÊú ãóÇ ÌóÑóì¡ ÝóÞóÏú ÊõäúÓóì ÔóåóÇÏóÉõ ÇáÔøõåõæÏö æóÍõßúãõ
äóÝúÓöåö. æóáúíóßõäú ÑöÒúÞõ ÇáúÞóÇÖöí ÈöÞóÏúÑö ßöÝóÇíóÊöåö æóßöÝóÇíóÉö
ÚöíóÇáöåö Úóáóì ãóÇ íóáöíÞõ ÈöÍóÇáöåöãú ãöäó ÇáäøóÝóÞóÉö æóÇáúßõÓúæóÉö
æóÛóíúÑöåöãóÇ¡ æóßóÐóÇ ÇáúÅöãóÇãõ íóÃúÎõÐõ áöäóÝúÓöåö ãóÇ íóáöíÞõ Èöåö
ãöäó ÇáúÎóíúáö æóÇáúÛöáúãóÇäö¡ æóÇáÏøóÇÑö ÇáúæóÇÓöÚóÉö¡ æóáóÇ íóáúÒóãõåõ
ÇáöÇÞúÊöÕóÇÑõ Úóáóì ãóÇ ÇÞúÊóÕóÑó Úóáóíúåö ÑóÓõæáõ Çááøóåö - Õóáøóì
Çááøóåõ Úóáóíúåö æóÓóáøóãó - æóÇáúÎõáóÝóÇÁõ ÇáÑøóÇÔöÏõæäó - ÑóÖöíó
Çááøóåõ Úóäúåõãú - áöÃóäøóåõ ÞóÏú ÈóÚõÏó ÇáúÚóåúÏõ ÈöÒóãóäö ÇáäøõÈõæøóÉö
ÇáøóÊöí ßóÇäóÊú ÓóÈóÈó ÇáäøóÕúÑö æóÅöáúÞóÇÁö ÇáÑøõÚúÈö æóÇáúåóíúÈóÉö Ýöí
ÇáúÞõáõæÈö¡ Ýóáóæö ÇÞúÊóÕóÑó ÇáúÅöãóÇãõ Çáúíóæúãó Úóáóì Ðóáößó¡ áóãú
íõØóÚú¡ æóÊóÚóØøóáóÊö ÇáúÃõãõæÑõ. æóáóæú ÑóÒóÞó ÇáúÅöãóÇãõ ÇáúÞóÇÖöíó
ãöäú ãóÇáö äóÝúÓöåö¡ Ãóæú ÑóÒóÞóåõ Ãóåúáõ æöáóÇíóÊöåö¡ Ãóæú æóÇÍöÏñ
ãöäúåõãú ÝóÇáøóÐöí ÎóÑøóÌóåõ ÕóÇÍöÈõ «ÇáÊøóáúÎöíÕö» Ãóäøóåõ áóÇ íóÌõæÒõ
áóåõ ÞóÈõæáõåõ¡ æóÞóÏú ÓóÈóÞó Ýöí ÇáúÃóÐóÇäö Ãóäøóåõ íóÌõæÒõ Ãóäú
íóßõæäó ÑöÒúÞõ ÇáúãõÄóÐøöäö
(11/137)
ãöäú ãóÇáö ÇáúÅöãóÇãö¡ Ãóæú ÃóÍóÏö
ÇáÑøóÚöíøóÉö¡ æóíóÌõæÒõ Ãóäú íõÝóÑøóÞó ÈöÃóäøó Ðóáößó áóÇ íõæÑöËõ
ÊõåúãóÉð æóãóíúáðÇ Ýöí ÇáúãõÄóÐøöäö ÈöÎöáóÇÝö ÇáúÞóÇÖöí¡ æóßóãóÇ
íóÑúÒõÞõ ÇáúÅöãóÇãõ ÇáúÞóÇÖöíó ãöäú ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö íóÑúÒõÞõ ÃóíúÖðÇ
ãóäú íóÑúÌöÚõ ãóÕúáóÍóÉõ Úóãóáöåö Åöáóì ÚóÇãøóÉö ÇáúãõÓúáöãöíäó
ßóÇáúÃóãöíÑö æóÇáúãõÝúÊöí æóÇáúãõÍúÊóÓöÈö¡ æóÅöãóÇãö ÇáÕøóáóÇÉö
æóÇáúãõÄóÐøöäö¡ æóãóäú íõÚóáøöãõ ÇáäøóÇÓó ÇáúÞõÑúÂäó¡ æóãóäú íõÞöíãõ
ÇáúÍõÏõæÏó¡ æóÇáúÞóÇÓöãö¡ æóßóÇÊöÈö ÇáÕøõßõæßö¡ ÝóÅöäú áóãú íóßõäú Ýöí
ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö ÔóíúÁñ¡ áóãú íõÚóíøöäú ÞóÇÓöãðÇ æóáóÇ ßóÇÊöÈðÇ áöÆóáøóÇ
íõÛóÇáöíó ÈöÇáúÃõÌúÑóÉö æóÃóáúÍóÞó ÈöåóÄõáóÇÁö ÇáúãõÞóæøöãó¡ æóÝöí
ÇáúãõÊóÑúÌöãö æóÌúåóÇäö¡ ÃóÕóÍøõåõãóÇ: íõÑúÒóÞõ ãöäú ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö
ßóåóÄõáóÇÁö¡ æóÇáËøóÇäöí: áóÇ¡ ßóÇáúæóßöíáö. ÞóÇáóåõ ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö
æóÃóÈõæ ÒóíúÏò¡ æóÚóáóì åóÐóÇ ÝóãõÄúäóÉõ ãóÇ íõÊóÑúÌöãõ Èöåö
áöáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö Úóáóì ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡ æóÇáúãõÓúãöÚõ
ßóÇáúãõÊóÑúÌöãö¡ ÝóÝöí ãõÄúäóÊöåö ÇáúæóÌúåóÇäö¡ æóåõãóÇ ÌóÇÑöíóÇäö Ýöí
ÇáúãõÒóßøöí¡ æóÇáúÞóæúáõ Ýöí ÇáÔøóÇåöÏö íóÃúÊöí Ýöí ÇáÔøóåóÇÏóÇÊö Åöäú
ÔóÇÁó Çááøóåõ ÊóÚóÇáóì.
ÇáúÃóÏóÈõ ÇáÑøóÇÈöÚõ: íõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íóßõæäó ãóÌúáöÓõ ÇáúÞóÖóÇÁö
ÝóÓöíÍðÇ ÈóÇÑöÒðÇ äóÒöåðÇ áóÇ íõÄúÐöí Ýöíåö ÍóÑøñ æóáóÇ ÈóÑúÏñ æóÑöíÍñ
æóÛõÈóÇÑñ æóÏõÎóÇäñ¡ ÝóíóÌúáöÓõ Ýöí ÇáÕøóíúÝö ÍóíúËõ íóáöíÞõ Èöåö¡
æóßóÐóÇ Ýöí ÇáÔøöÊóÇÁö æóÒóãóäö ÇáÑøöíóÇÍö¡ æóÇÓúÊóÍóÈøó ÃóÈõæ ÚõÈóíúÏö
Èúäõ ÍóÑúÈóæóíúåö æóÛóíúÑõåõ ãöäó ÇáúÃóÕúÍóÇÈö Ãóäú íóßõæäó ãóæúÖöÚõ
ÌõáõæÓöåö ãõÑúÊóÝöÚðÇ ßóÏößøóÉò æóäóÍúæöåóÇ áöíóÓúåõáó Úóáóíúåö
ÇáäøóÙóÑõ Åöáóì ÇáäøóÇÓö¡ æóÚóáóíúåöãõ ÇáúãõØóÇáóÈóÉõ¡ æóÍóÓóäñ Ãóäú
íõæóØøóÃó áóåõ ÇáúÝöÑóÇÔõ¡ æóãóæúÖöÚõ ÇáúæöÓóÇÏóÉö¡ áöíóÚúÑöÝóåõ
ÇáÏøóÇÎöáõ¡ æóíóßõæäó ÃóåöíÈó ÚöäúÏó ÇáúÎõÕõæãö¡ æóÃóÑúÝóÞó ÈöÇáúÞóÇÖöí
áöÆóáøóÇ íóãóáøó¡ æóÇáúãõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íóßõæäó ãõÓúÊóÞúÈöáó
ÇáúÞöÈúáóÉö¡ æóáóÇ íóÊøóßöÆõ¡ æóíõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú áóÇ íõÊøóÎóÐó
ÇáúãóÓúÌöÏõ ãóÌúáöÓðÇ áöáúÞóÖóÇÁö¡ ÝóÅöäö ÇÊøõÎöÐó¡ ßõÑöåó Úóáóì
ÇáúÃóÕóÍøöº áöÃóäøóåõ íõäóÒøóåõ Úóäú ÑóÝúÚö ÇáúÃóÕúæóÇÊö æóÍõÖõæÑö
ÇáúÍõíøóÖö æóÇáúßõÝøóÇÑö æóÇáúãóÌóÇäöíäó æóÛóíúÑöåöãú ãöãøóäú
íóÍúÖõÑõæäó ãóÌúáöÓó ÇáúÞóÖóÇÁö¡ æóÇáËøóÇäöí: áóÇ íõßúÑóåõ ßóãóÇ áóÇ
íõßúÑóåõ ÇáúÌõáõæÓõ Ýöíåö áöÊóÚúáöíãö ÇáúÞõÑúÂäö æóÓóÇÆöÑö ÇáúÚõáõæãö
æóÇáúÅöÝúÊóÇÁö¡ æóÅöÐóÇ ÃóËúÈóÊúäóÇ ÇáúßóÑóÇåóÉó¡ Ýóåöíó Ýöí ÅöÞóÇãóÉö
ÇáúÍóÏøö ÃóÔóÏøõ¡ æóßóÑóÇåóÉõ ÇÊøöÎóÇÐöåö ãóÌúáöÓðÇ áöáúÞõÖóÇÉö
ßóÑóÇåóÉõ ÊóäúÒöíåò¡ ÝóÅöäö ÇÑúÊóßóÈóåóÇ áóãú íõãóßøóäö ÇáúÎõÕõæãó ãöäú
(11/138)
ÇáöÇÌúÊöãóÇÚö Ýöíåö æóÇáúãõÔóÇÊóãóÉö
æóäóÍúæöåóÇ¡ Èóáú íóÞúÚõÏõæäó ÎóÇÑöÌóåõ¡ æóíóäúÕöÈõ ãóäú íõÏúÎöáõ
ÎóÕúãóíúäö ÎóÕúãóíúäö¡ æóáóæö ÇÊøóÝóÞóÊú ÞóÖöíøóÉñ Ãóæú ÞóÖóÇíóÇ æóÞúÊó
ÍõÖõæÑöåö Ýöí ÇáúãóÓúÌöÏö áöÕóáóÇÉò Ãóæú ÛóíúÑöåóÇ¡ ÝóáóÇ ÈóÃúÓó
ÈöÝóÕúáöåóÇ¡ æóÅöÐóÇ ÌóáóÓó áöáúÞóÖóÇÁö æóáóÇ ÒóÍúãóÉó¡ ßõÑöåó Ãóäú
íóÊøóÎöÐó ÍóÇÌöÈðÇ Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö¡ æóáóÇ ßóÑóÇåóÉó Ýöíåö Ýöí ÃóæúÞóÇÊö
ÎóáúæóÊöåö Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö.
ÇáúÃóÏóÈõ ÇáúÎóÇãöÓõ: íõßúÑóåõ Ãóäú íóÞúÖöíó Ýöí ßõáøö ÍóÇáò íóÊóÛóíøóÑõ
Ýöíåö ÎõáõÞõåõ æóßóãóÇáõ ÚóÞúáöåö áöÛóÖóÈò Ãóæú ÌõæÚò Ãóæú ÔöÈóÚò
ãõÝúÑöØóíúäö Ãóæú ãóÑóÖò ãõÄúáöãò¡ æóÎóæúÝò ãõÒúÚöÌò¡ æóÍõÒúäò æóÝóÑóÍò
ÔóÏöíÏóíúäö¡ æóÛóáóÈóÉö äõÚóÇÓò Ãóæú ãóáóÇáò Ãóæú ãõÏóÇÝóÚóÉö ÃóÍóÏö
ÇáúÃóÎúÈóËóíúäö¡ Ãóæú ÍõÖõæÑö ØóÚóÇãò íóÊõæÞõ Åöáóíúåö¡ Ëõãøó ÞóÇáó
ÇáúÅöãóÇãõ æóÇáúÈóÛóæóíøõ æóÛóíúÑõåõãóÇ: ÇáúßóÑóÇåóÉõ ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ áóãú
íóßõäö ÇáúÛóÖóÈõ áöáøóåö ÊóÚóÇáóì¡ æóÙóÇåöÑõ ßóáóÇãö ÂÎóÑöíäó Ãóäøóåõ
áóÇ ÝóÑúÞó¡ æóáóæú ÞóÖóì Ýöí åóÐöåö ÇáúÍóÇáö¡ äóÝóÐó.
ÝóÕúáñ
ÅöÐóÇ ÃóÞóÑøó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö Ãóæú äóßóáó¡ ÝóÍóáöÝó ÇáúãõÏøóÚöí¡
Ëõãøó íóÓúÃóáõ ÇáúãõÏøóÚöí ÇáúÞóÇÖöíó Ãóäú íóÔúåóÏó Úóáóì Ãóäøóåõ
ÃóÞóÑøó ÚöäúÏóåõ Ãóæú äóßóáó¡ æóÍóáöÝó ÇáúãõÏøóÚöí¡ áóÒöãóåõ
ÅöÌóÇÈóÊõåõ. æóáóæú ÃóÞóÇãó ÈóíøöäóÉð ÈöãóÇ ÇÏøóÚóÇåõ¡ æóÓóÃóáó
ÇáúÞóÇÖöí ÇáúÅöÔúåóÇÏó Úóáóíúåö¡ áóÒöãóåõ ÃóíúÖðÇ Ýöí ÇáúÃóÕóÍøö¡ æóáóæú
ÍóáöÝó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡ æóÅöäú ÓóÃóáóåõ ÇáúÅöÔúåóÇÏó áöíóßõæäó
ÍõÌøóÉð áóåõ¡ ÝóáóÇ íõØóÇáöÈõåõ ãóÑøóÉð ÃõÎúÑóì¡ áóÒöãóåõ ÅöÌóÇÈóÊõåõ¡
æóÓóÃóáóåõ ÃóÍóÏõ ÇáúãõÊóÏóÇÚöíóíúäö Ãóäú íóßúÊõÈó áóåõ ãóÍúÖóÑðÇ ÈöãóÇ
ÌóÑóì áöíóÍúÊóÌøó Èöåö ÅöÐóÇ ÇÍúÊóÇÌó¡ äõÙöÑó Åöäú áóãú íóßõäú ÚöäúÏóåõ
ÞöÑúØóÇÓñ ãöäú ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö¡ æóáóãú íóÃúÊö Èöåö ÇáØøóÇáöÈõ¡ áóãú
íóáúÒóãúåõ ÅöÌóÇÈóÊõåõ æóÅöäú ßóÇäó Ýóåóáú íóÌöÈõ Ãóãú íõÓúÊóÍóÈøõ¿
æóÌúåóÇäö ÃóÕóÍøõåõãóÇ: ÇáöÇÓúÊöÍúÈóÇÈõº áöÃóäøó ÇáúÍóÞøó íóËúÈõÊõ
ÈöÇáÔøõåõæÏö áóÇ ÈöÇáúßöÊóÇÈö¡ æóÅöäú ØóáóÈó Ãóäú íóÍúßõãó áóåõ ÈöãóÇ
ËóÈóÊó¡ áóÒöãóåõ ÇáúÍõßúãõ¡ ÝóíóÞõæáõ: ÍóßóãúÊõ áóåõ Èöåö¡ Ãóæú
ÃóäúÝóÐúÊõ ÇáúÍõßúãó Èöåö¡ Ãóæú ÃóáúÒóãúÊõ ÎóÕúãóåõ ÇáúÍóÞøó¡ æóÅöÐóÇ
Íóßóãó¡ ÝóØóáóÈó ÇáúÅöÔúåóÇÏó Úóáóì Íõßúãöåö¡ áóÒöãóåõ ÇáúÅöÔúåóÇÏõ¡
æóÅöäú ØóáóÈó Ãóäú íóßúÊõÈó áóåõ Èöåö ÓöÌøöáøðÇ¡ ÝóÚóáóì ÇáÊøóÝúÕöíáö
æóÇáúÎöáóÇÝö ÇáúãóÐúßõæÑö Ýöí ßöÊóÇÈóÉö
(11/139)
ÇáúãóÍúÖóÑö¡ æóäóÞóáó ÇÈúäõ ßóÌøò æóÌúåðÇ
ËóÇáöËðÇ Ãóäøóåõ íóÌöÈõ ÇáÊøóÓúÌöíáõ Ýöí ÇáÏøóíúäö ÇáúãõÄóÌøóáö
æóÇáúæõÞõæÝö æóÃóãúæóÇáö ÇáúãóÕóÇáöÍö. ÝóáóÇ íóÌöÈõ Ýöí ÇáúÍóÇáøö
æóÇáúÍõÞõæÞö ÇáúÎóÇÕøóÉö¡ æóÓóæóÇÁñ ÃóæúÌóÈúäóÇ ÇáúßöÊóÇÈóÉó Ãóãö
ÇÓúÊóÍúÈóÈúäóÇåóÇ¡ ÝóíóÍúÊóÇÌõ Åöáóì ÈóíóÇäö ÇáúãóßúÊõæÈö¡ æóÃóäøóåõ
ßóíúÝó íõÖúÈóØõ æóíõÍúÝóÙõ¡ ÃóãøóÇ ÇáúÃóæøóáõ¡ ÝóÇáúãóßúÊõæÈõ ãóÍúÖóÑñ
æóÓöÌöáøñ¡ ÃóãøóÇ ÇáúãóÍúÖóÑõ¡ ÝóÕõæÑóÊõåõ: ÈöÓúãö Çááøóåö ÇáÑøóÍúãóäö
ÇáÑøóÍöíãö¡ ÍóÖóÑó ÇáúÞóÇÖöí ÝõáóÇäõ ÇÈúäõ ÝõáóÇäò¡ æóÃóÍúÖóÑó ãóÚóåõ
ÝõáóÇäó ÇÈúäó ÝõáóÇäò¡ æóíóÑúÝóÚõ Ýöí äóÓóÈöåöãóÇ ãóÇ íõÝöíÏõ
ÇáÊøóãúíöíÒó¡ æóåóÐóÇ ÅöÐóÇ ÚóÑóÝóåõãóÇ ÇáúÞóÇÖöí. æóíõÓúÊóÍóÈøõ ãóÚó
Ðóáößó ÇáÊøóÚóÑøõÖõ áöÍöáúíóÊöåöãóÇ ØõæáðÇ æóÞöÕóÑðÇ Ýöí ÇáúÞóÏøö¡
æóÓõãúÑóÉð æóÔõÞúÑóÉð Ýöí ÇáúæóÌúåö¡ æóíóÕöÝõ ãöäúåõãóÇ ÇáúÍóÇÌöÈó
æóÇáúÚóíúäó æóÇáúÝóãó æóÇáúÃóäúÝó.
æóÅöäú áóãú íóÚúÑöÝúåõãóÇ¡ ßóÊóÈó: ÍóÖóÑó ÑóÌõáñ ÐóßóÑó Ãóäøóåõ ÝõáóÇäõ
ÇÈúäõ ÝõáóÇäò¡ æóÃóÍúÖóÑó ãóÚóåõ ÑóÌõáðÇ ÐóßóÑó åóÐóÇ ÇáúãõÍúÖöÑõ
Ãóäøóåõ ÝõáóÇäõ ÇÈúäõ ÝõáóÇäö ÇÈúäö ÝõáóÇäò¡ æóáóÇ ÈõÏøó æóÇáúÍóÇáóÉõ
åóÐöåö ãöäó ÇáÊøóÚóÑøõÖö áöÍöáúíóÊöåöãóÇ¡ Ëõãøó íóßúÊõÈõ: æóÇÏøóÚóì
Úóáóíúåö ßóÐóÇ ãöäú Úóíúäò Ãóæú Ïóíúäò ÈöÕöÝóÊöåöãóÇ¡ ÝóÃóÞóÑøó
ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÈöãóÇ ÇÏøóÚóì¡ ÝóÅöäú ÃóäúßóÑó æóÃóÞóÇãó
ÇáúãõÏøóÚöí ÈóíøöäóÉð ßóÊóÈó¡ ÝóÃóÍúÖóÑó ÇáúãõÏøóÚöí ÝõáóÇäðÇ æóÝõáóÇäðÇ
ÔóÇåöÏóíúäö¡ æóÓóÃóáó ÇáúÞóÇÖöí ÇÓúÊöãóÇÚó ÔóåóÇÏóÊöåöãóÇ¡ ÝóÓóãöÚóåóÇ
Ýöí ãóÌúáöÓö Íõßúãöåö¡ æóËóÈóÊó ÚöäúÏóåõ ÚóÏóÇáóÊõåõãóÇ¡ æóÓóÃóáóåõ Ãóäú
íóßúÊõÈó ãóÍúÖóÑðÇ ÈöãóÇ ÌóÑóì¡ ÝóÃóÌóÇÈóåõ Åöáóíúåö¡ æóÐóáößó Ýöí
ÊóÇÑöíÎö ßóÐóÇ¡ æóíõËúÈöÊõ Úóáóì ÑóÃúÓö ÇáúãóÍúÖóÑö ÚóáóÇãóÊóåõ ãöäó
ÇáúÍóãúÏóáóÉö æóÛóíúÑöåóÇ¡ æóíóÌõæÒõ Ãóäú íõÈúåöãó ÇáÔøóÇåöÏóíúäö
ÝóíóßúÊõÈó: æóÃóÍúÖóÑó ÚóÏúáóíúäö ÔóåöÏóÇ áóåõ ÈöãóÇ ÇÏøóÚóÇåõ¡ æóáóæú
ßóÇäó ãóÚó ÇáúãõÏøóÚöí ßöÊóÇÈñ Ýöíåö ÎóØøõ ÇáÔøóÇåöÏóíúäö¡ ßóÊóÈó ÊóÍúÊó
ÎóØøöåöãóÇ: ÔóåöÏóÇ ÚöäúÏöí ÈöÐóáößó¡ æóÃóËúÈóÊó ÚóáóÇãóÊóåõ Ýöí ÑóÃúÓö
ÇáúßöÊóÇÈö¡ æóÇßúÊóÝóì Èöåö Úóäö ÇáúãóÍúÖóÑö¡ ÌóÇÒó¡ æóÅöäú ßóÊóÈó
ÇáúãóÍúÖóÑó æóÖóãøóäóåõ Ðóáößó ÇáúßöÊóÇÈó¡ ÌóÇÒó¡ æóÚóáóì åóÐóÇ ÞöíóÇÓõ
ãóÍúÖóÑò íóÐúßõÑõ ÊóÍúáöíÝó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö Ãóæö ÇáúãõÏøóÚöí ÈóÚúÏó
äõßõæáö ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö.
æóÃóãøóÇ ÇáÓøöÌöáøõ¡ ÝóÕõæÑóÊõåõ: ÈöÓúãö Çááøóåö ÇáÑøóÍúãóäö ÇáÑøóÍöíãö¡
åóÐóÇ ãóÇ ÃóÔúåóÏó Úóáóíúåö ÝõáóÇäñ ÇáúÞóÇÖöí ÈöãóæúÖöÚö ßóÐóÇ Ýöí
ÊóÇÑöíÎö ßóÐóÇ Ãóäøóåõ ËóÈóÊó ÚöäúÏóåõ ßóÐóÇ¡ ÝóÃóÞóÑøó ÝõáóÇäñ
áöÝõáóÇäò¡ Ãóæú ÈöÔóåóÇÏóÉö ÝõáóÇäò æóÝõáóÇäò¡ æóÞóÏú ËóÈóÊóÊú
ÚóÏóÇáóÊõåõãóÇ ÚöäúÏóåõ¡ Ãóæú Èöíóãöíäöåö
(11/140)
ÈóÚúÏó äõßõæáö ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡
æóÃóäøóåõ Íóßóãó ÈöÐóáößó áöÝõáóÇäò Úóáóì ÝõáóÇäò¡ æóÃóäúÝóÐóåõ
ÈöÓõÄóÇáö ÇáúãóÍúßõæãö áóåõ.
æóíóÌõæÒõ Ãóäú íóßúÊõÈó: ËóÈóÊó ÚöäúÏóåõ ãóÇ Ýöí ßöÊóÇÈò åóÐöåö
äõÓúÎóÊõåõ¡ æóíóäúÓóÎõ ÇáúßöÊóÇÈó Åöáóì ÂÎöÑöåö¡ Ëõãøó íóßúÊõÈõ:
æóÅöäøóåõ Íóßóãó ÈöÐóáößó. æóßóíúÝöíøóÉõ ÇáÊøóÚóÑøõÖö áöäóÓóÈö
ÇáúãõÊóÏóÇÚöíóíúäö æóÍöáúíóÊöåöãóÇ Úóáóì ãóÇ ÐóßóÑúäóÇ Ýöí ÇáúãóÍúÖóÑö.
æóÝöí ÊóÚúáöíÞö ÇáÔøóíúÎö ÃóÈöí ÍóÇãöÏò Ãóäøó ÇÈúäó ÎóíúÑóÇäó áóãú
íõÌóæøöÒú áöáúÞóÇÖöí ÇáÊøóÓúÌöíáó ÅöÐóÇ áóãú íóÚúÑöÝö
ÇáúãõÊóÏóÇÚöíóíúäö¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáúÃóæøóáõ¡ æóÅöÐóÇ ßóÇäó
ÇáúãõÊóÏóÇÚöíóÇäö¡ Ãóæú ÃóÍóÏõåõãóÇ ÇãúÑóÃóÉð¡ æóÇÍúÊóÇÌó Åöáóì
ÅöËúÈóÇÊö ÇáúÍöáúíóÉö¡ Ýóáúíóßõäö ÇáäøóÙóÑõ áöÐóáößó¡ ßóÇáÊøóÍóãøõáö
áöáÔøóåóÇÏóÉö¡ æóÃóãøóÇ Ãóäøóåõ ßóíúÝó íóÖúÈõØõ æóíóÍúÝóÙõ¡ ÝóíóäúÈóÛöí
áöáúÞóÇÖöí Ãóäú íóÌúÚóáó ÇáúãóÍóÇÖöÑó æóÇáÓøöÌöáøóÇÊö äõÓúÎóÊóíúäö
íóÏúÝóÚõ Åöáóì ÕóÇÍöÈö ÇáúÍóÞøö ÅöÍúÏóÇåõãóÇ ÛóíúÑó ãóÎúÊõæãóÉò¡
æóÊõÍúÝóÙõ ÇáúÃõÎúÑóì Ýöí ÏöíæóÇäö ÇáúÞóÖóÇÁö ãóÎúÊõæãóÉð¡ æóíóßúÊõÈõ
Úóáóì ÑóÃúÓöåóÇ ÇÓúãó ÇáúÎóÕúãóíúäö¡ æóíóÖóÚõåóÇ Ýöí ÎóÑöíØóÉò Ãóæú
ÞöãóØúÑò¡ æóåõæó ÇáÓøóÝóØõ ÇáøóÐöí íõÌúãóÚõ Ýöíåö ÇáúãóÍóÇÖöÑõ
æóÇáÓøöÌöáøóÇÊõ¡ æóíóßõæäõ Èóíúäó íóÏóíúåö Åöáóì ÂÎöÑö ÇáúãóÌúáöÓö¡
ÝóÅöÐóÇ ÃóÑóÇÏó Ãóäú íóÞõæãó¡ ÎóÊóãóåõ ÈöäóÝúÓöåö¡ Ãóæú ÎóÊóãóåõ Ãóãöíäñ
æóåõæó íóäúÙõÑõ¡ Ëõãøó ÃóãóÑó ÈöÍóãúáöåö Åöáóì ãóæúÖöÚöåö¡ Ëõãøó íóÏúÚõæ
Èöåö Ýöí Çáúíóæúãö ÇáËøóÇäöí æóíóäúÙõÑõ Ýöí ÇáúÎóÊúãö¡ æóíóÝõßøõåõ
ÈöäóÝúÓöåö Ãóæú íóÝõßøõåõ Ãóãöíäõåõ æóåõæó íóäúÙõÑõ æóíóÖóÚõ Ýöíåö
ßõÊõÈó Çáúíóæúãö ÇáËøóÇäöí ßóãóÇ ÐóßóÑúäóÇ¡ æóåóßóÐóÇ íóÝúÚóáõ ÍóÊøóì
íóãúÖöíó ÇáúÃõÓúÈõæÚõ¡ ÝóÅöäú ßóËõÑóÊú¡ ÌóÚóáóåóÇ ÅöÖúÈóÇÑóÉð æóßóÊóÈó
ÚóáóíúåóÇ: ÎõÕõæãóÇÊõ ÃõÓúÈõæÚö ßóÐóÇ ãöäú ÔóåúÑö ßóÐóÇ ãöäú ÓóäóÉö
ßóÐóÇ æóÓöÌöáøóÇÊõåõ¡ æóíóÚúÒöáõåóÇ. æóÅöäú áóãú íóßúÊõÈú ÊóÑóßóåóÇ
ÍóÊøóì íóãúÖöíó ÔóåúÑñ¡ Ëõãøó íóÚúÒöáõåóÇ¡ ÝóÅöÐóÇ ãóÖóÊú ÓóäóÉñ¡
ÌóãóÚóåóÇ¡ æóßóÊóÈó ÚóáóíúåóÇ: ßõÊõÈõ ÓóäóÉö ßóÐóÇ. áöíóÓúåõáó
ÇáúæõÞõæÝõ ÚóáóíúåóÇ ÚöäúÏó ÇáúÍóÇÌóÉö¡ æóíóÌúÚóáõåóÇ Ýöí ãóæúÖöÚò áóÇ
íóÚúáóãõåõ ÛóíúÑõåõ¡ æóÅöÐóÇ ÇÍúÊóÇÌó Åöáóì ÔóíúÁò ãöäúåóÇ Êóæóáøóì
ÃóÎúÐóåõ ÈöäóÝúÓöåö¡ æóäóÙóÑó ÃóæøóáðÇ Åöáóì ÎóÊúãöåö æóÚóáóÇãóÇÊöåö.
ÝóÑúÚñ
ÞóÇáó ÇáúåóÑóæöíøõ: Åöäú ÃóæúÌóÈúäóÇ ÇáÊøóÓúÌöíáó Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí¡ áóãú
íóÌõÒú áóåõ ÃóÎúÐõ
(11/141)
ÇáúÃõÌúÑóÉö Úóáóíúåö¡ æóÅöáøóÇ ÝóíóÌõæÒõ.
æóÃóØúáóÞó ÈóÚúÖõåõãõ ÇáúÞóæúáó ÈöÇáúÌóæóÇÒö¡ æóåõæó ãõæóÇÝöÞñ áöãóäúÚö
ÇáúæõÌõæÈö¡ æóåõæó ÇáúÃóÕóÍøõ¡ æóßóÐóÇ ÇÓúÊöÆúÌóÇÑõ ÇáúãõÝúÊöí
áöíóßúÊõÈó ÇáúÝóÊúæóì.
ÇáúÃóÏóÈõ ÇáÓøóÇÏöÓõ: íõÓúÊóÍóÈøõ áöáúÞóÇÖöí ÇáúãõÔóÇæóÑóÉõ æóÅöäøóãóÇ
íõÔóÇæöÑõ ÇáúÚõáóãóÇÁó ÇáúÃõãóäóÇÁó¡ æóíõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íóÌúãóÚó
ÃóÕúÍóÇÈó ÇáúãóÐóÇåöÈö ÇáúãõÎúÊóáöÝóÉö áöíóÐúßõÑó ßõáøõ æóÇÍöÏò
Ïóáöíáóåõ ÝóíóÊóÃóãøóáõåóÇ ÇáúÞóÇÖöí æóíóÃúÎõÐõ ÈöÃóÑúÌóÍöåóÇ ÚöäúÏóåõ¡
Ëõãøó ÇáøóÐöíäó íõÔóÇæöÑõåõãú Åöäú ÔóÇÁó ÃóÞúÚóÏóåõãú ÚöäúÏóåõ¡ æóÅöäú
ÔóÇÁó ÃóÞúÚóÏóåõãú äóÇÍöíóÉð¡ ÝóÅöÐóÇ ÇÍúÊóÇÌó ÇÓúÊóÏúÚóÇåõãú.
ÞõáúÊõ: ÇáúÃóæøóáõ Ãóæúáóì¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
Ëõãøó ÇáúãõÔóÇæóÑóÉõ Êóßõæäõ ÚöäúÏó ÇÎúÊöáóÇÝö æõÌõæåö ÇáäøóÙóÑö¡
æóÊóÚóÇÑõÖö ÇáúÂÑóÇÁö¡ ÝóÃóãøóÇ ÇáúÍõßúãõ ÇáúãóÚúáõæãõ ÈöäóÕøò Ãóæú
ÅöÌúãóÇÚö [Ãóæú] ÞöíóÇÓò Ìóáöíøò¡ ÝóáóÇ ãõÔóÇæóÑóÉó Ýöíåö æóÅöÐóÇ ÍóÖóÑó
ÇáúãõÓúÊóÔóÇÑõæäó¡ ÝóÅöäøóãóÇ íóÐúßõÑõæäó ãóÇ ÚöäúÏóåõãú ÅöÐóÇ
ÓóÃóáóåõãú æóáóÇ íóÈúÊóÏöÆõæäó ÈöÇáöÇÚúÊöÑóÇÖö æóÇáÑøóÏøö Úóáóì Íõßúãöåö
ÅöáøóÇ ÅöÐóÇ ßóÇäó ÍõßúãðÇ íóÌöÈõ äóÞúÖõåõ¡ ßóãóÇ ÓóíóÃúÊöí Åöäú ÔóÇÁó
Çááøóåõ ÊóÚóÇáóì¡ æóÐóßóÑó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ Ãóäøóåõãú íóÍúÖõÑõæäó ÞóÈúáó
ÎõÑõæÌöåö¡ æóåóÐóÇ æóÅöäú ßóÇäó áóãú íóÊóÚóÑøóÖú áóåõ ÇáúÌõãúåõæÑõ
íõæóÌøóåõ ÈöÃóäøóåõãú ÈöÇäúÊöÙóÇÑöåö Ãóæúáóì ßóãóÇ Ýöí ÇáÕøóáóÇÉö.
[ÇáúÃóÏóÈõ] ÇáÓøóÇÈöÚõ: íõßúÑóåõ áöáúÞóÇÖöí Ãóäú íóÊóæóáøóì ÇáúÈóíúÚó
æóÇáÔøöÑóÇÁó ÈöäóÝúÓöåö¡ Èóáú íõæóßøöáõ ãóäú áóÇ íóÚúÑöÝõåõ ÇáäøóÇÓõ¡
ÝóÅöäú ÚóÑóÝõæåõ ÈöæößóÇáóÊöåö ÃóÈúÏóáóåõ¡ ÝóÅöäú áóãú íóÌöÏú ãóäú
íõæóßøöáõåõ¡ ÚóÞóÏó ÈöäóÝúÓöåö áöáÖøóÑõæÑóÉö¡ ÝóÅöäú æóÞóÚóÊú ÎõÕõæãóÉñ
áöãõÚóÇãóáóÉò¡ ÃóäóÇÈó ãóäú íóÍúßõãõ Èóíúäóåõ æóÈóíúäó ÎóÕúãöåö ÎóæúÝðÇ
ãöäú Ãóäú íóãöíáó Åöáóíúåö¡ æóáóÇ íóÎúÊóÕøó åóÐóÇ ÇáúÍõßúãõ ÈöÇáúÈóíúÚö
æóÇáÔøöÑóÇÁö¡ Èóáú íóÚõãøõ ÇáúÅöÌóÇÑóÉó æóÓóÇÆöÑó ÇáúãõÚóÇãóáóÇÊö¡ Èóáú
äõÕøó Ýöí «ÇáúÃõãøö» Ãóäøóåõ áóÇ íóäúÙõÑõ Ýöí äóÝóÞóÉö ÚöíóÇáöåö æóáóÇ
ÃóãúÑö ÖóíúÚóÊöåö¡ æóíóßöáõ Åöáóì ÛóíúÑöåö áöíóÊóÝóÑøóÛó ÞóáúÈõåõ.
ÝóÕúáñ
íóÍúÑõãõ Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí ÇáÑøöÔúæóÉõ¡ Ëõãøó Åöäú ßóÇäó áóåõ ÑöÒúÞñ Ýöí
ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö¡ áóãú íóÌõÒú ÃóÎúÐõ ÚöæóÖò ãöäó ÇáúÎõÕõæãö¡ ÝóÅöäú áóãú
íóßõäú¡ ÝóÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÍóÇãöÏò:
(11/142)
áóæú ÞóÇáó áöáúÎóÕúãóíúäö: áóÇ ÃóÞúÖöí
ÈóíúäóßõãóÇ ÍóÊøóì ÊóÌúÚóáóÇ áöí ÑöÒúÞðÇ¡ ÌóÇÒó¡ æóãöËúáõåõ Úóäö
ÇáúÞóÇÖöí ÃóÈöí ÇáØøóíøöÈö æóÛóíúÑöåö¡ æóåóÐóÇ äóÍúæó ãóÇ äóÞóáó
ÇáúåóÑóæöíøõ Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó ÅöÐóÇ áóãú íóßõäú áóåõ ÑöÒúÞñ ãöäú ÈóíúÊö
ÇáúãóÇáö æóåõæó ãõÍúÊóÇÌñ¡ æóáóãú íóÊóÚóíøóäú Úóáóíúåö ÇáúÞóÖóÇÁõ¡
Ýóáóåõ Ãóäú íóÃúÎõÐó ãöäó ÇáúÎóÕúãö ÃõÌúÑóÉð ãöËúáó Úóãóáöåö¡ æóÅöäú
ÊóÚóíøóäó¡ ÞóÇáó ÃóÕúÍóÇÈõäóÇ: áóÇ íóÌõæÒõ ÇáúÃóÎúÐõ æóÌóæøóÒóåõ ÕóÇÍöÈõ
«ÇáÊøóÞúÑöíÈö» æóÃóãóÇ ÈóÇÐöáõ ÇáÑøöÔúæóÉö¡ ÝóÅöäú ÈóÐóáóåóÇ áöíóÍúßõãó
áóåõ ÈöÛóíúÑö ÇáúÍóÞøö¡ [Ãóæú íóÊúÑõßó ÇáúÍõßúãó ÈöÍóÞøò] ÍóÑõãó
Úóáóíúåö ÇáúÈóÐúáõ¡ æóÅöäú ßóÇäó áöíóÕöáó Åöáóì ÍóÞøöåö¡ ÝóáóÇ íóÍúÑõãõ
ßóÝöÏóÇÁö ÇáúÃóÓöíÑö.
ÞõáúÊõ: æóÃóãøóÇ ÇáúãõÊóæóÓøöØõ Èóíúäó ÇáúãõÑúÊóÔöí æóÇáÑøóÇÔöí¡ Ýóáóåõ
Íõßúãõ ãõæóßøöáöåö ãöäúåõãóÇ¡ ÝóÅöäú æóßøóáóÇ¡ ÍóÑõãó Úóáóíúåöº
áöÃóäøóåõ æóßöíáñ áöáúÂÎöÐö æóåõæó ãõÍóÑøóãñ Úóáóíúåö¡ æóÇááøóåõ
ÃóÚúáóãõ.
æóÃóãøóÇ ÇáúåóÏöíøóÉõ ÝóÇáúÃóæúáóì Ãóäú íóÓõÏøó ÈóÇÈóåóÇ æóáóÇ
íóÞúÈóáóåóÇ¡ Ëõãøó Åöäøó ßóÇäó áöáúãõåúÏöí ÎõÕõæãóÉñ Ýöí ÇáúÍóÇáö¡
ÍóÑõãó ÞóÈõæáõ åóÏöíøóÊöåö Ýöí ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåö¡ æóåóÏöíøóÊõåõ Ýöí
ÛóíúÑö ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåö¡ ßóåóÏöíøóÉö ãóäú ÚóÇÏóÊõåõ Ãóäú íõåúÏóì
[áóåõ] ÞóÈúáó ÇáúæöáóÇíóÉö áöÞóÑóÇÈóÉò Ãóæú ÕóÏóÇÞóÉò æóáóÇ íóÍúÑõãõ
ÞóÈõæáõåóÇ Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡ æóÍóßóì ÇÈúäõ ÇáÕøóÈøóÇÛö Ýöí ÊóÍúÑöíãöåóÇ
æóÌúåðÇ æóåõæó [ãõÞúÊóÖóì] ÅöØúáóÇÞö ÇáúãóÇæóÑúÏöíøö¡ æóÅöäú áóãú íóßõäú
áóåõ ÚóÇÏóÉñ ÈöÇáúåóÏöíøóÉö ÞóÈúáó ÇáúæöáóÇíóÉö¡ ÝóÅöäú ÒóÇÏó ÇáúãõåúÏöí
Úóáóì ÇáúÞóÏúÑö ÇáúãóÚúåõæÏö¡ ÕóÇÑóÊú åóÏöíøóÊõåõ ßóåóÏöíøóÉö ãóäú áóãú
íõÚúåóÏú ãöäúåõ ÇáúåóÏöíøóÉõ¡ æóÍóíúËõ ÍóßóãúäóÇ ÈöÃóäøó ÇáúÞóÈõæáó
áóíúÓó ÈöÍóÑóÇãò¡ Ýóáóåõ ÇáúÃóÎúÐõ æóÇáÊøóãóáøõßõ¡ æóÇáúÃóæúáóì Ãóäú
íóËúÈõÊó ÚóáóíúåóÇ Ãóæú íóÖóÚóåóÇ Ýöí ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö¡ æóÍóíúËõ ÞõáúäóÇ
ÈöÇáÊøóÍúÑöíãö¡ ÝóÞóÈöáóåóÇ¡ áóãú íõãóáøóßúåóÇ Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö¡ ÝóÚóáóì
åóÐóÇ áóæú ÃóÎóÐóåóÇ¡ Þöíáó: íóÖóÚõåóÇ Ýöí ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ
Ãóäøóåõ íóÑõÏøõåóÇ Úóáóì ãóÇáößöåóÇ¡ ÝóÅöäú áóãú íóÚúÑöÝúåõ¡ ÌóÚóáóåóÇ
Ýöí ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö.
(11/143)
ÝóÑúÚñ
ÞóÏú ÐóßóÑúäóÇ Ãóäøó ÇáÑøöÔúæóÉó ÍóÑóÇãñ ãõØúáóÞðÇ¡ æóÇáúåóÏöíøóÉõ
ÌóÇÆöÒóÉñ Ýöí ÈóÚúÖö ÇáúÃóÍúæóÇáö¡ ÝóíõØúáóÈõ ÇáúÝóÑúÞõ Èóíúäó
ÍóÞöíÞóÊóíúåöãóÇ ãóÚó Ãóäøó ÇáúÈóÇÐöáó ÑóÇÖò ÝöíåöãóÇ¡ æóÇáúÝóÑúÞõ ãöäú
æóÌúåóíúäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ ÐóßóÑóåõ ÇÈúäõ ßóÌøò: Ãóäøó ÇáÑøöÔúæóÉó åöíó
ÇáøóÊöí íõÔúÑóØõ Úóáóì ÞóÇÈöáöåóÇ ÇáúÍõßúãõ ÈöÛóíúÑö ÇáúÍóÞøö¡ Ãóæú
ÇáöÇãúÊöäóÇÚõ Úóäö ÇáúÍõßúãö ÈöÍóÞøò¡ æóÇáúåóÏöíøóÉõ: åöíó ÇáúÚóØöíøóÉõ
ÇáúãõØúáóÞóÉõ.
æóÇáËøóÇäöí ÞóÇáó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ Ýöí «ÇáúÅöÍúíóÇÁö» : ÇáúãóÇáõ ÅöãøóÇ
íõÈúÐóáõ áöÛóÑóÖò ÂÌöáò Ýóåõæó ÞõÑúÈóÉñ æóÕóÏóÞóÉñ¡ æóÅöãøóÇ áöÚóÇÌöáò¡
æóåõæó ÅöãøóÇ ãóÇáñ¡ Ýóåõæó åöÈóÉñ ÈöÔóÑúØö ËóæóÇÈò¡ Ãóæú áöÊóæóÞøõÚö
ËóæóÇÈò¡ æóÅöãøóÇ Úóãóáñ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÚóãóáðÇ ãõÍóÑøóãðÇ¡ Ãóæú æóÇÌöÈðÇ
ãõÊóÚóíøóäðÇ¡ Ýóåõæó ÑöÔúæóÉñ¡ æóÅöäú ßóÇäó ãõÈóÇÍðÇ ÝóÅöÌóÇÑóÉñ Ãóæú
ÌóÚóÇáóÉñ¡ æóÅöãøóÇ áöáÊøóÞóÑøõÈö æóÇáÊøóæóÏøõÏö Åöáóì ÇáúãóÈúÐõæáö
áóåõ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÈöãõÌóÑøóÏö äóÝúÓöåö¡ ÝóåóÏöíøóÉñ¡ æóÅöäú ßóÇäó
áöíóÊóæóÓøóáó ÈöÌóÇåöåö Åöáóì ÃóÛúÑóÇÖò æóãóÞóÇÕöÏó¡ ÝóÅöäú ßóÇäó
ÌóÇåõåõ ÈöÇáúÚöáúãö Ãóæö ÇáäøóÓóÈö¡ Ýóåõæó åóÏöíøóÉñ¡ æóÅöäú ßóÇäó
ÈöÇáúÞóÖóÇÁö æóÇáúÚóãóáö¡ Ýóåõæó ÑöÔúæóÉñ.
[ÇáúÃóÏóÈõ] ÇáËøóÇãöäõ: Ýöí ÊóÃúÏöíÈöåö ÇáúãõÓöíÆöíäó Úóãøóäú ÃóÓóÇÁó
ÇáúÃóÏóÈó Ýöí ãóÌúáöÓöåö ãöäó ÇáúÎõÕõæãö ÈöÃóäú ÕóÑøóÍó ÈöÊóßúÐöíÈö
ÇáÔøõåõæÏö¡ Ãóæú ÙóåóÑó ãöäúåõ ãóÚó ÎóÕúãöåö áóÏóÏñ¡ Ãóæú ãõÌóÇæóÒóÉõ
ÍóÏøò¡ ÒóÌóÑóåõ æóäóåóÇåõ¡ ÝóÅöäú ÚóÇÏó¡ åóÏøóÏóåõ æóÕóÇÍó Úóáóíúåö¡
ÝóÅöäú áóãú íóäúÒóÌöÑú¡ ÚóÒøóÑóåõ ÈöãóÇ íóÞúÊóÖöíåö ÇÌúÊöåóÇÏõåõ ãöäú
ÊóæúÈöíÎò æóÅöÛúáóÇÙö ÇáúÞóæúáö¡ Ãóæú ÖóÑúÈò æóÍóÈúÓò¡ æóáóÇ íóÍúÈöÓõåõ
ÈöãõÌóÑøóÏö ÙõåõæÑö ÇááøóÏóÏö¡ æóÚóäö ÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøö Ãóäøóåõ Úóáóì
Þóæúáóíúäö. æóÝöí «íóÊöíãóÉö ÇáúíóÊöíãóÉö» Ãóäøóåõ ÅöäøóãóÇ íóÖúÑöÈõåõ
ÈöÇáÏøöÑøóÉö Ïõæäó ÇáÓøöíóÇØö ÅöÐö ÇáÖøóÑúÈõ ÈöÇáÓøöíóÇØö ãöäú ÔóÃúäöåö
ÇáúÍõÏõæÏõ. æóåóÐóÇ ÇáøóÐöí ÇÏøóÚóÇåõ ÛóíúÑõ ãóÞúÈõæáò¡ Èóáö ÇáÖøóÑúÈõ
ÈöÇáÓøöíóÇØö ÌóÇÆöÒñ Ýöí ÛóíúÑö ÇáúÍõÏõæÏö¡ ÃóáóÇ ÊóÑóì Ãóäøó áóÝúÙó
ÇáÔøóÇÝöÚöíøö - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ - Ýöí ÊóÚúÒöíÑö ÇáúÞóÇÖöí ÔóÇåöÏó
ÇáÒøõæÑö ÍóíúËõ ÞóÇáó: ÚóÒøóÑóåõ æóáóãú íóÈúáõÛú ÈöÇáÊøóÚúÒöíÑö
ÃóÑúÈóÚöíäó ÓóæúØðÇ.
æóãöËóÇáõ ÇááøóÏóÏö Ãóäú ÊóÊóæóÌøóåó Çáúíóãöíäõ Úóáóì ÇáúÎóÕúãö¡
ÝóíóØúáõÈõ íóãöíäóåõ¡ Ëõãøó íóÞúØóÚõåóÇ Úóáóíúåö¡ æóíóÒúÚõãõ Ãóäøó áóåõ
ÈóíøöäóÉð¡ Ëõãøó íõÍúÖöÑõåõ ËóÇäöíðÇ æóËóÇáöËðÇ¡ æóíóÝúÚóáõ ßóÐóáößó¡
æóßóÐóÇ
(11/144)
áóæú ÃóÍúÖóÑó ÑóÌõáðÇ¡ æóÇÏøóÚóì Úóáóíúåö
æóÞóÇáó: áöí ÈóíøöäóÉñ æóÓóÃõÍúÖöÑõåóÇ¡ Ëõãøó ÝóÚóáó Ðóáößó ËóÇäöíðÇ
æóËóÇáöËðÇ ÅöíÐóÇÁð æóÊóÚóäøõÊðÇ. æóáóæö ÇÌúÊóÑóÃó ÎóÕúãñ Úóáóì
ÇáúÞóÇÖöí æóÞóÇáó: ÃóäúÊó ÊóÌõæÑõ Ãóæú Êóãöíáõ¡ Ãóæú ÙóÇáöãñ¡ ÌóÇÒó Ãóäú
íõÚóÒøöÑóåõ æóÃóäú íóÚúÝõæó¡ æóÇáúÚóÝúæõ Ãóæúáóì Åöäú áóãú íõÍúãóáú
Úóáóì ÖóÚúÝöåö¡ æóÇáÊøóÚúÒöíÑõ Ãóæúáóì Åöäú Íõãöáó Úóáóíúåö.
ÝóÑúÚñ
ÔóåóÇÏóÉõ ÇáÒøõæÑö ãöäú ÃóßúÈóÑö ÇáúßóÈóÇÆöÑö¡ æóãóäú ËóÈóÊó Ãóäøóåõ
ÔóåöÏó ÈöÒõæÑò¡ ÚóÒøóÑóåõ ÇáúÞóÇÖöí ÈöãóÇ íóÑóÇåõ ãöäú ÊóæúÈöíÎò
æóÖóÑúÈò æóÍóÈúÓò¡ æóÔóåøóÑó ÍóÇáóåõ¡ æóÃóãóÑó ÈöÇáäøöÏóÇÁö Úóáóíúåö Ýöí
ÓõæÞöåö Åöäú ßóÇäó ãöäú Ãóåúáö ÇáÓøõæÞö¡ Ãóæú ÞóÈöíáóÊöåö Åöäú ßóÇäóÊú
áóåõ ÞóÈöíáóÉñ¡ Ãóæú ãóÓúÌöÏöåö ÊóÍúÐöíÑðÇ áöáäøóÇÓö ãöäúåõ¡
æóÊóÃúßöíÏðÇ áöÃóãúÑöåö¡ æóÅöäøóãóÇ ÊóËúÈõÊõ ÔóåóÇÏóÉõ ÇáÒøõæÑö
ÈöÅöÞúÑóÇÑö ÇáÔøóÇåöÏö Åöäú ÊóíóÞøóäó ÇáúÞóÇÖöí¡ ÈöÃóäú ÔóåöÏó Ãóäøó
ÝóáóÇäðÇ Òöäóì ÈöÇáúßõæÝóÉö íóæúãó ßóÐóÇ¡ æóÞóÏú ÑóÂåõ ÇáúÞóÇÖöí Ðóáößó
Çáúíóæúãó ÈöÈóÛúÏóÇÏó.
åóßóÐóÇ ÃóØúáóÞóåõ ÇáÔøóÇÝöÚöíøõ æóÇáúÃóÕúÍóÇÈõ - ÑóÍöãóåõãõ Çááøóåõ
ÊóÚóÇáóì - æóáóãú íõÎóÑøöÌõæåõ Úóáóì Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó [åóáú] íóÍúßõãõ
ÈöÚöáúãöåö¡ æóáóÇ íóßúÝöí ÞöíóÇãõ ÇáúÈóíøöäóÉö ÈöÃóäøóåõ ÔóÇåöÏõ ÒõæÑò¡
ÝóÞóÏú Êóßõæäõ åóÐöåö ÈóíøöäóÉó ÒõæÑò.
[ÇáúÃóÏóÈõ] ÇáÊøóÇÓöÚõ: áóÇ íõäóÝøóÐõ ÞóÖóÇÁõ ÇáúÞóÇÖöí áöäóÝúÓöåö¡
æóáóÇ áöãóãúáõæßöåö ÇáúÞöäøö æóÛóíúÑö ÇáúÞöäøö¡ æóáóÇ áöÔóÑöíßöåö ÝöíãóÇ
áóåõ Ýöíåö ÔöÑúßñ¡ æóáóÇ áöÔóÑöíßö ãóßóÇÊöÈöåö ÝöíãóÇ áóåõ Ýöíåö ÔöÑúßñ¡
æóáóÇ íóÞúÖöí áöÃóÍóÏò ãöäú ÃõÕõæáöåö æóÅöäú ÚóáóæúÇ¡ æóáóÇ ÝõÑõæÚöåö
æóÅöäú äóÒóáõæÇ¡ æóáóÇ áöãóãúáõæßö ÃóÍóÏöåöãú¡ æóáóÇ áöÔóÑöíßöåö¡ ÝóÅöäú
ÝóÚóáó¡ áóãú íõäóÝøóÐú Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö.
æóáóæú ÃóÑóÇÏó Ãóäú íóÞúÖöíó áóåõãú ÈöÚöáúãöåö¡ áóãú íõäóÝøóÐú ÞóØúÚðÇ¡
æóÅöäú ÌóæøóÒúäóÇ ÞóÖóÇÁóåõ ÈöÚöáúãöåö áöáúÃóÌóÇäöÈö¡ æóíóÌõæÒõ Ãóäú
íóÞúÖöíó Úóáóì ÃõÕõæáöåö æóÝõÑõæÚöåö¡ ßóãóÇ íóÔúåóÏõ Úóáóíúåöãú
æóÝóÕøóáó ÇáúÈóÛóæöíøõ ÇáúÍõßúãó áöáúæóáóÏö æóÚóáóíúåö¡ ÝóÞóÇáó: áóåõ
Ãóäú íõÍóáøöÝó ÇÈúäóåõ Úóáóì äóÝúíö ãóÇ íõÏøóÚóì Úóáóíúåöº áöÃóäøóåõ
ÞóØúÚñ áöáúÎõÕõæãóÉö áóÇ Íõßúãó áóåõ¡ æóáóåõ Ãóäú íóÓúãóÚó ÈóíøöäóÉó
ÇáúãõÏøóÚöí
(11/145)
Úóáóì ÇÈúäöåö¡ æóáóÇ íóÓúãóÚó ÈóíøöäóÉó
ÇáÏøóÝúÚö ãöäó ÇÈúäöåö¡ æóåóáú áóåõ Ãóäú íóÍúßõãó ÈöÔóåóÇÏóÉö ÇÈúäöåö¿
æóÌúåóÇäöº áöÃóäøóåõ íóÊóÖóãøóäõ ÊóÚúÏöíáóåõ¡ ÝóÅöäú ÚóÏøóáóåõ
ÔóÇåöÏóÇäö¡ ÝóÇáúãõÊøóÌöåõ Ãóäøóåõ íóÞúÖöí¡ æóáóæú ÊóÍóÇßóãó Åöáóíúåö
ÃóÈõæåõ æóÇÈúäõåõ¡ åóáú áóåõ ÇáúÍõßúãõ áöÃóÍóÏöåöãóÇ¿ æóÌúåóÇäö Ýöí
«ÇáúãõåóÐøóÈö» ÃóÕóÍøõåõãóÇ: áóÇ¡ æóÈöåö ÞóØóÚó ÇáúÈóÛóæöíøõ. æóãóÊóì
æóÞóÚóÊú áóåõ ÎõÕõæãóÉñ¡ Ãóæú áöÃóÍóÏö åóÄõáóÇÁö ÇáøóÐöíäó íõãúäóÚõ
Íõßúãõåõ áóåõãú¡ ÞóÖóì ÝöíåóÇ ÇáúÅöãóÇãõ¡ Ãóæú ÞóÇÖöí ÈóáúÏóÉò ÃõÎúÑóì¡
Ãóæú äóÇÆöÈöåö¡ æóÝöí ÇáäøóÇÆöÈö æóÌúåñ ÖóÚöíÝñ.
ÞõáúÊõ: ÞóÇáó ÇáúÈóÛóæöíøõ: æóáöáúÞóÇÖöí Ãóäú íóÓúÊóÎúáöÝó ÃóÈóÇåõ Ãóæö
ÇÈúäóåõ¡ áöÃóäøóåõãóÇ ßóäóÝúÓöåö. ÞóÇáó: æóáóæú ÌóÚóáó ÇáúÅöãóÇãõ Åöáóì
ÑóÌõáò Ãóäú íóÎúÊóÇÑó ÞóÇÖöíðÇ¡ áóãú íóÌõÒú Ãóäú íóÎúÊóÇÑó æóÇáöÏóåõ
æóáóÇ æóáóÏóåõ¡ ßóãóÇ áóÇ íóÎúÊóÇÑõ äóÝúÓóåõ¡ æóÓóíóÃúÊöí ÞóÑöíÈðÇ Ýöí
ãóÓóÇÆöáö ÇáÊøóÒúßöíóÉö Ãóäøóåõ áóÇ íóÕöÍøõ ÊóÒúßöíóÉõ æóáóÏò æóáóÇ
æóÇáöÏò Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÝóÑúÚñ
áóÇ íóÞúÖöí Úóáóì ÚóÏõæøöåö Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡ æóÈöåö ÞóØóÚó
ÇáúÌõãúåõæÑõ¡ ßóÇáÔøóåóÇÏóÉö Úóáóíúåö¡ æóÌóæøóÒóåõ ÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ Ýöí
ßöÊóÇÈöåö «ÇáúÃóÍúßóÇãõ ÇáÓøõáúØóÇäöíøóÉõ» áöÃóäøó ÃóÓúÈóÇÈó ÇáúÍõßúãö
ÙóÇåöÑóÉñ ÈöÎöáóÇÝö ÇáÔøóåóÇÏóÉö.
ÝóÑúÚñ
Êóæóáøóì æóÕöíøõ ÇáúíóÊöíãö ÇáúÞóÖóÇÁó åóáú áóåõ Ãóäú íóÓúãóÚó
ÇáúÈóíøöäóÉó æóíóÍúßõãó áóåõ¿ æóÌúåóÇäö¡ ÃóÕóÍøõåõãóÇ: äóÚóãú¡ æóÈöåö
ÞóÇáó ÇáúÞóÝøóÇáõ¡ æóãóäóÚóåõ ÇÈúäõ ÇáúÍóÏøóÇÏö.
[ÇáúÃóÏóÈõ] ÇáúÚóÇÔöÑõ: ÝöíãóÇ íõäúÞóÖõ ãöäú ÞóÖóÇÆöåö æóÞóÖóÇÁö
ÛóíúÑöåö¡ æóÐóáößó íóÊóÚóáøóÞõ ÈöÞóæóÇÚöÏó¡ ÅöÍúÏóÇåóÇ ÇáúÃõÕõæáõ
ÇáøóÊöí íóÞúÖöí ÈöåóÇ ÇáúÞóÇÖöí¡ æóíõÝúÊöí ÈöåóÇ ÇáúãõÝúÊöí ßöÊóÇÈõ
Çááøóåö ÊóÚóÇáóì¡ æóÓõäøóÉõ ÑóÓõæáö Çááøóåö - Õóáøóì Çááøóåõ Úóáóíúåö
æóÓóáøóãó - æóÇáúÅöÌúãóÇÚõ¡ æóÇáúÞöíóÇÓõ¡ æóÞóÏú íõÞúÊóÕóÑõ Úóáóì
ÇáúßöÊóÇÈö æóÇáÓøõäøóÉö¡ æóíõÞóÇáõ: ÇáúÅöÌúÇáãóÇÚõ íóÕúÏõÑõ Úóäú
ÃóÍóÏöåöãóÇ¡ æóÇáúÞöíóÇÓõ íõÑóÏøõ Åöáóì ÃóÍóÏöåöãóÇ.
æóÃóãøóÇ Þóæúáõ ÇáúæóÇÍöÏö ãöäó ÇáÕøóÍóÇÈóÉö - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõãú
-. ÝóÅöäú áóãú íóäúÊóÔöÑú Ýöíåöãú¡ ÝóÞóæúáóÇäö: ÇáúÞóÏöíãõ Ãóäøóåõ
ÍõÌøóÉñ¡ æóÇáúÌóÏöíÏõ
(11/146)
áóíúÓó ÈöÍõÌøóÉò¡ Ëõãøó ÞóÇáó ÃóÈõæ
ÈóßúÑò ÇáÕøóíúÑóÝöíøõ æóÇáúÞóÝøóÇáõ ÇáúÞóæúáóÇäö ÅöÐóÇ áóãú íóßõäú
ãóÚóåõ ÞöíóÇÓñ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ãóÚóåõ ÞöíóÇÓñ æóáóæú ÖóÚöíÝñ ÇÍúÊõÌøó Èöåö
ÞóØúÚðÇ¡ æóÑõÌøöÍó Úóáóì ÇáúÞöíóÇÓö ÇáúÞóæöíøö¡ æóÞóÇáó ÇáúÃóßúËóÑõæäó
Ýöí ÇáúÌóãöíÚö ÇáúÞóæúáóÇäö¡ ÝóÅöäú ÞõáúäóÇ ÈöÇáúÞóÏöíãö¡ æóÌóÈó
ÇáúÃóÎúÐõ Èöåö¡ æóÊóÑúßõ ÇáúÞöíóÇÓö¡ æóÝöí ÊóÎúÕöíÕö ÇáúÚõãõæãö Èöåö
æóÌúåóÇäö¡ æóÅöäú ÞõáúäóÇ ÈöÇáúÌóÏöíÏö¡ Ýóåõæó ßóÞóæúáö ÂÍóÇÏö
ÇáúãõÌúÊóåöÏöíäó¡ áóßöäú áóæú ÊóÚóÇÑóÖó ÞöíóÇÓóÇäö ÃóÍóÏõåõãóÇ æóÇÝóÞó
Þóæúáó ÕóÍóÇÈöíøò¡ ÞóÇáó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ: ÞóÏú Êóãöíáõ äóÝúÓõ
ÇáúãõÌúÊóåöÏö Åöáóì ÇáúãõæóÇÝöÞö æóíõÑóÌøóÍõ ÚöäúÏóåõ.
ÞõáúÊõ: ÞóÏú ÕóÑøóÍó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞó Ýöí «ÇááøõãóÚö»
æóÛóíúÑõåõ ãöäó ÇáúÃóÕúÍóÇÈö ÈöÇáúÌóÒúãö ÈöÇáúÃóÎúÐö ÈöÇáúãõæóÇÝöÞö¡
æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
æóÅöäö ÇäúÊóÔóÑó Þóæúáõ ÇáÕøóÍóÇÈöíøö¡ Ýóáóåõ ËóáóÇËóÉõ ÃóÍúæóÇáò¡
ÃóÍóÏõåóÇ: Ãóäú íõÎóÇáöÝóåõ ÛóíúÑõåõ¡ ÝóÚóáóì ÇáúÌóÏöíÏö åõæó
ßóÇÎúÊöáóÇÝö ÓóÇÆöÑö ÇáúãõÌúÊóåöÏöíäó¡ æóÚóáóì ÇáúÞóÏöíãö åõãóÇ
ÍõÌøóÊóÇäö ÊóÚóÇÑóÖóÊóÇ¡ ÝóÅöäö ÇÎúÊõÕøó ÃóÍóÏõ ÇáØøóÑóÝóíúäö ÈößóËúÑóÉö
ÚóÏóÏò¡ Ãóæú ÈöãõæóÇÝóÞóÉö ÃóÍóÏö ÇáúÎõáóÝóÇÁö ÇáúÃóÑúÈóÚóÉö ÃóÈöí
ÈóßúÑò æóÚõãóÑó æóÚõËúãóÇäó æóÚóáöíøò - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõãú -
ÊóÑóÌøóÍó¡ äõÕøó Úóáóíúåö Ýöí ÇáúÞóÏöíãö Ýöí ÛóíúÑö Úóáöíøò æóÃóáúÍóÞó
ÇáúÌõãúåõæÑõ Èöåöãú ÚóáöíøðÇ¡ æóãöäúåõãú ãóäú áóãú íóáúÍóÞúåõº áöÃóäøó
ÇáËøóáóÇËóÉó ßóÇäõæÇ Ýöí ÏóÇÑö ÇáúåöÌúÑóÉö æóÇáÕøóÍóÇÈóÉõ
ãõÊóæóÇÝöÑõæäó¡ æóßóÇäõæÇ Ýöí Íõßúãöåöãú æóÝóÊúæóÇåõãú íóÊóÔóÇæóÑõæäó¡
æóÚóáöíøñ - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõ - ÇäúÊóÞóáó Åöáóì ÇáúßõæÝóÉö¡
æóÊóÝóÑøóÞóÊö ÇáÕøóÍóÇÈóÉõ.
æóÅöäú áóãú íõæÌóÏú æóÇÍöÏñ ãöäó ÇáúÃóãúÑóíúäö Ýöí æóÇÍöÏò ãöäó
ÇáØøóÑóÝóíúäö¡ Ãóæú æõÌöÏó Ýöí ÃóÍóÏöåöãóÇ ÃóÍóÏõåõãóÇ¡ æóÝöí ÇáúÂÎóÑö
ÇáúÂÎóÑõ¡ ÝóåõãóÇ ÓóæóÇÁñ.
æóáóæú ßóÇäó Ýöí ÃóÍóÏöåöãóÇ ÃóÈõæ ÈóßúÑò Ãóæú ÚõãóÑõ¡ æóÝöí ÇáúÂÎóÑö
ÚõËúãóÇäõ Ãóæú Úóáóíøñ - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõãú - Ýóåóáú íóÓúÊóæöíóÇäö¡
Ãóãú íõÑóÌøóÍõ ØóÑóÝõ ÇáÔøóíúÎóíúäö¿ æóÌúåóÇäö. æóíõÔúÈöåõ Ãóäú íóÌöíÁó
ãöËúáõåõãóÇ Ýöí ÊóÚóÇÑõÖö ÇáÔøóíúÎóíúäö¡ ÝóíóÓúÊóæöíóÇäö Ýöí æóÌúåò¡
æóíõÞóÏøóãõ ØóÑóÝõ ÃóÈöí ÈóßúÑò - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõ - Ýöí æóÌúåò.
ÇáúÍóÇáõ ÇáËøóÇäöí: Ãóäú íõæóÇÝöÞóåõ ÓóÇÆöÑõ ÇáÕøóÍóÇÈóÉö - ÑóÖöíó
Çááøóåõ Úóäúåõãú - æóíóÞõæáõæÇ ÈöãóÇ ÞóÇáóåõ¡ ÝóåóÐóÇ ÅöÌúãóÇÚñ ãöäúåõãú
Úóáóì ÇáúÍõßúãö¡ æóáóÇ íõÔúÊóÑóØõ Ýöíåö ÇäúÞöÑóÇÖõ ÚóÕúÑö
(11/147)
ÇáúãõÌúãöÚöíäó Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö¡ æóáóÇ
íóÊóãóßøóäõ ÃóÍóÏõåõãú ãöäó ÇáÑøõÌõæÚö¡ Èóáú íóßõæäõ Þóæúáõåõ ÇáúÃóæøóáõ
ãóÚó Þóæúáö ÓóÇÆöÑö ÇáúãõÌúÊóãöÚöíäó ÍõÌøóÉð Úóáóíúåöãú¡ ßóãóÇ åõæó
ÍõÌøóÉñ Úóáóì ÛóíúÑöåöãú.
ÇáúÍóÇáõ ÇáËøóÇáöËõ: Ãóäú íóÓúßõÊõæÇ¡ ÝóáóÇ íõÕóÑøöÍõæÇ ÈöãõæóÇÝóÞóÊöåö
æóáóÇ ãõÎóÇáóÝóÊöåö ÝóÇÎúÊóÇÑó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ Ýöí «ÇáúãõÓúÊóÕúÝóì»
Ãóäøóåõ áóíúÓó ÈöÍõÌøóÉò. æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáøóÐöí Úóáóíúåö ÌóãóÇåöíÑõ
ÇáúÃóÕúÍóÇÈö Ãóäøóåõ ÍõÌøóÉñ¡ áöÃóäøóåõãú áóæú ÎóÇáóÝõæåõ¡ áóÇÚúÊóÑóÖõæÇ
Úóáóíúåö¡ áóßöäú åóáú åõæó ÅöÌúãóÇÚñ Ãóãú ÍóÌøóÉñ ÛóíúÑõ ÅöÌúãóÇÚò¿
æóÌúåóÇäö¡ ÞóÇáó ÇáÑøõæíóÇäöíøõ: åóÐóÇ ÅöÐóÇ áóãú íóÙúåóÑú ÃóãóÇÑóÇÊõ
ÇáÑøöÖóì ãöãøóäú ÓóßóÊó¡ ÝóÅöäú ÙóåóÑóÊú ÝóÅöÌúãóÇÚñ ÈöáóÇ ÎöáóÇÝò¡
ÞóÇáõæÇ: æóÇáúÃóÕóÍøõ åõäóÇ ÇÔúÊöÑóÇØõ ÇäúÞöÑóÇÖö ÇáúÚóÕúÑö Ýöí ßóæúäöåö
ÍóÌøóÉð Ãóæú ÅöÌúãóÇÚðÇ¡ æóåóáú íõÝóÑøóÞõ Ýöí ßóæúäöåö ÍõÌøóÉð
æóÅöÌúãóÇÚðÇ Èóíúäó Ãóäú íóßõæäó Ðóáößó ÇáúÞóæúáõ ãõÌóÑøóÏó ÝóÊúæðì¡
Ãóæú ÍõßúãðÇ ãöäú ÅöãóÇãò Ãóæú ÞóÇÖò¿ Ýöíåö ØóÑõÞñ ÞóÇáó ÇÈúäõ ÃóÈöí
åõÑóíúÑóÉó: ÝóÅöäú ßóÇäó ÝóÊúæðì¡ ÝóÍõÌøóÉñ¡ æóÅöäú ßóÇäó ÍõßúãðÇ¡
ÝóáóǺ áöÃóäøó ÇáöÇÚúÊöÑóÇÖó Úóáóì ÇáúÅöãóÇãö áóíúÓó ãöäó ÇáúÃóÏóÈö¡
æóáóÚóáøó ÇáÓøõßõæÊó áöÐóáößó. æóÞóÇáó ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞó ÚóßúÓóåõº áöÃóäøó
ÇáúÍõßúãó íóÕúÏõÑõ Úóäú ãõÔóÇæóÑóÉò æóãõÑóÇÌóÚóÉò¡ æóÞóÇáó
ÇáúÃóßúËóÑõæäó: áóÇ ÝóÑúÞó¡ æóßóÇäõæÇ íóÚúÊóÑöÖõæäó Úóáóì ÇáúÅöãóÇãö
ßóÛóíúÑöåö¡ ÝóÞóÏú ÎóÇáóÝõæÇ ÃóÈóÇ ÈóßúÑò - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõ - Ýöí
ÇáúÍóÏøö¡ æóÚõãúÑó - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõ - Ýöí ÇáúãõÔúÑößóÉö.
æóãõÎúÊóÕóÑõ åóÐóÇ ÇáöÇÎúÊöáóÇÝö ÃóæúÌõåñ¡ ÇáÕøóÍöíÍõ Ãóäøóåõ ÍõÌøóÉñ¡
æóÇáËøóÇäöí ÍõÌøóÉñ æóÅöÌúãóÇÚñ¡ æóÇáËøóÇáöËõ áóíúÓó ÈöÍõÌøóÉò¡
æóÇáÑøóÇÈöÚõ ãöäó ÇáúãõÝúÊöí ÍõÌøóÉñ¡ æóãöäó ÇáúÍóÇßöãö áóÇ¡ ÇáúÎóÇãöÓõ
ÚóßúÓõåõ åóÐóÇ ÅöÐóÇ äõÞöáó ÇáÓøõßõæÊõ¡ ÃóãøóÇ ÅöÐóÇ áóãú íõäúÞóáú
Þóæúáñ æóáóÇ ÓõßõæÊñ¡ ÝóíóÌõæÒõ Ãóäú áóÇ íõáúÍóÞó ÈöåóÐóÇ¡ æóíóÌõæÒõ
Ãóäú íõÓúÊóÏóáøó Èöåö Úóáóì ÇáÓøõßõæÊö.
ÞõáúÊõ: ÇáúãõÎúÊóÇÑõ Ãóäøó ÚóÏóãó ÇáäøóÞúáö ßóäóÞúáö ÇáÓøõßõæÊöº
áöÃóäøóåõ ÇáúÃóÕúáõ æóÇáÙøóÇåöÑõ¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
(11/148)
ÇáúÞóÇÚöÏóÉõ ÇáËøóÇäöíóÉõ: ÇÎúÊóáóÝóÊú
ÚöÈóÇÑóÇÊõ ÇáúÃóÕúÍóÇÈö Ýöí ÊóÝúÓöíÑö ÇáúÞöíóÇÓö¡ æóÇáúÃóÞúÑóÈõ Åöáóì
ßóáóÇãö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ - Ãóäøó ÇáúÞöíóÇÓó äóæúÚóÇäö
Ìóáöíøñ æóÛóíúÑõåõ¡ æóÃóãøóÇ ÇáúÌóáöíøõ¡ Ýóåõæó ÇáøóÐöí íõÚúÑóÝõ Èöåö
ãõæóÇÝóÞóÉõ ÇáúÝóÑúÚö áöáúÃóÕúáö ÈöÍóíúËõ íóäúÊóÝöí ÇÍúÊöãóÇáõ
ãõÝóÇÑóÞóÊöåöãóÇ¡ Ãóæú íóÈúÚõÏõ¡ æóÐóáößó ßóÙõåõæÑö ÇáúÊöÍóÇÞö ÇáÖøóÑúÈö
ÈöÇáÊøóÃúÝöíÝö Ýöí Þóæúáöåö ÊóÚóÇáóì: (ÝóáóÇ ÊóÞõáú áóåõãóÇ ÃõÝøò) æóãóÇ
ÝóæúÞó ÇáÐøóÑøóÉö ÈöÇáÐøóÑøóÉö Ýöí Þóæúáöåö ÊóÚóÇáóì: (Ýóãóäú íóÚúãóáõ
ãöËúÞóÇáó ÐóÑøóÉò) ÇáúÂíóÉó¡ æó [ãóÇ ÝóæúÞó] ÇáäøóÞöíÑö ÈöÇáäøóÞöíÑö Ýöí
Þóæúáöåö ÊóÚóÇáóì: (æóáóÇ íõÙúáóãõæäó äóÞöíÑðÇ) æóäóÙóÇÆöÑöåö¡ ÝóÅöäøó
ÝõÑõæÚó åóÐöåö ÇáúÃóÍúßóÇãö Ãóæúáóì ãöäó ÇáúÃõÕõæáö¡ æóÈóÚúÖõ
ÇáúÃóÕúÍóÇÈö áóÇ íõÓóãøöí åóÐóÇ ÞöíóÇÓðÇ¡ æóíóÞõæáõ: åóÐöåö
ÇáúÅöáúÍóÇÞóÇÊõ ãóÝúåõæãóÉñ ãöäó ÇáäøóÕøö¡ æóíóÞúÑõÈõ ãöäú åóÐóÇ
ÅöáúÍóÇÞõ ÇáúÚóãúíóÇÁö ÈöÇáúÚóæúÑóÇÁö Ýöí ÍóÏöíËö Çáäøóåúíö Úóäö
ÇáÊøóÖúÍöíóÉö ÈöÇáúÚóæúÑóÇÁö æóÓóÇÆöÑö ÇáúãóíúÊóÇÊö ÈöÇáúÝóÃúÑóÉö¡
æóÛóíúÑö ÇáÓøóãúäö ÈöÇáÓøóãúäö Ýöí ÍóÏöíËö (ÇáúÝóÃúÑóÉõ ÊóÞóÚõ
ÈöÇáÓøóãúäö Åöäú ßóÇäó ãóÇÆöÚðÇ ÝóÃóÑöíÞõæåõ¡ æóÅöäú ßóÇäó ÌóÇãöÏðÇ
ÝóÃóáúÞõæåóÇ æóãóÇ ÍóæúáóåóÇ) æóÇáúÛóÇÆöØö ÈöÇáúÈóæúáö Ýöí Þóæúáöåö -
Õóáøóì Çááøóåõ Úóáóíúåö æóÓóáøóãó -: «áóÇ íóÈõæáóäøó ÃóÍóÏõßõãú Ýöí
ÇáúãóÇÁö ÇáÏøóÇÆöãö» æóãöäó ÇáúÌóáöíøö ãóÇ æóÑóÏó ÇáäøóÕøõ Ýöíåö Úóáóì
ÇáúÚöáøóÉö ßóÍóÏöíËö «ÅöäøóãóÇ äóåóíúÊõßõãú ãöäú ÃóÌúáö ÇáÏøóÇÝøóÉö»
æóßóÐóÇ Þóæúáõåõ ÊóÚóÇáóì: (æóßóíúÝó ÊóÃúÎõÐõæäóåõ æóÞóÏú ÃóÝúÖóì
ÈóÚúÖõßõãú Åöáóì ÈóÚúÖò) æóÃóãøóÇ ÛóíúÑõ ÇáúÌóáöíøö ÝóãóÇ áóÇ íõÒöíáõ
ÇÍúÊöãóÇáó ÇáúãõÝóÇÑóÞóÉö æóáóÇ íõÈúÚöÏõåõ ßõáøó ÇáúÈõÚúÏö¡ Ýóãöäúåõ ãóÇ
ÇáúÚöáøóÉõ Ýöíåö ãõÓúÊóäúÈóØóÉñ¡ ßóÞöíóÇÓö ÇáúÃõÑúÒö Úóáóì ÇáúÈõÑøö
ÈöÚöáøóÉö ÇáØøõÚúãö¡ æóÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö: åõæó ãöäó ÇáúÌóáöíøö¡
æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáúÃóæøóáõ¡ æóãöäúåõ ÞöíóÇÓõ ÇáÔøóÈóåö¡ æóåõæó Ãóäú
íõÔúÈöåó ÇáúÍóÇÏöËóÉó ÃóÕúáóíúäö ÅöãøóÇ Ýöí ÇáúÃóæúÕóÇÝö ÈöÃóäú
íõÔóÇÑößó ßõáøõ æóÇÍöÏò ãöäó ÇáúÃóÕúáóíúäö Ýöí ÈóÚúÖö ÇáúãóÚóÇäöí
æóÇáúÃóæúÕóÇÝö ÇáúãóæúÌõæÏóÉö Ýöíåö¡ æóÅöãøóÇ Ýöí ÇáúÃóÍúßóÇãö
ßóÇáúÚóÈúÏö íõÔóÇÑößõ ÇáúÍõÑøó Ýöí ÈóÚúÖö ÇáúÃóÍúßóÇãö æóÇáúãóÇáö Ýöí
ÈóÚúÖöåóÇ¡ ÝóíõáúÍóÞõ ÈöãóÇ ÇáúãõÔóÇÑóßóÉõ Ýöíåö ÃóßúËóÑõ¡ æóÑõÈøóãóÇ
Óõãøöíó ÞöíóÇÓõ ÇáÔøóÈóåö ÎóÝöíøðÇ æóÇáøóÐöí ÞóÈúáóåõ ÛóíúÑõ ÇáúÌóáöíøö
æóÇÖöÍðÇ¡ æóÑõÈøóãóÇ ÎõÕøó ÇáúÌóáöíøõ ÈöÈóÚúÖö ÇáúÃóæøóáö¡ æóåõæó ãóÇ
ßóÇäó ÇáúÝóÑúÚõ Ýöíåö Ãóæúáóì ÈöÍõßúãö ÇáúÃóÕúáö.
ÞõáúÊõ: æóÇÎúÊóáóÝó ÃóÕúÍóÇÈõäóÇ Ýöí ÕöÍøóÉö ÞöíóÇÓö ÇáÔøóÈóåö¡
æóÃóäøóåõ åóáú åõæó ÍõÌøóÉñ¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
(11/149)
ÇáúÞóÇÚöÏóÉõ ÇáËøóÇáöËóÉõ: ÇáúãóÓóÇÆöáõ
ÇáúÝõÑõæÚöíøóÉõ ÇáöÇÌúÊöåóÇÏöíøóÉõ ÅöÐóÇ ÇÎúÊóáóÝó ÇáúãõÌúÊóåöÏõæäó
ÝöíåóÇ ØóÑöíÞóÇäö ÃóÔúåóÑõåõãóÇ ÞóæúáóÇäö¡ ÃóÙúåóÑõåõãóÇ: ÇáúãõÍöÞøõ
ÝöíåóÇ æóÇÍöÏñ¡ æóÇáúãõÌúÊóåöÏõ ãóÃúãõæÑñ ÈöÅöÕóÇÈóÊöåö¡ æóÇáÐøóÇåöÈõ
Åöáóì ÛóíúÑöåö ãõÎúØöÆñ¡ æóÇáËøóÇäöí: Ãóäøó ßõáøó ãõÌúÊóåöÏò ãõÕöíÈñ¡
æóÇáØøóÑöíÞõ ÇáËøóÇäöí ÇáúÞóØúÚõ ÈöÇáúÞóæúáö ÇáúÃóæøóáö¡ æóÈöåö ÞóÇáó
ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞó¡ æóÇáúÞóÇÖöí ÃóÈõæ ÇáØøóíøöÈö¡ ÝóÅöäú ÞõáúäóÇ:
ÇáúãõÕöíÈõ æóÇÍöÏñ¡ ÝóÇáúãõÎúØöÆõ ãóÛúÏõæÑñ ÛóíúÑõ ÂËöãò¡ Èóáú
ãóÃúÌõæÑñ¡ áöÞóæúáöåö - Õóáøóì Çááøóåõ Úóáóíúåö æóÓóáøóãó - «ÅöÐóÇ
ÇÌúÊóåóÏó ÇáúÍóÇßöãõ¡ ÝóÃóÕóÇÈó¡ Ýóáóåõ ÃóÌúÑóÇäö¡ æóÅöÐóÇ ÇÌúÊóåóÏó¡
ÝóÃóÎúØóÃó¡ Ýóáóåõ ÃóÌúÑñ» æóÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞó Ýöí
«ÇááøõãóÚö» ÞóÇáó ÇÈúäõ ÃóÈöí åõÑóíúÑóÉó: íóÃúËóãõ¡ æóÇáÕøóæóÇÈõ
ÇáúÃóæøóáõ¡ æóÝöíãóÇ íõÄúÌóÑõ Úóáóíúåö æóÌúåóÇäö Úóäú ÃóÈöí ÅöÓúÍóÇÞó
ÃóÍóÏõåõãóÇ - æóåõæó ÙóÇåöÑõ ÇáäøóÕøö¡ æóÇÎúÊöíóÇÑõ ÇáúãõÒóäöíøö -:
íõÄúÌóÑõ Úóáóì ÞóÕúÏöåö ÇáÕøóæóÇÈó¡ æóáóÇ íõÄúÌóÑõ Úóáóì ÇáöÇÌúÊöåóÇÏöº
áöÃóäøóåõ ÃóÝúÖóì Èöåö Åöáóì ÇáúÎóØóÃö¡ æóßóÃóäøóåõ áóãú íóÓúáõßö
ÇáØøóÑöíÞó ÇáúãóÃúãõæÑó Èöåö¡ æóÇáËøóÇäöí íõÄúÌóÑõ Úóáóíúåö¡ æóÚóáóì
ÇáöÇÌúÊöåóÇÏö ÌóãöíÚðÇ. æóÅöÐóÇ ÞõáúäóÇ: ßõáøõ ãõÌúÊóåöÏò ãõÕöíÈñ¡
Ýóåóáú äóÞõæáõ: ÇáúÍõßúãõ æóÇáúÍóÞøõ Ýöí ÍóÞøö ßõáøö æóÇÍöÏò ãöäó
ÇáúãõÌúÊóåöÏöíäó ãóÇ Ùóäøóåõ¡ Ãóãö ÇáúÍóÞøõ æóÇÍöÏñ¡ æóåõæó ÃóÔúÈóåõ
ãóØúáõæÈò ÅöáøóÇ Ãóäøó ßõáøðÇ ãöäúåõãú ãõßóáøóÝñ ÈöãóÇ Ùóäøóåõ áóÇ
ÈöÅöÕóÇÈóÉö ÇáúÃóÔúÈóåö¿ æóÌúåóÇäö¡ ÇÎúÊóÇÑó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ ÇáúÃóæøóáó¡
æóÈöÇáËøóÇäöí ÞóØóÚó ÃóÕúÍóÇÈõäóÇ ÇáúÚöÑóÇÞöíøõæäó¡ æóÍóßóæúåõ Úóäö
ÇáúÞóÇÖöí ÃóÈöí ÍóÇãöÏò æóÇáÏøóÇÑößöíøö.
ÝóÑúÚñ
ãóÊóì Íóßóãó ÇáúÞóÇÖöí ÈöÇáöÇÌúÊöåóÇÏö¡ Ëõãøó ÈóÇäó áóåõ ÇáúÎóØóÃõ Ýöí
Íõßúãöåö¡ Ýóáóåõ ÍóÇáóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: Åöäú ÊóÈóíøóäó Ãóäøóåõ ÎóÇáóÝó
ÞóØúÚöíøðÇ ßóäóÕøö ßöÊóÇÈò¡ Ãóæú ÓõäøóÉò ãõÊóæóÇÊöÑóÉò¡ Ãóæú ÅöÌúãóÇÚò¡
Ãóæú ÙóäøðÇ ãõÍúßóãðÇ ÈöÎóÈóÑö ÇáúæóÇÍöÏö¡ Ãóæú ÈöÇáúÞöíóÇÓö ÇáúÌóáöíøö¡
ÝóíóáúÒóãõåõ äóÞúÖõ Íõßúãöåö.
æóåóáú íóáúÒóãõ ÇáúÞóÇÖöíó ÊóÚúÑöíÝõ ÇáúÎóÕúãóíúäö ÕõæÑóÉó ÇáúÍóÇáö
áöíóÊóÑóÇÝóÚóÇ Åöáóíúåö¡ ÝóíõäúÞóÖõ ÇáúÍõßúãõ¿ æóÌúåóÇäö¡ ÞóÇáó ÇÈúäõ
ÓõÑóíúÌò: áóÇ íóáúÒóãõåõ Åöäú ÚóáöãóÇ Ãóäøóåõ ÈóÇäó áóåõ ÇáúÎóØóÃõ¡
ÝóÅöäú ÊóÑóÇÝóÚóÇ Åöáóíúåö¡ äõÞöÖó¡ æóÞóÇáó ÓóÇÆöÑõ ÇáúÃóÕúÍóÇÈö:
íóáúÒóãõåõ æóÅöäú ÚóáöãóÇ Ãóäøóåõ ÈóÇäó [áóåõ] ÇáúÎóØóÃõ¡ æóåóÐóÇ åõæó
ÇáÕøóÍöíÍõ¡ áöÃóäøóåõãóÇ ÞóÏú
(11/150)
íóÊóæóåøóãóÇäö Ãóäøóåõ áóÇ íõäúÞóÖõ
æóÅöäú ÈóÇäó ÇáúÎóØóÃõ. åóÐóÇ Ýöí ÍõÞõæÞö ÇáúÂÏóãöíøöíäó¡ æóÃóãøóÇ ãóÇ
íóÊóÚóáøóÞõ ÈöÍõÏõæÏö Çááøóåö ÊóÚóÇáóì¡ ÝóíõÈóÇÏöÑõ Åöáóì ÊóÏóÇÑõßöåö
ÅöÐóÇ ÈóÇäó áóåõ ÇáúÎóØóÃõ¡ æóãóÇ áóÇ íõãúßöäõ ÊóÏóÇÑõßõåõ ÓóÈóÞó Íõßúãõ
ÖóãóÇäöåö.
ÇáúÍóÇáõ ÇáËøóÇäöí: Åöäú ÊóÈóíøóäó áóåõ ÈöÞöíóÇÓò ÎóÝöíøò ÑóÂåõ ÃóÑúÌóÍó
ãöãøóÇ Íóßóãó Èöåö¡ æóÃóäøóåõ ÇáÕøóæóÇÈõ¡ ÝóáúíóÍúßõãú ÝöíãóÇ íóÍúÏõËõ
ÈóÚúÏó Ðóáößó ãöäú ÃóÎóæóÇÊö ÇáúÍóÇÏöËóÉö ÈöãóÇ ÑóÂåõ ËóÇäöíðÇ¡ æóáóÇ
íóäúÞõÖõ ãóÇ Íóßóãó Èöåö ÃóæøóáðÇ¡ Èóáú íõãúÖöíåö¡ Ëõãøó ãóÇ äóÞóÖó Èöåö
ÞóÖóÇÁó äóÝúÓöåö äóÞóÖó Èöåö ÞóÖóÇÁó ÛóíúÑöåö¡ æóãóÇ áóÇ¡ ÝóáóÇ. æóáóÇ
ÝóÑúÞó ÈóíúäóåõãóÇ ÅöáøóÇ Ãóäøóåõ áóÇ íóÊøóÈöÚõ ÞóÖóÇÁó ÛóíúÑöåö¡
æóÅöäøóãóÇ íóäúÞõÖõåõ ÅöÐóÇ ÑõÝöÚó Åöáóíúåö¡ æóáóåõ ÊóÊóÈøõÚõ ÞóÖóÇÁö
äóÝúÓöåö áöíóäúÞõÖóåõ¡ æóáóæú ßóÇäó ÇáúãóäúÕõæÈõ áöáúÞóÖóÇÁö ÞóÈúáóåõ
áóÇ íóÕúáõÍõ áöáúÞóÖóÇÁö¡ äóÞóÖó ÃóÍúßóÇãóåõ ßõáøóåóÇ¡ æóÅöäú ÃóÕóÇÈó
ÝöíåóÇ¡ áöÃóäøóåóÇ ÕóÏóÑóÊú ãöãøóäú áóÇ íõäóÝøóÐõ Íõßúãõåõ¡ åóÐóÇ åõæó
ÇáúÞóæúáõ ÇáúÌõãóáöíøõ ÝöíãóÇ íõäúÞóÖõ æóáóÇ íõäúÞóÖõ.
Ëõãøó ÊóßóáøóãõæÇ Ýöí ÕõæóÑò¡ ãöäúåóÇ áóæú ÞóÖóì ÞóÇÖò ÈöÕöÍøóÉö äößóÇÍö
ÇáúãóÝúÞõæÏö ÒóæúÌõåóÇ ÈóÚúÏó ãõÖöíøö ÃóÑúÈóÚö Óöäöíäó¡ æóãõÏøóÉö
ÇáúÚöÏøóÉö¡ ÝóæóÌúåóÇäö ÃóÔúåóÑõåõãóÇ æóÙóÇåöÑõ ÇáäøóÕøö¡ äóÞúÖõåõ¡
áöãõÎóÇáóÝóÉö ÇáúÞöíóÇÓö ÇáúÌóáöíøöº áöÃóäøóåõ íõÌúÚóáõ ÍóíøðÇ Ýöí
ÇáúãóÇáö¡ ÝóáóÇ íõÞóÓøóãõ Èóíúäó æóÑóËóÊöåö¡ ÝóáóÇ íõÌúÚóáõ ãóíøöÊðÇ Ýöí
ÇáäøößóÇÍö.
æóÇáËøóÇäöí: áóÇ íõäúÞóÖõ ßóÛóíúÑöåö ãöäú ÇáöÇÌúÊöåóÇÏöíøóÇÊö¡ ÞóÇáó
ÇáÑøõæíóÇäöíøõ: åóÐóÇ åõæó ÇáÕøóÍöíÍõ.
æóÞóÑõÈó ãöäú åóÐóÇ ÇáúÎöáóÇÝö ÇáúÎöáóÇÝõ Ýöí äóÞúÖö Íõßúãö ãóäú ÞóÖóì
ÈöÍõÕõæáö ÇáúÝõÑúÞóÉö Ýöí ÇááøöÚóÇäö ÈöÃóßúËóÑö ÇáúßóáöãóÇÊö ÇáúÎóãúÓö¡
Ãóæú ÈöÓõÞõæØö ÇáúÍóÏøö Úóãøóäú äóßóÍó Ãõãøóåõ æóæóØöÆóåóÇ¡ æóãöäúåóÇ
Íõßúãõ ÇáúÍóäóÝöíøö ÈöÈõØúáóÇäö ÎöíóÇÑö ÇáúãóÌúáöÓö æóÇáúÚóÑóÇíóÇ
ÈöÇáÊøóÞúíöíÏö ÇáøóÐöí íõÌóæøöÒõåõ¡ æóÝöí ÐóßóÇÉö ÇáúÌóäöíäö¡ æóãóäúÚö
ÇáúÞöÕóÇÕö Ýöí ÇáúÞóÊúáö ÈöÇáúãõËúÞóáö¡ æóÕöÍøóÉö ÇáäøößóÇÍö ÈöáóÇ
æóáöíøò¡ Ãóæú ÈöÔóåóÇÏóÉö ÝóÇÓöÞóíúäö¡ Ãóæú Íõßúãö ÛóíúÑöåö ÈöÕöÍøóÉö
ÈóíúÚö Ãõãøö ÇáúæóáóÏö¡ æóËõÈõæÊö ÍõÑúãóÉö ÇáÑøóÖóÇÚö ÈóÚúÏó Íóæúáóíúäö¡
æóÕöÍøóÉö äößóÇÍö ÇáÔøöÛóÇÑö æóÇáúãõÊúÚóÉö¡ æóÞóÊúáö ÇáúãõÓúáöãö
ÈöÇáÐøöãøöíøö¡ æóÈöÃóäøóåõ áóÇ ÞöÕóÇÕó Èóíúäó ÇáÑøóÌõáö æóÇáúãóÑúÃóÉö
Ýöí ÇáúÃóØúÑóÇÝö¡ æóÌóÑóíóÇäö ÇáÊøóæóÇÑõËö Èóíúäó ÇáúãõÓúáöãö
æóÇáúßóÇÝöÑö¡ æóÑóÏøö ÇáÒøóæóÇÆöÏö ãóÚó ÇáúÃóÕúáö Ýöí ÇáÑøóÏøö
ÈöÇáúÚóíúÈö Úóáóì ãóÇ ÞóÇáóåõ ÇÈúäõ ÃóÈöí áóíúáóì¡ æóÝöí äóÞúÖö åóÐöåö
(11/151)
ÇáúÃóÍúßóÇãö æóÌúåóÇäö¡ ÞóÇáó
ÇáÑøõæíóÇäöíøõ: ÇáúÃóÕóÍøõ áóÇ äóÞúÖó¡ áöÃóäøóåóÇ ÇÌúÊöåóÇÏöíøóÉñ¡
æóÇáúÃóÏöáøóÉõ ãõÊóÞóÇÑöÈóÉñ¡ æóãóäú äóÞóÖó¡ ÞóÇáó: ÝöíåóÇ äõÕõæÕñ
æóÃóÞúíöÓóÉñ ÌóáöíøóÉñ¡ æóíõäúÞóÖõ ÞóÖóÇÁõ ãóäú Íóßóãó ÈöÇáöÇÓúÊöÍúÓóÇäö
ÇáúÝóÇÓöÏö.
ÝóÑúÚñ
ãóÇ íõäúÞóÖõ ãöäó ÇáúÃóÍúßóÇãö áóæú ßõÊöÈó Èöåö Åöáóíúåö áóÇ íóÎúÝóì
Ãóäøóåõ áóÇ íóÞúÈóáõåõ æóáóÇ íõäóÝøöÐõåõ¡ æóÃóãøóÇ ãóÇ áóÇ íõäúÞóÖõ
æóíóÑóì ÛóíúÑõåõ ÃóÕúæóÈó ãöäúåõ¡ ÝóäóÞóáó ÇÈúäõ ßóÌøò Úóäö
ÇáÔøóÇÝöÚöíøö - ÑóÖöíó Çááøóåõ Úóäúåõ - Ãóäøóåõ íõÚúÑöÖõ Úóäúåõ¡ æóáóÇ
íõäóÝøöÐõåõº áöÃóäøóåõ ÅöÚóÇäóÉñ Úóáóì ãóÇ íóÚúÊóÞöÏõåõ ÎóØóÃð.
æóÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö: áóÇ ÃõÍöÈøõ ÊóäúÝöíÐóåõ. æóÝöí åóÐóÇ ÅöÔúÚóÇÑñ
ÈöÊóÌúæöíÒö ÇáÊøóäúÝöíÐö¡ æóÞóÏú ÕóÑøóÍó ÇáÓøóÑóÎúÓöíøõ ÈöäóÞúáö
ÇáúÎöáóÇÝö¡ ÝóÞóÇáó: ÅöÐóÇ ÑõÝöÚó Åöáóíúåö Íõßúãõ ÞóÇÖò ÞóÈúáóåõ¡ Ýóáóãú
íóÑó Ýöíåö ãóÇ íóÞúÊóÖöí ÇáäøóÞúÖó¡ áóßöäú ÃóÏøóì ÇÌúÊöåóÇÏõåõ Åöáóì
ÛóíúÑöåö¡ ÝóæóÌúåóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: íõÚúÑöÖõ Úóäúåõ¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ:
íõäóÝøöÐõåõ¡ æóÚóáóì åóÐóÇ ÇáúÚóãóáõ ßóãóÇ áóæú Íóßóãó ÈöäóÝúÓöåö¡ Ëõãøó
ÊóÛóíøóÑó ÇÌúÊöåóÇÏõåõ ÊóÛóíøõÑðÇ áóÇ íóÞúÊóÖöí ÇáäøóÞúÖó¡ æóÊóÑóÇÝóÚó
ÎõÕóãóÇÁõ ÇáúÍóÇÏöËóÉö Åöáóíúåö ÝöíåóÇ¡ ÝóÅöäøóåõ íõãúÖöí Íõßúãóåõ
ÇáúÃóæøóáó¡ æóÅöäú ÃóÏøóì ÇÌúÊöåóÇÏõåõ Åöáóì Ãóäøó ÛóíúÑóåõ ÃóÕúæóÈõ
ãöäúåõ.
ÝóÑúÚñ
ÅöÐóÇ ÇÓúÊõÞúÖöíó ãõÞóáøöÏñ áöáÖøóÑõæÑóÉö¡ ÝóÍóßóãó ÈöãóÐúåóÈö ÛóíúÑö
ãõÞóáøóÏöåö¡ ÞóÇáó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ Ýöí ÇáúÃõÕõæáö: Åöäú ÞõáúäóÇ: áóÇ
íóÌõæÒõ áöáúãõÞóáøöÏö ÊóÞúáöíÏõ ãóäú ÔóÇÁó Èóáú Úóáóíúåö ÇÊøöÈóÇÚõ
ãõÞóáøóÏöåö¡ äõÞöÖó Íõßúãõåõ¡ æóÅöäú ÞõáúäóÇ: áóåõ ÊóÞúáöíÏõ ãóäú ÔóÇÁó¡
áóãú íõäúÞóÖú.
ÝóÕúáñ
Íõßúãõ ÇáúÞóÇÖöí ÖóÑúÈóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: ãöãøóÇ áóíúÓó ÈöÅöäúÔóÇÁò¡
æóÅöäøóãóÇ åõæó ÊóäúÝöíÐñ áöãóÇ ÞóÇãóÊú Èöåö ÍõÌøóÉñ¡ ÝóíõäóÝøóÐõ
ÙóÇåöÑðÇ áóÇ ÈóÇØöäðÇ¡ Ýóáóæú Íóßóãó ÈöÔóåóÇÏóÉö ÒõæÑò ÈöÙóÇåöÑóíö
ÇáúÚóÏóÇáóÉö¡ áóãú íóÍúÕõáú ÈöÍõßúãöåö ÇáúÍöáøõ ÈóÇØöäðÇ¡ ÓóæóÇÁñ ßóÇäó
ÇáúãóÍúßõæãõ Èöåö
(11/152)
ãóÇáðÇ Ãóæú äößóÇÍðÇ Ãóæú ÛóíúÑóåõãóÇ¡
ÝóÅöäú ßóÇäó äößóÇÍðÇ¡ áóãú íóÍöáøó áöáúãóÍúßõæãö áóåõ ÇáöÇÓúÊöãúÊóÇÚõ¡
æóíóáúÒóãõåóÇ ÇáúåóÑóÈõ æóÇáöÇãúÊöäóÇÚõ ãóÇ ÃóãúßóäóåóÇ¡ ÝóÅöäú
ÃõßúÑöåóÊú ÝóáóÇ ÅöËúãó ÚóáóíúåóÇ¡ ÝóÅöäú æóØöÆó¡ ÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ
ÍóÇãöÏò: åõæó ÒóÇäò æóíõÍóÏøõ¡ æóÎóÇáóÝóåõ ÇÈúäõ ÇáÕøóÈøóÇÛö
æóÇáÑøõæíóÇäöíøõº áöÃóäøó ÃóÈóÇ ÍóäöíÝóÉó - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ -
íóÌúÚóáõåóÇ ãóäúßõæÍóÉð ÈöÇáúÍõßúãö¡ æóÐóáößó ÔõÈúåóÉñ áöáúÎöáóÇÝö Ýöí
ÇáúÅöÈóÇÍóÉö¡ æóÅöäú ßóÇäó ÇáúãóÍúßõæãõ Èöåö ÇáØøóáóÇÞó¡ Íõáøó
áöáúãóÍúßõæãö Úóáóíúåö æóØúÄõåóÇ Åöäøó Êóãóßøóäó¡ áóßöäú íõßúÑóåõº
áöÃóäøóåõ íõÚóÑøöÖõ äóÝúÓóåõ áöáÊøõåúãóÉö æóÇáúÍóÏøö æóíóÈúÞóì
ÇáÊøóæóÇÑõËõ ÈóíúäóåõãóÇ¡ æóáóÇ ÊóÈúÞóì ÇáäøóÝóÞóÉõ áöáúÍóíúáõæáóÉö¡
æóáóæú ÊóÒóæøóÌóÊö ÇáúÂÎóÑó¡ ÝóÇáúÍöáøõ ãõÓúÊóãöÑøñ áöáúÃóæøóáö¡ ÝóÅöäú
æóØöÆóåóÇ ÇáËøóÇäöí ÌóÇåöáðÇ ÈöÇáúÍóÇáö¡ Ýóåõæó æóØúÁõ ÔõÈúåóÉò¡
æóíóÍúÑõãõ Úóáóì ÇáúÃóæøóáö Ýöí ÇáúÚöÏøóÉö¡ æóÅöäú ßóÇäó ÇáËøóÇäöí
ÚóÇáöãðÇ¡ Ãóæú äóßóÍóåóÇ ÃóÍóÏõ ÇáÔøóÇåöÏóíúäö æóæóØöÆó¡ ÝóæóÌúåóÇäö
ÃóÍóÏõåõãóÇ íõÍóÏøõ¡ æóáóÇ íóÍúÑõãõ Úóáóì ÇáúÃóæøóáö Ýöí ÇáúÚöÏøóÉö¡
æóÇáúÃóÔúÈóåõ Ãóäøóåõ æóØúÁõ ÔõÈúåóÉò áöãóÇ ÓóÈóÞó.
ÇáÖøóÑúÈõ ÇáËøóÇäöí: ÇáúÅöäúÔóÇÁóÇÊõ ßóÇáÊøóÝúÑöíÞö Èóíúäó
ÇáúãõÊóáóÇÚöäóíúäö¡ æóÝóÓúÎö ÇáäøößóÇÍö ÈöÇáúÚóíúÈö¡ æóÇáÊøóÓúáöíØö
Úóáóì ÇáúÃóÎúÐö ÈöÇáÔøõÝúÚóÉö æóäóÍúæö Ðóáößó¡ ÝóÅöäú ÊóÑóÊøóÈóÊú Úóáóì
ÃóÕúáò ßóÇÐöÈò¡ ÈöÃóäú ÝõÓöÎó ÈöÚóíúÈò ÞóÇãóÊú ÈöÔóåóÇÏóÉö ÒõæÑò¡ Ýóåõæó
ßóÇáÖøóÑúÈö ÇáúÃóæøóáö¡ æóÅöäú ÊóÑóÊøóÈóÊú Úóáóì ÃóÕúáò ÕóÇÏöÞò¡ ÝóÅöäú
áóãú Êóßõäú Ýöí ãóÍóáøö ÇÎúÊöáóÇÝö ÇáúãõÌúÊóåöÏöíäó¡ äõÝøöÐó ÙóÇåöÑðÇ
æóÈóÇØöäðÇ¡ æóÅöäú ßóÇäó ãõÎúÊóáóÝðÇ Ýöíåö¡ äõÝøöÐó ÙóÇåöÑðÇ¡ æóÝöí
ÇáúÈóÇØöäö ÃóæúÌõåñ¡ ÃóÕóÍøõåóÇ ÚöäúÏó ÌóãóÇÚóÉò¡ ãöäúåõãõ ÇáúÈóÛóæöíøõ¡
æóÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÚóÇÕöãò: ÇáäøõÝõæÐõ ãõØúáóÞðÇ áöÊóÊøóÝöÞó ÇáúßóáöãóÉõ¡
æóíóÊöãøó ÇáöÇäúÊöÝóÇÚõ¡ æóÇáËøóÇäöí: ÇáúãóäúÚõ¡ æóÈöåö ÞóÇáó
ÇáúÃõÓúÊóÇÐõ ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞó¡ æóÇÎúÊóÇÑóåõ ÇáúÛóÒóÇáöíøõ. æóÇáËøóÇáöËõ:
Åöäö ÇÚúÊóÞóÏóåõ ÇáúÎóÕúãõ ÃóíúÖðÇ¡ äõÝøöÐó ÈóÇØöäðÇ¡ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ¡
åóÐöåö ÇáúÃóæúÌõåõ ÊõÔúÈöåõ ÇáúÃóæúÌõåó Ýöí ÇÞúÊöÏóÇÁö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö
ÈöÇáúÍóäóÝöíøö æóÚóßúÓöåö¡ ÝóÅöäú ãóäóÚúäóÇ ÇáäøõÝõæÐó ÈóÇØöäðÇ
ãõØúáóÞðÇ¡ Ãóæú Ýöí ÍóÞøö ãóäú áóÇ íóÚúÊóÞöÏõåõ
(11/153)
áóãú íóÍöáøó áöáÔøóÇÝöÚöíøö ÇáúÃóÎúÐõ
ÈöÍõßúãö ÇáúÍóäóÝöíøö ÈöÔõÝúÚóÉö ÇáúÌöæóÇÑö¡ Ãóæú ÈöÇáÊøóæúÑöíËö
ÈöÇáÑøóÍöãö ÅöÐóÇ áóãú äóÞõáú Èöåö äóÍúäõ¡ æóÚóáóì åóÐóÇ åóáú íóãúäóÚõåõ
ÇáúÞóÇÖöí áöÇÚúÊöÞóÇÏö ÇáúãóÍúßõæãö áóåõ Ãóãú áóÇ¡ áöÇÚúÊöÞóÇÏö
äóÝúÓöåö¿ æóÌúåóÇäö ÃóÕóÍøõåõãóÇ ÇáËøóÇäöí. æóãóäú ÞóÇáó ÈöÇáúãóäúÚö¡
ÝóÞóÏú íóÞõæáõ áóÇ íõäóÝøóÐõ ÇáúÞóÖóÇÁõ Ýöí ÍóÞøöåö áóÇ ÙóÇåöÑðÇ æóáóÇ
ÈóÇØöäðÇ.
ÝóÑúÚñ
åóáú ÊõÞúÈóáõ ÔóåóÇÏóÊõåõ ÈöãóÇ áóÇ íóÚúÊóÞöÏõåõ ßóÔóÇÝöÚöíøò ÈöÔõÝúÚóÉö
ÇáúÌöæóÇÑö¿ æóÌúåóÇäö Ýöí «ÇáÊøóåúÐöíÈö» .
ÞõáúÊõ: ÇáúÃóÕóÍøõ ÇáúÞóÈõæáõ¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÝóÑúÚñ
ÞóÇáó áöáúÞóÇÖöí ÑóÌõáóÇäö: ßóÇäóÊú ÈóíúäóäóÇ ÎõÕõæãóÉñ Ýöí ßóÐóÇ¡
ÝóÍóßóãó ÇáúÞóÇÖöí ÝõáóÇäñ ÈóíúäóäóÇ ÈößóÐóÇ¡ æóäóÍúäõ äõÑöíÏõ Ãóäú
ÊóÓúÊóÃúäöÝó ÇáúÍõßúãó ÈóíúäóäóÇ ÈöÇÌúÊöåóÇÏößó¡ æóäóÑúÖóì ÈöÍõßúãößó¡
Ýóåóáú íõÌöíÈõåõãóÇ Ãóãú íóÊóÚóíøóäõ ÅöãúÖóÇÁõ ÇáúÍõßúãö ÇáúÃóæøóáö¡
æóáóÇ íõäúÞóÖõ ÇáöÇÌúÊöåóÇÏõ ÈöÇáöÇÌúÊöåóÇÏö¿ æóÌúåóÇäö¡ ÍóßóÇåõãóÇ
ÇÈúäõ ßóÌøò¡ ÇáÕøóÍöíÍõ ÇáËøóÇäöí.
ÝóÕúáñ
Ýöí ÂÏóÇÈò ãóäúËõæÑóÉò. íõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íóÏúÚõæó ÃóÕúÏöÞóÇÁóåõ
ÇáúÃõãóäóÇÁó¡ æóíóáúÊóãöÓó ãöäúåõãú Ãóäú íõØúáöÚõæåõ Úóáóì ÚõíõæÈöåö
áöíóÓúÚóì Ýöí ÅöÒóÇáóÊöåóÇ¡ æóíõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íóßõæäó ÑóÇßöÈðÇ Ýöí
ãóÓöíÑöåö Åöáóì ãóÌúáöÓö Íõßúãöåö¡ æóÃóäú íõÓóáøöãó Úóáóì ÇáäøóÇÓö Ýöí
ØóÑöíÞöåö¡ æóÚóáóì ÇáúÞóæúãö ÅöÐóÇ ÏóÎóáó¡ æóÃóäú íóÏúÚõæó ÅöÐóÇ ÌóáóÓó¡
æóíóÓúÃóáó Çááøóåó ÊóÚóÇáóì ÇáÊøóæúÝöíÞó æóÇáÊøóÓúÏöíÏó¡ æóÃóäú íóÞõæãó
Úóáóì ÑóÃúÓöåö Ãóãöíäñ íõäóÇÏöí åóáú ãöäú ÎóÕúãò¿ æóíõÑóÊøöÈõ ÇáäøóÇÓó¡
æóíõÞóÏøöãõ ÇáúÃóæøóáó ÝóÇáúÃóæøóáó. ÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáúãõäúÐöÑö:
íõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íóßõæäó ÍóÕöíäðÇ áöãóßóÇäö ÇáäøöÓóÇÁö¡ æóíóÌõæÒõ Ãóäú
íõÚóíøöäó áöáúÞóÖóÇÁö íóæúãðÇ Ãóæú íóæúãóíúäö Úóáóì ÍóÓóÈö ÍóÇÌóÉö
ÇáäøóÇÓö æóÏóÚóÇæöíåöãú¡ æóÃóäú íõÚóíøöäó æóÞúÊðÇ ãöäó ÇáäøóåóÇÑö¡
ÝóÅöäú ÍóÖóÑó ÎóÕúãóÇäö Ýöí ÛóíúÑö ÇáúæóÞúÊö ÇáúãõÚóíøóäö¡ ÓóãöÚó
ßóáóÇãóåõãóÇ ÅöáøóÇ Ãóäú íóßõæäó Ýöí ÕóáóÇÉò Ãóæú ÍóãøóÇãò Ãóæú Úóáóì
(11/154)
ØóÚóÇãò æóäóÍúæöåö¡ ÝóíõÄóÎøöÑõåõ ÞóÏúÑó
ãóÇ íóÝúÑóÛõ.
æóíõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íóßõæäó áöáúÞóÇÖöí ÏöÑøóÉñ íõÄóÏøöÈõ ÈöåóÇ ÅöÐóÇ
ÇÍúÊóÇÌó¡ æóíóÊøóÎöÐõ ÓöÌúäðÇ áöáúÍóÇÌóÉö Åöáóíúåö Ýöí ÇáÊøóÚúÒöíÑö¡
æóÇÓúÊöíÝóÇÁö ÇáúÍóÞøö ãöäó ÇáúãõãóÇØöáö.
æóåóÐöåö ÝõÑõæÚñ ÊóÊóÚóáøóÞõ ÈöÇáúÍóÈúÓö. ÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö: ÅöÐóÇ
ÇÓúÊóÔúÚóÑó ÇáúÞóÇÖöí ãöäó ÇáúãóÍúÈõæÓö ÇáúÝöÑóÇÑó ãöäó ÇáúÍóÈúÓö¡
Ýóáóåõ äóÞúáõåõ Åöáóì ÍóÈúÓö ÇáúÌóÑóÇÆöãö¡ æóáóæú ÏóÚóÇ ÇáúãóÍúÈõæÓõ
ÒóæúÌóÊóåõ Ãóæú ÃóãóÊóåõ Åöáóì ÝöÑóÇÔöåö Ýöíåö¡ áóãú íõãúäóÚú Åöäú ßóÇäó
Ýöí ÇáúÍóÈúÓö ãóæúÖöÚñ ÎóÇáò¡ ÝóÅöäö ÇãúÊóäóÚóÊú¡ ÃõÌúÈöÑóÊö ÇáúÃõãóÉõ¡
æóáóÇ ÊõÌúÈóÑõ ÇáÒøóæúÌóÉõ ÇáúÍõÑøóÉõº áöÃóäøóåõ áóÇ íóÕúáõÍõ
áöáÓøõßúäóì¡ æóÇáÒøóæúÌóÉõ ÇáúÃóãóÉõ ÊõÌúÈóÑõ Åöäú ÑóÖöíó ÓóíøöÏõåóÇ.
æóáóæú ÞóÇáó ãõÓúÊóÍöÞøõ ÇáÏøóíúäö: ÃóäóÇ ÃõáóÇÒöãõåõ ÈóÏóáðÇ Úóäö
ÇáúÍóÈúÓö¡ ãõßøöäóº áöÃóäøóåõ ÃóÎóÝøõ ÅöáøóÇ Ãóäú íóÞõæáó ÇáúÛóÑöíãõ:
ÊóÔõÞøõ Úóáóíøó ÇáØøöåóÇÑóÉõ æóÇáÕøóáóÇÉõ ÈöÓóÈóÈö ãõáóÇÒóãóÊöåö¡
ÝóÇÍúÈöÓúäöí¡ ÝóíõÍúÈóÓõ.
æóÓóÈóÞó ÇáúÎöáóÇÝõ Ýöí Ãóäøó ÇáúÃóÈó åóáú íõÍúÈóÓõ ÈöÏóíúäö æóáóÏöåö¡
æóÞöíóÇÓõ ÍóÈúÓöåö Ãóäú íõÍúÈóÓó ÇáúãóÑöíÖõ æóÇáúãõÎóÏøöÑóÉõ æóÇÈúäõ
ÇáÓøóÈöíáö ãóäúÚðÇ áóåõãú ãöäó ÇáÙøõáúãö. æóÚóäú ÃóÈöí ÚóÇÕöãò
ÇáúÚöÈóÇÏöíøö Ãóäøóåõãú áóÇ íõÍúÈóÓõæäó¡ Èóáú íõæßóáõ Èöåöãú
áöíóÊóÑóÏøóÏõæÇ æóíóÊóãóÍøóáõæÇ. ÞóÇáó: æóáóÇ íõÍúÈóÓõ ÃóÈõæ ÇáØøöÝúáö
æóáóÇ Çáúæóßöíáõ æóÇáúÞóíøöãõ Ýöí Ïóíúäò áóãú íóÌöÈú ÈöãõÚóÇãóáóÊöåöãú¡
æóáóÇ íõÍúÈóÓõ ÇáÕøóÈöíøõ æóáóÇ ÇáúãóÌúäõæäõ¡ æóáóÇ ÇáúãóßóÇÊóÈõ
ÈöÇáäøõÌõæãö¡ æóáóÇ ÇáúÚóÈúÏõ ÇáúÌóÇäöí¡ æóáóÇ ÓóíøöÏõåõ áöíõÄóÏøöíó
Ãóæú íóÈöíÚó¡ Èóáú íõÈóÇÚõ Úóáóíúåö ÅöÐóÇ æõÌöÏó ÑóÇÛöÈñ æóÇãúÊóäóÚó
ãöäó ÇáúÈóíúÚö æóÇáúÝöÏóÇÁö¡ æóäóÞóáó ÇáúåóÑóæöíøõ æóÌúåóíúäö Ýöí ÍóÈúÓö
ßõáøö ÛóÑöíãò ÞóÏóÑúäóÇ Úóáóì ãóÇáöåö¡ æóÊóãóßøóäøóÇ ãöäú ÈóíúÚöåö.
æóÃõÌúÑóÉõ ÇáÓøóÌøóÇäö Úóáóì ÇáúãóÍúÈõæÓö æóÃõÌúÑóÉõ Çáúæóßöíáö Úóáóì
ãóäú æõßøöáó Èöåö ÅöÐóÇ áóãú íóßõäú Ýöí ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö ãóÇáñ¡ æóÕõÑöÝó
Åöáóì ÌöåóÉò Ãóåóãøó ãöäú åóÐöåö.
ÞõáúÊõ: æóÞóÏú ÃóáúÍóÞúÊõ Ýöí ßöÊóÇÈö ÇáÊøóÝúáöíÓö ãóÓóÇÆöáó ßóËöíÑóÉð
ÊóÊóÚóáøóÞõ ÈöÇáúÍóÈúÓö¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
(11/155)
ÇáØøóÑóÝõ ÇáËøóÇäöí Ýöí ãõÓúÊóäóÏö
ÞóÖóÇÆöåö¡ æóÝöíåö ãóÓóÇÆöáõ¡ ÅöÍúÏóÇåóÇ: íóÞúÖöí ÈöÇáúÍõÌøóÉö ÈöáóÇ
Ôóßøò¡ Ýóáóæú áóãú íóßõäú ÍõÌøóÉñ¡ æóÚóáöãó ÕöÏúÞó ÇáúãõÏøóÚöí¡ Ýóåóáú
íóÞúÖöí ÈöÚöáúãöåö¿ ØóÑöíÞóÇäö ÃóÍóÏõåõãóÇ: äóÚóãú ÞóØúÚðÇ¡
æóÃóÔúåóÑõåõãóÇ ÞóæúáóÇäö¡ ÃóÙúåóÑõåõãóÇ ÚöäúÏó ÇáúÌõãúåõæÑö: äóÚóãúº
áöÃóäøóåõ íóÞúÖöí ÈöÔóåóÇÏóÉö ÔóÇåöÏóíúäö¡ æóåõæó íõÝöíÏõ ÙóäøðÇ¡
ÝóÇáúÞóÖóÇÁõ ÈöÇáúÚöáúãö Ãóæúáóì¡ æóÇáúÌóæóÇÈõ ÚóãøóÇ ÇÍúÊóÌøó Èöåö
ÇáúãóÇäöÚõ ãöäó ÇáÊøõåúãóÉö Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó áóæú ÞóÇáó: ËóÈóÊó ÚöäúÏöí
æóÕóÍøó [áóÏóíøó] ßóÐóÇ¡ áóÒöãóåõ ÞóÈõæáõåõ ÈöáóÇ ÎöáóÇÝò¡ æóáóãú
íóÈúÍóËú ÚóãøóÇ ËóÈóÊó Èöåö æóÕóÍøó¡ æóÇáÊøõåúãóÉõ ÞóÇÆöãóÉñ¡ æóÓóæóÇÁñ
Úóáóì ÇáúÞóæúáóíúäö ãóÇ Úóáöãóåõ Ýöí Òóãóäö æöáóÇíóÊöåö æóãóßóÇäöåóÇ¡
æóãóÇ Úóáöãóåõ Ýöí ÛóíúÑöåöãóÇ¡ ÝóÅöäú ÞõáúäóÇ: áóÇ íóÞúÖöí ÈöÚöáúãöåö¡
ÝóÐóáößó ÅöÐóÇ ßóÇäó ãõÓúÊóäóÏõåõ ãõÌóÑøóÏó ÇáúÚöáúãö¡ ÃóãøóÇ ÅöÐóÇ
ÔóåöÏó ÑóÌõáóÇäö ÊõÚúÑóÝõ ÚóÏóÇáóÊõåõãóÇ¡ Ýóáóåõ Ãóäú íóÞúÖöíó
æóíõÛúäöíåö Úöáúãõåõ ÈöåóÇ Úóäú ÊóÒúßöíóÊöåöãóÇ¡ æóÝöíåö æóÌúåñ ÖóÚöíÝñ
áöáÊøõåúãóÉö.
æóáóæú ÃóÞóÑøó ÈöÇáúãõÏøóÚóì Ýöí ãóÌúáöÓö ÞóÖóÇÆöåö. ÞóÖóì¡ æóÐóáößó
ÞóÖóÇÁñ ÈöÅöÞúÑóÇÑò áóÇ ÈöÚöáúãöåö¡ æóÅöäú ÃóÞóÑøó ÚöäúÏóåõ ÓöÑøðÇ¡
ÝóÚóáóì ÇáúÞóæúáóíúäö¡ æóÞöíáó: íóÞúÖöí ÞóØúÚðÇ. æóáóæú ÔóåöÏó ÚöäúÏóåõ
æóÇÍöÏñ¡ Ýóåóáú íõÛúäöíåö Úöáúãõåõ Úóäö ÇáÔøóÇåöÏö ÇáúÂÎóÑö Úóáóì Þóæúáö
ÇáúãóäúÚö¿ æóÌúåóÇäö. ÃóÕóÍøõåõãóÇ: áóÇ. æóÅöÐóÇ ÞõáúäóÇ: íóÞúÖöí
ÈöÚöáúãöåö¡ ÝóÐóáößó Ýöí ÇáúãóÇáö ÞóØúÚðÇ æóßóÐóÇ Ýöí ÇáúÞöÕóÇÕö æóÍóÏøö
ÇáúÞóÐúÝö Úóáóì ÇáúÃóÙúåóÑö¡ æóáóÇ íóÌõæÒõ Ýöí ÍõÏõæÏö Çááøóåö ÊóÚóÇáóì
Úóáóì ÇáúãóÐúåóÈö¡ æóÞöíáó: ÞóæúáóÇäö¡ æóáóÇ íóÞúÖöí ÈöÎöáóÇÝö Úöáúãöåö
ÈöáóÇ ÎöáóÇÝò¡ Èóáú ÅöÐóÇ Úóáöãó Ãóäøó ÇáúãõÏøóÚöíó ÃóÈúÑóÃóåõ ÚóãøóÇ
ÇÏøóÚóÇåõ¡ æóÃóÞóÇãó Èöåö ÈóíøöäóÉð¡ Ãóæú Ãóäøó ÇáúãõÏøóÚöíó ÞóÈúáóåõ
Íóíøñ¡ Ãóæú ÑóÂåõ ÞóÈúáóåõ ÛóíúÑó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡ Ãóæú ÓóãöÚó
ãõÏøóÚöí ÇáÑøöÞøö ÈöÚöÊúÞöåö¡ æóãõÏøóÚöí ÇáäøößóÇÍö íõØóáøöÞõåóÇ
ËóáóÇËðÇ¡ æóÊóÍóÞøóÞó ßóÐöÈó ÇáÔøõåõæÏö¡ ÇãúÊóäóÚó ãöäó ÇáúÞóÖóÇÁö
ÞóØúÚðÇ. æóßóÐóÇ ÅöÐóÇ Úóáöãó ÝöÓúÞó ÇáÔøõåõæÏö¡ Ëõãøó Åöäøó
ÇáúÃóÕúÍóÇÈó ãóËøóáõæÇ ÇáúÞóÖóÇÁó ÈöÇáúÚöáúãö ÇáøóÐöí åõæó ãóÍóáøõ
ÇáúÞóæúáóíúäö ÈöãóÇ ÇÏøóÚóì Úóáóíúåö ãóÇáðÇ æóÞóÏú ÑóÂåõ ÇáúÞóÇÖöí
ÃóÞúÑóÖóåõ Ðóáößó¡ Ãóæú ÓóãöÚó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÃóÞóÑøó ÈöÐóáößó¡
æóãóÚúáõæãñ Ãóäøó
(11/156)
ÑõÄúíóÉó ÇáúÅöÞúÑóÇÖö¡ æóÓóãóÇÚó
ÇáúÅöÞúÑóÇÑö áóÇ íõÝöíÏõ ÇáúíóÞöíäó ÈöËõÈõæÊö ÇáúãóÍúßõæãö Èöåö æóÞúÊó
ÇáúÞóÖóÇÁö¡ ÝóíóÏõáøõ Ãóäøóåõãú ÃóÑóÇÏõæÇ ÈöÇáúÚöáúãö ÇáÙøóäøó
ÇáúãõÄóßøóÏó áóÇ ÇáúíóÞöíäó. ÇáËøóÇäöíóÉõ: ÅöÐóÇ ÑóÃóì ÇáúÞóÇÖöí
æóÑóÞóÉð ÝöíåóÇ ÐößúÑõ Íõßúãöåö áöÑóÌõáò¡ æóØóáóÈó ãöäúåõ ÅöãúÖóÇÁóåõ
æóÇáúÚóãóáó Èöåö¡ äõÙöÑó Åöäú ÊóÐóßøóÑóåõ ÃóãúÖóÇåõ Úóáóì ÇáúãóÐúåóÈö¡
æóÈöåö ÞóØóÚó ÇáúÌõãúåõæÑõ¡ æóÝöí ÃóãóÇáöí ÃóÈöí ÇáúÝóÑóÌö ÇáÑøóÒøóÇÒö
Åöäøóåõ Úóáóì ÇáúÞóæúáóíúäö Ýöí ÇáúÞóÖóÇÁö ÈöÚöáúãöåö æóÅöäú áóãú
íóÊóÐóßøóÑúåõ¡ áóãú íóÚúÊóãöÏúåõ ÞóØúÚðÇ áöÅöãúßóÇäö ÇáÊøóÒúæöíÑö¡
æóßóÐóÇ ÇáÔøóÇåöÏõ áóÇ íóÔúåóÏõ ÈöãóÖúãõæäö ÎóØøöåö ÅöÐóÇ áóãú
íóÊóÐóßøóÑú¡ Ýóáóæú ßóÇäó ÇáúßöÊóÇÈõ ãóÍúÝõæÙðÇ ÚöäúÏóåõ¡ æóÈóÚúÏó
ÇÍúÊöãóÇáö ÇáÊøóÒúæöíÑö æóÇáÊøóÍúÑöíÝö¡ ßóÇáúãóÍúÖóÑö æóÇáÓøöÌöáøö
ÇáøóÐöí íóÍúÊóÇØõ Ýöíåö ÇáúÞóÇÖöí Úóáóì ãóÇ ÓóÈóÞó¡ ÝóÇáÕøóÍöíÍõ
æóÇáúãóäúÕõæÕõ æóÇáøóÐöí Úóáóíúåö ÇáúÌõãúåõæÑõ Ãóäøóåõ áóÇ íóÞúÖöí Èöåö
ÃóíúÖðÇ ãóÇ áóãú íóÊóÐóßøóÑú¡ áöÇÍúÊöãóÇáö ÇáÊøóÍúÑöíÝö¡ æóßóÐóÇ
ÇáÔøóÇåöÏõ Ýöí ãöËúáö åóÐöåö ÇáúÍóÇáóÉö áóÇ íóÔúåóÏõ¡ æóÝöíåöãóÇ æóÌúåñ
ÍóßóÇåõ ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ãõÍóãøóÏò æóÛóíúÑõåõ Ãóäøóåõ íóÌõæÒõ ÅöÐóÇ áóãú
íóÊóÏóÇÎóáúåõ ÑöíÈóÉñ.
æóÝöí ÌóæóÇÒö ÑöæóÇíóÉö ÇáúÍóÏöíËö ÇÚúÊöãóÇÏðÇ Úóáóì ÇáúÎóØøö
ÇáúãóÍúÝõæÙö ÚöäúÏóåõ æóÌúåóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: ÇáúãóäúÚõ¡ æóáóÇ ÊóßúÝöíåö
ÑöæóÇíóÉõ ÇáÓøóãóÇÚö ÈöÎóØøöåö Ãóæú ÎóØøö ËöÞóÉò¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ
ÇáúÌóæóÇÒõ¡ áöÚóãóáö ÇáúÚõáóãóÇÁö Èöåö ÓóáóÝðÇ æóÎóáóÝðÇ¡ æóÈóÇÈõ
ÇáÑøöæóÇíóÉö Úóáóì ÇáÊøóæúÓöÚóÉö¡ æóáóæú ßóÊóÈó Åöáóíúåö ÔóíúÎñ
ÈöÇáúÅöÌóÇÒóÉö¡ æóÚóÑóÝó ÎóØøóåõ¡ ÌóÇÒó áóåõ Ãóäú íóÑúæöíó Úóäúåõ
ÊóÝúÑöíÚðÇ Úóáóì ÇÚúÊöãóÇÏö ÇáúÎóØøö¡ ÝóíóÞõæáõ: ÃóÎúÈóÑóäöí ÝõáóÇäñ
ßöÊóÇÈóÉð¡ Ãóæú Ýöí ßöÊóÇÈóÉò¡ Ãóæú ßóÊóÈó Åöáóíøó æóåóÐóÇ Úóáóì
ÊóÌúæöíÒö ÇáÑøöæóÇíóÉö ÈöÇáúÅöÌóÇÒóÉö æóåõæó ÇáÕøóÍöíÍõ¡ æóãóäóÚóåóÇ
ÇáúÞóÇÖöí ÍõÓóíúäñ.
ÞõáúÊõ: æóÞóÏú ãóäóÚóåóÇ ÃóíúÖðÇ ÇáúãóÇæóÑúÏöíøõ Ýöí «ÇáúÍóÇæöí»
æóäóÞóáó åõæó ãóäúÚóåóÇ Úóäö ÇáúÝõÞóåóÇÁö¡ æóåõæó ÃóÍóÏõ Þóæúáóíö
ÇáÔøóÇÝöÚöíøö - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ - æóáóßöäú ÃóÙúåóÑõ Þóæúáóíúåö¡
æóÇáúãóÔúåõæÑõ ãöäú ãóÐóÇåöÈö ÇáÓøóáóÝö æóÇáúÎóáúÝö¡ æóÇáøóÐöí Úóáóíúåö
ÇáúÚóãóáõ ÕöÍøóÉõ ÇáúÅöÌóÇÒóÉö¡ æóÌóæóÇÒõ ÇáÑøöæóÇíóÉö ÈöåóÇ¡ æóæõÌõæÈõ
ÇáúÚóãóáö ÈöåóÇ. Ëõãøó åöíó ÓóÈúÚóÉõ ÃóäúæóÇÚò ÞóÏú áóÎøóÕúÊõåóÇ
ÈöÝõÑõæÚöåóÇ æóÃóãúËöáóÊöåóÇ æóãóÇ íóÊóÚóáøóÞõ ÈöåóÇ Ýöí «ÇáúÅöÑúÔóÇÏö»
Ýöí ãõÎúÊóÕóÑö Úõáõæãö ÇáúÍóÏöíËö¡ æóÃóäóÇ ÃóÐúßõÑõ ãöäúåóÇ åõäóÇ
ÑõãõæÒðÇ Åöáóì ãóÞóÇÕöÏöåóÇ ÊóÝúÑöíÚðÇ Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡
(11/157)
æóåõæó ÌóæóÇÒõåóÇ. ÇáúÃóæøóáõ: ÅöÌóÇÒóÉõ
ãõÚóíøóäò áöãõÚóíøóäò¡ ßóÃóÌóÒúÊõßó ÑöæóÇíóÉó ÕóÍöíÍö ÇáúÈõÎóÇÑöíøö¡
Ãóæú ãóÇ ÇÔúÊóãóáóÊú Úóáóíúåö ÝóåúÑóÓóÊöí æóåóÐöåö ÃóÚúáóì ÃóäúæóÇÚöåóÇ.
ÇáËøóÇäöí: ÅöÌóÇÒóÉõ ÛóíúÑö ãõÚóíøóäò áöãõÚóíøóäò¡ ßóÃóÌóÒúÊõßó
ãóÓúãõæÚóÇÊöí Ãóæú ãóÑúæöíøóÇÊöí æóÇáúÌõãúåõæÑõ Úóáóì Ãóäøóåõ
ßóÇáúÃóæøóáö¡ ÝóÊóÕöÍøõ ÇáÑøöæóÇíóÉõ Èöåö¡ æóíóÌöÈõ ÇáúÚóãóáõ ÈöåóÇ¡
æóÞöíáó ÈöãóäúÚöåö ãóÚó ÞóÈõæáö ÇáúÃóæøóáö.
ÇáËøóÇáöËõ: Ãóäú íõÌöíÒó áöÛóíúÑö ãõÚóíøóäò ÈöæóÕúÝö ÇáúÚõãõæãö¡
ßóÃóÌóÒúÊõ ÇáúãõÓúáöãöíäó¡ Ãóæú ßõáøó ÃóÍóÏò Ãóæú ãóäú ÃóÏúÑóßó ÒóãóÇäöí
æóäóÍúæóåõ¡ ÝóÇáúÃóÕóÍøõ ÃóíúÖðÇ ÌóæóÇÒõåóÇ¡ æóÈöåö ÞóØóÚó ÇáúÞóÇÖöí
ÃóÈõæ ÇáØøóíøöÈö¡ æóÕóÇÍöÈõåõ ÇáúÎóØöíÈõ ÇáúÈóÛúÏóÇÏöíøõ æóÛóíúÑõåõãóÇ
ãöäú ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ¡ æóÛóíúÑöåöãú ãöäó ÇáúÍõÝøóÇÙö.
æóäóÞóáó ÇáúÍóÇÝöÙõ ÃóÈõæ ÈóßúÑò ÇáúÍóÇÒöãöíøõ ÇáúãõÊóÃóÎøöÑõ ãöäú
ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ Ãóäøó ÇáøóÐöíäó ÃóÏúÑóßõåõãú ãöäó ÇáúÍõÝøóÇÙö ßóÇäõæÇ
íóãöíáõæäó Åöáóì ÌóæóÇÒöåóÇ.
ÇáÑøóÇÈöÚõ: ÅöÌóÇÒóÉõ ãóÌúåõæáò Ãóæú áöãóÌúåõæáò¡ ßóÃóÌóÒúÊõßó ßöÊóÇÈó
ÇáÓøõäóäö æóåõæó íóÑúæöí ßõÊõÈðÇ ãöäó ÇáÓøõäóäö¡ Ãóæú ÃóÌúÒúÊõ áöÒóíúÏö
Èúäö ãõÍóãøóÏò æóåõäóÇßó ÌóãóÇÚóÉñ ßóÐóáößó¡ ÝóåóÐöåö ÈóÇØöáóÉñ. ÝóÅöäú
ÃóÌóÇÒó áöãõÓóãøóíúäó ãõÚóíøóäöíäó áóÇ íóÚúÑöÝõ ÃóÚúíóÇäóåõãú æóáóÇ
ÃóäúÓóÇÈóåõãú æóáóÇ ÚóÏóÏóåõãú¡ ÕóÍøóÊú¡ ßóãóÇ áóæú ÓóãöÚõæÇ ãöäúåõ Ýöí
ãóÌúáöÓöåö Ýöí ãöËúáö åóÐóÇ ÇáúÍóÇáö.
ÇáúÎóÇãöÓõ: ÇáúÅöÌóÇÒóÉõ áöãóÚúÏõæãò¡ ßóÃóÌóÒúÊõ áöãóäú íõæáóÏõ
áöÝõáóÇäò Ãóæú áöÝõáóÇäò¡ æóãóäú íõæáóÏõ áóåõ¡ ÝóÇáÕøóÍöíÍõ
ÈõØúáóÇäõåóÇ¡ æóÈöåö ÞóØóÚó ÇáúÞóÇÖöí ÃóÈõæ ÇáØøóíøöÈö¡ æóÇÈúäõ
ÇáÕøóÈøóÇÛö¡ æóÌóæøóÒóåõ ÇáúÎóØöíÈõ æóÛóíúÑõåõ. æóÇáúÅöÌóÇÒóÉõ
áöáØøöÝúáö ÇáøóÐöí áóÇ íõãóíøöÒõ ÕóÍöíÍóÉñ Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡ æóÈöåö
ÞóØóÚó ÇáúÞóÇÖöí ÃóÈõæ ÇáØøóíøöÈö¡ æóäóÞóáóåõ ÇáúÎóØöíÈõ Úóäú ÔõíõæÎöåö
ßóÇÝøóÉð.
ÇáÓøóÇÏöÓõ: ÅöÌóÇÒóÉõ ãóÇ áóãú íóÓúãóÚúåõ ÇáúãõÌöíÒõ¡ æóáóãú
íóÊóÍóãøóáúåõ ÈöæóÌúåò áöíóÑúæöíóåõ ÇáúãõÌóÇÒõ áóåõ ÅöÐóÇ ÊóÍóãøóáóåõ
ÇáúãõÌöíÒõ¡ æóåöíó ÈóÇØöáóÉñ ÞóØúÚðÇ.
ÇáÓøóÇÈöÚõ: ÅöÌóÇÒóÉõ ÇáúãóÌóÇÒö æóåöíó ÕóÍöíÍóÉñ ÚöäúÏó ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ¡
æóåõæó ÇáÕøóæóÇÈõ ÇáøóÐöí ÞóØóÚó Èöåö ÇáúÍöÝóÇÙõ ÇáúÃóÚúáóÇãõ ãöäú
ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ æóÛóíúÑöåöãú¡ ãöäúåõãö ÇáÏøóÇÑóÞõØúäöíøõ
(11/158)
æóÃóÈõæ äõÚóíúãò ÇáúÃóÕúÝóåóÇäöíøõ¡
æóÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÇáúÝóÊúÍö äóÕúÑñ ÇáúãóÞúÏöÓöíøõ æóÛóíúÑõåõãú ãöäú
ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ. æóÅöÐóÇ ßóÊóÈó ÇáúÅöÌóÇÒóÉó¡ ÇÓúÊóÍóÈøó Ãóäú íóÊóáóÝøóÙó
ÈöåóÇ¡ æóáóæö ÇÞúÊóÕóÑó Úóáóì ÇáúßöÊóÇÈóÉö ãóÚó ÞóÕúÏö ÇáúÅöÌóÇÒóÉö¡
ÕóÍøóÊú ßóÇáúÞöÑóÇÁóÉö Úóáóíúåö ãóÚó ÓõßõæÊöåö¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÝóÑúÚñ
ÅöÐóÇ ÑóÃóì ÈöÎóØøö ÃóÈöíåö Ãóäøó áöí Úóáóì ÝõáóÇäò ßóÐóÇ¡ Ãóæú
ÃóÏøóíúÊõ Åöáóì ÝõáóÇäò ßóÐóÇ¡ ÞóÇáó ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ: Ýóáóåõ Ãóäú íóÍúáöÝó
Úóáóì ÇáöÇÓúÊöÍúÞóÇÞö æóÇáúÃóÏóÇÁö ÇÚúÊöãóÇÏðÇ Úóáóì ÎóØøö ÃóÈöíåö ÅöÐóÇ
æóËöÞó ÈöÎóØøöåö æóÃóãóÇäóÊöåö. ÞóÇáó ÇáúÞóÝøóÇáõ: æóÖóÇÈöØõ æõËõæÞöåö
Ãóäú íóßõæäó ÈöÍóíúËõ áóæú æóÌóÏó Ýöí Êöáúßó ÇáÊøóÐúßöÑóÉö: áöÝõáóÇäò
Úóáóíøó ßóÐóÇ áóÇ íóÌöÏõ ãöäú äóÝúÓöåö Ãóäú íóÍúáöÝó Úóáóì äóÝúíö
ÇáúÚöáúãö Èöåö¡ Èóáú íõÄóÏøöíåö ãöäó ÇáÊøóÑößóÉö¡ æóÝóÑøóÞõæÇ Èóíúäóåõ
æóÈóíúäó ÇáúÞóÖóÇÁö æóÇáÔøóåóÇÏóÉö ÈöÃóäøó ÎóØóÑóåõãóÇ ÚóÙöíãñ æóÚóÇãøñ¡
æóáöÃóäøóåõãóÇ íóÊóÚóáøóÞóÇäö Èöåö¡ æóíõãúßöäõ ÇáÊøóÐóßøõÑõ ÝöíåöãóÇ¡
æóÎóØøõ ÇáúãõæóÑøöËö áóÇ íõÊóæóÞøóÚõ Ýöíåö íóÞöíäñ¡ ÝóÌóÇÒó ÇÚúÊöãóÇÏõ
ÇáÙøóäøö Ýöíåö ÍóÊøóì áóæú æóÌóÏó ÈöÎóØøö äóÝúÓöåö Ãóäøó áöí Úóáóì
ÝõáóÇäò ßóÐóÇ¡ Ãóæú ÃóÏøóíúÊõ Åöáóì ÝõáóÇäò Ïóíúäóåõ¡ áóãú íóÌõÒú
ÇáúÍóáöÝõ ÍóÊøóì íóÊóÐóßøóÑó ÞóÇáóåõ Ýöí «ÇáÔøóÇãöáö» .
ÝóÑúÚñ
ÞóÇáó ÇáÕøóíúãóÑöíøõ: íóäúÈóÛöí áöáÔøóÇåöÏö Ãóäú íõËúÈöÊó ÍöáúíóÉó
ÇáúãõÞöÑøö ÅöÐóÇ áóãú íóÚúÑöÝúåõ ÈóÚúÏó ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ áöíóÓúÊóÚöíäó
ÈöåóÇ Úóáóì ÇáÊøóÐóßøõÑö¡ æóíóÞúÑõÈõ ãöäú åóÐóÇ ÐößúÑõ ÇáÊøóÇÑöíÎö¡
æóãóæúÖöÚõ ÇáÊøóÍóãøõáö¡ æóãóäú ßóÇäó ãóÚóåõ ÍöíäóÆöÐò¡ æóäóÍúæó Ðóáößó.
ÇáËøóÇáöËóÉõ: ÔóåöÏó ÚöäúÏóåõ ÚóÏúáóÇäö Ãóäøóßó ÍóßóãúÊó áöÒóíúÏò
ÈößóÐóÇ¡ æóåõæó áóÇ íóÐúßõÑõåõ¡ áóãú íõÍúßóãú ÈöÞóæúáöåöãóÇ ÅöáøóÇ Ãóäú
íóÔúåóÏóÇ ÈöÇáúÍóÞøö ÈóÚúÏó ÊóÌúÏöíÏö ÏóÚúæóì¡ æóÚóäö ÇÈúäö ÇáúÞóÇÖöí
ÊóÎúÑöíÌõ Þóæúáö: Åöäøóåõ íõãúÖöí ÇáúÍõßúãó ÇáúÃóæøóáó ÈöÔóåóÇÏóÊöåöãóÇ¡
æóÇáúãóÐúåóÈõ ÇáúÃóæøóáõ¡ æóáóæú ÔóåöÏó Ãóäøóßó ÊóÍóãøóáúÊó ÇáÔøóåóÇÏóÉó
Ýöí æóÇÞöÚóÉö ßóÐóÇ¡ æóáóãú íóÊóÐóßøóÑú¡ áóãú
(11/159)
íóÌõÒú Ãóäú íóÔúåóÏó¡ æóåóÐóÇ ÈöÎöáóÇÝö
ÑöæóÇíóÉö ÇáúÍóÏöíËö¡ ÝóÅöäøó ÇáÑøóÇæöíó áóæú äóÓöíó¡ ÌóÇÒó áóåõ Ãóäú
íóÞúÈóáó ÇáÑøöæóÇíóÉó ãöãøóäú ÓóãöÚóåóÇ ãöäúåõ Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡
æóÝöíåóÇ æóÌúåñ ÍóßóÇåõ ÇÈúäõ ßóÌøò æóÚóáóì ÇáÕøóÍöíÍö ÇáúÝóÑúÞõ ãóÇ
ÓóÈóÞó Ãóäøó ÈóÇÈó ÇáÑøöæóÇíóÉö Úóáóì ÇáÊøóæúÓöÚóÉö¡ æóáöåóÐóÇ íõÞúÈóáõ
ãöäó ÇáúÚóÈúÏö æóÇáúãóÑúÃóÉö¡ æóãöäó ÇáúÝóÑúÚö ãóÚó æõÌõæÏö ÇáúÃóÕúáö
æóÛóíúÑö Ðóáößó æóÅöÐóÇ áóãú íóÊóÐóßøóÑö ÇáúÞóÇÖöí ÝóÍóÞøõåõ Ãóäú
íóÊóæóÞøóÝó¡ æóáóÇ íóÞõæáó: áóãú ÃóÍúßõãú.
æóåóáú áöáúãõÏøóÚöí æóÇáúÍóÇáóÉõ åóÐöåö ÊóÍúáöíÝõ ÇáúÎóÕúãö Ãóäøóåõ áóÇ
íóÚúÑöÝõ Íõßúãó ÇáúÞóÇÖöí¿ ÞóÇáó ÕóÇÍöÈõ «ÇáÊøóåúÐöíÈö» : íóÍúÊóãöáõ
æóÌúåóíúäö. æóáóæú ÔóåöÏó ÇáÔøóÇåöÏóÇäö Úóáóì Íõßúãöåö ÚöäúÏó ÞóÇÖò
ÂÎóÑó ÞóÈúáó ÔóåóÇÏóÊöåöãóÇ¡ æóÃóãúÖóì Íõßúãó ÇáúÃóæøóáö ÅöáøóÇ ÅöÐóÇ
ÞóÇãóÊú ÈóíøöäóÉñ ÈöÃóäøó ÇáúÃóæøóáó ÃóäúßóÑó Íõßúãóåõ¡ æóßóÐøóÈóåõãóÇ¡
ÝóÅöäú ÞóÇãóÊú ÈóíøöäóÉñ ÈöÃóäøóåõ ÊóæóÞøóÝó¡ ÝóæóÌúåóÇäö¡ ÃóæúÝóÞõåõãóÇ
áößóáóÇãö ÇáúÃóßúËóÑöíäó Ãóäøóåõ íóÞúÈóáõ ÔóåóÇÏóÊóåõãóÇ¡ æóÞóÇáó
ÇáúÃóæúÏóäöíøõ æóÕóÇÍöÈõ «ÇáúãõåóÐøóÈö» : áóÇ ÊõÞúÈóáõº áöÃóäøó
ÊóæóÞøõÝóåõ íõæÑöËõ ÊõåúãóÉð æóÚóáóì åóÐóÇ áóæú ÔóåöÏó ÚóÏúáóÇäö Ãóäøó
ÔóÇåöÏóíö ÇáúÃóÕúáö ÊóæóÞøóÝóÇ Ýöí ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ áóãú íóÌõÒö ÇáúÍõßúãõ
ÈöÔóåóÇÏóÉö ÇáúÝõÑõæÚö.
ÇáÑøóÇÈöÚóÉõ: ÇÏøóÚóì Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí Ãóäøóßó ÍóßóãúÊó áöí ÈößóÐóÇ.
ÞóÇáó ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ: áóíúÓó áóåõ Ãóäú íóÑúÝóÚóåõ Åöáóì ÞóÇÖò ÂÎóÑó¡
æóíõÍóáøöÝóåõ ßóãóÇ áóÇ íóÍúáöÝõ ÇáÔøóÇåöÏõ ÅöÐóÇ ÃóäúßóÑó ÇáÔøóåóÇÏóÉó.
æóÚóäö ÇáúÞóÇÖöí ÍõÓóíúäò ÃóäøóÇ Åöäú ÞõáúäóÇ: Çáúíóãöíäõ ÇáúãóÑúÏõæÏóÉõ
ßóÇáúÅöÞúÑóÇÑö¡ Ýóáóåõ ÊóÍúáöíÝõåõ áöíóÍúáöÝó ÇáúãõÏøóÚöí Åöäú äóßóáó¡
åóÐóÇ ÅöÐóÇ ÇÏøóÚóì Úóáóíúåö æóåõæó ÞóÇÖò¡ ÝóÅöäö ÇÏøóÚóì Úóáóíúåö
ÈóÚúÏó ÚóÒúáöåö¡ Ãóæú Ýöí ÛóíúÑö ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåö ÚöäúÏó ÞóÇÖò¡
ÝóäóÞóáó ÇáúÅöãóÇãõ Ãóäøóåõ íóÌõæÒõ ÓóãóÇÚõ ÇáúÈóíøöäóÉö¡ æóáóÇ íõÞúÈóáõ
ÅöÞúÑóÇÑõåõ. æóáóÇ íõÍóáøóÝõ Åöäú ÞõáúäóÇ: Çáúíóãöíäõ ÇáúãóÑúÏõæÏóÉõ
ßóÇáúÅöÞúÑóÇÑö¡ æóÅöäú ÞõáúäóÇ: ßóÇáúÈóíøöäóÉö¡ ÍõáøöÝó¡ æóáóßó Ãóäú
ÊóÞõæáó: ÓóãóÇÚõ ÇáÏøóÚúæóì Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí ãóÚúÒõæáðÇ ßóÇäó Ãóæú
ÛóíúÑóåõ ÈöÃóäøóåõ Íõßúãñ áóíúÓó Úóáóì ÞóæóÇÚöÏö ÇáÏøóÚóÇæóì
ÇáúãõáúÒöãöÉö¡ æóÅöäøóãóÇ íõÞúÕóÏõ ÈöåóÇ ÇáÊøóÏóÑøõÌõ Åöáóì ÅöáúÒóÇãö
ÇáúÎóÕúãö¡ ÝóÅöäú ßóÇäó áóåõ ÈóíøöäóÉñ¡
(11/160)
ÝóáúíõÞöãúåóÇ Ýöí æóÌúåö ÇáúÎóÕúãö¡
æóíóäúÈóÛöí Ãóäú áóÇ íóÓúãóÚó Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí ÈóíøöäóÉð¡ æóáóÇ íõØóÇáöÈó
Èöíóãöíäò¡ ßóãóÇ áóæö ÇÏøóÚóì Úóáóì ÑóÌõáò Ãóäøóßó ÔóÇåöÏöí.
ÇáØøóÑóÝõ ÇáËøóÇáöËõ Ýöí ÇáÊøóÓúæöíóÉö æóÝöíåö ãóÓóÇÆöáõ: ÇáúÃõæáóì:
áöíõÓóæøö ÇáúÞóÇÖöí Èóíúäó ÇáúÎóÕúãóíúäö Ýöí ÏõÎõæáöåöãóÇ Úóáóíúåö¡
æóÝöí ÇáúÞöíóÇãö áóåõãóÇ¡ æóÇáäøóÙóÑö ÝöíåöãóÇ æóÇáöÇÓúÊöãóÇÚö¡
æóØóáóÇÞóÉö ÇáúæóÌúåö¡ æóÓóÇÆöÑö ÃóäúæóÇÚö ÇáúÅößúÑóÇãö¡ ÝóáóÇ íóÎõÕøõ
ÃóÍóÏóåõãóÇ ÈöÔóíúÁò ãöäú Ðóáößó¡ æóíõÓóæøöí Ýöí ÌóæóÇÈö ÓóáóÇãöåöãóÇ¡
ÝóÅöäú ÓóáøóãóÇ¡ ÃóÌóÇÈóåõãóÇ ãóÚðÇ¡ æóÅöäú Óóáøóãó ÃóÍóÏõåõãóÇ¡ ÞóÇáó
ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ: íóÕúÈöÑõ ÍóÊøóì íõÓóáøöãó ÇáúÂÎóÑõ¡ ÝóíõÌöíÈóåõãóÇ: æóÞóÏú
íóÊóæóÞøóÝõ Ýöí åóÐóÇ ÅöÐóÇ ØóÇáó ÇáúÝóÕúáõ¡ æóÐóßóÑõæÇ Ãóäøóåõ áóÇ
ÈóÃúÓó Ãóäú íóÞõæáó áöáúÂÎóÑö: Óóáøöãú¡ ÝóÅöÐóÇ Óóáøóãó¡ ÃóÌóÇÈóåõãóÇ¡
æóßóÃóäøóåõãõ ÇÍúÊóãóáõæÇ åóÐóÇ ÇáúÝóÕúáó ãõÍóÇÝóÙóÉð Úóáóì
ÇáÊøóÓúæöíóÉö¡ æóÍóßóì ÇáúÅöãóÇãõ Ãóäøóåõãú ÌóæøóÒõæÇ áóåõ ÊóÑóßó
ÇáúÌóæóÇÈö ãõØúáóÞðÇ æóÇÓúÊóÈúÚóÏóåõ.
æóíõÓóæøöí ÈóíúäóåõãóÇ Ýöí ÇáúãóÌúáöÓö¡ ÝóíõÌúáöÓõ ÃóÍóÏóåõãóÇ Úóäú
íóãöíäöåö¡ æóÇáúÂÎóÑó Úóäú ÔöãóÇáöåö Åöäú ßóÇäóÇ ÔóÑöíÝóíúäö¡ Ãóæú
Èóíúäó íóÏóíúåö æóåõæó ÇáúÃóæúáóì Úóáóì ÇáúÅöØúáóÇÞö¡ Ýóáóæú ßóÇäó
ÃóÍóÏõåõãóÇ ãõÓúáöãðÇ æóÇáúÂÎóÑõ ßóÇÝöÑðÇ¡ ÝóÇáÕøóÍöíÍõ - æóÈöåö ÞóØóÚó
ÇáúÚöÑóÇÞöíøõæäó - Ãóäøóåõ íóÑúÝóÚõ ÇáúãõÓúáöãó Ýöí ÇáúãóÌúáöÓö¡
æóÇáËøóÇäöí: íõÓóæøöí. æóíõÔúÈöåõ Ãóäú íóÌúÑöíó ÇáúæóÌúåóÇäö Ýöí ÓóÇÆöÑö
æõÌõæåö ÇáúÅößúÑóÇãö¡ Ëõãøó ÇáÊøóÓúæöíóÉõ Èóíúäó ÇáúÎóÕúãóíúäö Ýöí
ÇáúÃõãõæÑö ÇáúãóÐúßõæÑóÉö æóÇÌöÈóÉñ Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡ æóÈöåö ÞóØóÚó
ÇáúÃóßúËóÑõæäó¡ æóÇÞúÊóÕóÑó ÇÈúäõ ÇáÕøóÈøóÇÛö Úóáóì ÇáöÇÓúÊöÍúÈóÇÈö.
ÇáËøóÇäöíóÉõ: áöíõÞúÈöáú ÚóáóíúåöãóÇ ÈöãóÌóÇãöÚö ÞóáúÈöåö¡ æóÚóáóíúåö
ÇáÓøóßöíäóÉõ¡ æóáóÇ íõãóÇÒöÍõ ÃóÍóÏóåõãóÇ¡ æóáóÇ íõÖóÇÍößõåõ¡ æóáóÇ
íõÔöíÑõ Åöáóíúåö¡ æóáóÇ íõÓóÇÑøõåõ¡ æóáóÇ íóäúåóÑõåõãóÇ¡ æóáóÇ íóÕöíÍõ
ÚóáóíúåöãóÇ ÅöÐóÇ áóãú íóÝúÚóáóÇ ãóÇ íóÞúÊóÖöí ÇáÊøóÃúÏöíÈó¡ æóáóÇ
íóÊóÚóäøóÊõ ÇáÔøõåõæÏó ÈöÃóäú íóÞõæáó: áöãó ÊóÔúåóÏõæäó¿ æóãóÇ åóÐöåö
ÇáÔøóåóÇÏóÉõ¿ æóáóÇ íõáóÞøöäõ ÇáúãõÏøóÚöí ÇáÏøóÚúæóì ÈöÃóäú íóÞõæáó:
ÇÏøóÚö Úóáóíúåö ßóÐóÇ¡ æóáóÇ ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÇáúÅöÞúÑóÇÑó
æóÇáúÅöäúßóÇÑó¡ æóáóÇ íõÌúÑöí ÇáúãóÓóÇÆöáó Åöáóì Çáäøõßõæáö Úóáóì
Çáúíóãöíäö¡ æóßóÐóÇ áóÇ íõáóÞøöäõ ÇáÔøóÇåöÏó ÇáÔøóåóÇÏóÉó¡ æóáóÇ
íõÌóÑøöÆõåõ ÅöÐóÇ ãóÇáó Åöáóì ÇáÊøóæóÞøõÝö¡ æóáóÇ íõÔóßøößõåõ æóáóÇ
íóãúäóÚõåõ ÅöÐóÇ ÃóÑóÇÏó ÇáÔøóåóÇÏóÉó. åóÐóÇ Ýöí ÍõÞõæÞö ÇáúÂÏóãöíøöíäó¡
æóÃóãøóÇ Ýöí ÍõÏõæÏö Çááøóåö ÊóÚóÇáóì¡ ÝóÇáúÞóÇÖöí
(11/161)
íõÑúÔöÏõ Åöáóì ÇáúÅöäúßóÇÑö Úóáóì ãóÇ
åõæó ãõæóÖøóÍñ Ýöí ãóæúÖöÚöåö¡ æóÅöÐóÇ ßóÇäó íóÏøóÚöí ÏóÚúæóì ÛóíúÑó
ãõÍóÑøóÑóÉò¡ ÞóÇáó ÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøõ: íóÌõæÒõ Ãóäú ÊõÈóíøóäó áóåõ
ßóíúÝöíøóÉõ ÇáÏøóÚúæóì ÇáÕøóÍöíÍóÉö¡ æóÞóÇáó ÛóíúÑõåõ: áóÇ íóÌõæÒõ¡
æóÊóÚúÑöíÝõ ÇáÔøóÇåöÏö ßóíúÝöíøóÉó ÃóÏóÇÁö ÇáÔøóåóÇÏóÉö Úóáóì åóÐóíúäö
ÇáúæóÌúåóíúäö ÞóÇáó Ýöí ÇáúÚõÏøóÉö: ÃóÕóÍøõåõãóÇ ÇáúÌóæóÇÒõ¡ æóáóÇ
ÈóÃúÓó ÈöÇáöÇÓúÊöÝúÓóÇÑö ÈöÃóäú íóÏøóÚöíó ÏóÑóÇåöãó¡ ÝóíóÞõæáõ: Ãóåöíó
ÕöÍóÇÍñ Ãóãú ãóßúÓõæÑóÉñ¿ æóíõÓúÊóÍóÈøõ ÅöÐóÇ ÃóÑóÇÏó ÇáúÍõßúãó Ãóäú
íõÌúáöÓó ÇáúãóÍúßõæãó Úóáóíúåö¡ æóíóÞõæáó: ÞóÇãóÊö ÇáúÈóíøöäóÉõ Úóáóíúßó
ÈößóÐóÇ¡ æóÑóÃóíúÊõ ÇáúÍõßúãó Úóáóíúßó. áöíóßõæäó ÃóØúíóÈó áöÞóáúÈöåö¡
æóÃóÈúÚóÏó Úóäö ÇáÊøõåúãóÉö¡ æóäóÕøó Ýöí «ÇáúÃõãøö» Ãóäøóåõ
íóäúÏõÈõåõãóÇ Åöáóì ÇáÕøõáúÍö ÈóÚúÏó ÙõåõæÑö æóÌúåö ÇáúÍõßúãö¡
æóíõÄóÎøöÑõ ÇáúÍõßúãó Çáúíóæúãó æóÇáúíóæúãóíúäö ÅöÐóÇ ÓóÃóáóåõãóÇ¡
ÝóÌóÚóáóÇåõ Ýöí Íöáøò ãöäó ÇáÊøóÃúÎöíÑö¡ ÝóÅöäú áóãú íóÌúÊóãöÚóÇ Úóáóì
ÇáÊøóÍúáöíáö áóãú íõÄóÎøöÑú.
ÇáËøóÇáöËóÉõ: ÅöÐóÇ ÌóáóÓóÇ Èóíúäó íóÏóíúåö¡ Ýóáóåõ Ãóäú íóÓúßõÊó ÍóÊøóì
íóÊóßóáøóãóÇ¡ æóáóåõ Ãóäú íóÞõæáó: áöíóÊóßóáøóãö ÇáúãõÏøóÚöí ãöäúßõãóÇ¡
æóÃóäú íóÞõæáó áöáúãõÏøóÚöí ÅöÐóÇ ÚóÑóÝóåõ: Êóßóáøóãú¡ æóáóæú
ÎóÇØóÈóåõãóÇ ÈöÐóáößó ÇáúÃóãöíäõ ÇáúæóÇÞöÝõ Úóáóì ÑóÃúÓöåö¡ ßóÇäó
Ãóæúáóì¡ ÝóÅöÐóÇ ÇÏøóÚóì ÇáúãõÏøóÚöí¡ ØóÇáóÈó ÎóÕúãóåõ ÈöÇáúÌóæóÇÈö¡
æóÞóÇáó: ãóÇ ÊóÞõæáõ¿ æóÝöíåö æóÌúåñ ÖóÚöíÝñ Ãóäøóåõ áóÇ íõØóÇáöÈõåõ
ÈöÇáúÌóæóÇÈö ÍóÊøóì íóÓúÃóáóåõ ÇáúãõÏøóÚöí¡ Ëõãøó íóäúÙõÑõ Ýöí
ÇáúÌóæóÇÈö Åöäú ÃóÞóÑøó ÈöÇáúãõÏøóÚóì¡ ÝóáöáúãõÏøóÚöí Ãóäú íóØúáõÈó ãöäó
ÇáúÞóÇÖöí ÇáúÍõßúãó Úóáóíúåö¡ æóÍöíäóÆöÐò íóÍúßõãõ¡ ÈöÃóäú íóÞõæáó áóåõ:
ÇÎúÑõÌú ãöäú ÍóÞøöåö¡ Ãóæú ßóáøóÝúÊõßó ÇáúÎõÑõæÌó ãöäú ÍóÞøöåö¡ Ãóæú
ÃóáúÒóãúÊõßó¡ æóãóÇ ÃóÔúÈóåóåõãóÇ. æóåóáú íóËúÈõÊõ ÇáúãõÏøóÚóì
ÈöãõÌóÑøóÏö ÇáúÅöÞúÑóÇÑö¡ Ãóãú íóÝúÊóÞöÑõ ËõÈõæÊõåõ Åöáóì ÞóÖóÇÁö
ÇáúÞóÇÖöí¿ æóÌúåóÇäö ÃóÍóÏõåõãóÇ: íóÝúÊóÞöÑõ ßóÇáËøõÈõæÊö
ÈöÇáúÈóíøöäóÉö¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ áóǺ áöÃóäøó ÏóáóÇáóÉó ÇáúÅöÞúÑóÇÑö Úóáóì
æõÌõæÈö ÇáúÍóÞøö ÌóáöíøóÉñ¡ æóÇáúÈóíøöäóÉõ ÊóÍúÊóÇÌõ Åöáóì äóÙóÑò
æóÇÌúÊöåóÇÏò. åóßóÐóÇ ÐõßöÑóÊö ÇáúãóÓúÃóáóÉõ æóáóÇ íóÙúåóÑõ ÇáúÎöáóÇÝõ
ÝöíåóǺ áöÃóäøóåõ Åöäú ßóÇäó ÇáúßóáóÇãõ Ýöí ËõÈõæÊö ÇáúãõÏøóÚóì Èöåö Ýöí
äóÝúÓöåö¡ ÝóãóÚúáõæãñ áöÃóäøóåõ áóÇ íóÊóæóÞøóÝõ Úóáóì ÇáúÅöÞúÑóÇÑö¡
ÝóßóíúÝó Úóáóì ÇáúÍõßúãö ÈóÚúÏó ÇáúÅöÞúÑóÇÑö¿ æóÅöäú ßóÇäó ÇáúãõÑóÇÏõ
ÇáúãõØóÇáóÈóÉó æóÇáúÅöáúÒóÇãó¡ ÝóáóÇ ÎöáóÇÝó Ãóäøó áöáúãõÏøóÚöí
ÇáØøóáóÈó ÈóÚúÏó ÇáúÅöÞúÑóÇÑö æóáöáúÞóÇÖöí ÇáúÅöáúÒóÇãõ¡ æóÅöäú ÃóäúßóÑó
ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡ ÝóáöáúÞóÇÖöí Ãóäú íóÓúßõÊó¡ æóáóåõ Ãóäú íóÞõæáó
áöáúãõÏøóÚöí: Ãóáóßó ÈóíøöäóÉñ¡
(11/162)
æóÞöíáó: áóÇ íóÞõæáõ Ðóáößóº áöÃóäøóåõ
ßóÇáÊøóáúÞöíäö æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáúÃóæøóáõ¡ ÝóÅöäú ÞóÇáó ÇáúãõÏøóÚöí: áöí
ÈóíøöäóÉñ¡ æóÃóÞóÇãóåóÇ¡ ÝóÐóÇßó¡ æóÅöäú ÞóÇáó: áóÇ ÃõÞöíãõåóÇ¡
æóÃõÑöíÏõ íóãöíäóåõ¡ ãõßøöäó ãöäúåõ¡ æóÅöäú ÞóÇáó: áóíúÓó áöí ÈóíøöäóÉñ
ÍóÇÖöÑóÉñ ÝóÍóáøóÝó ÇáúÞóÇÖöí ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö Ëõãøó ÌóÇÁó
ÈöÈóíøöäóÉò ÓõãöÚóÊú¡ æóÅöäú ÞóÇáó: áóÇ ÈóíøöäóÉó áöí ÍóÇÖöÑóÉñ¡ æóáóÇ
ÛóÇÆöÈóÉñ¡ ÓõãöÚóÊú ÃóíúÖðÇ Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøöº áöÃóäøóåõ ÑõÈøóãóÇ áóãú
íóÚúÑöÝú¡ Ãóæú äóÓöíó¡ Ëõãøó ÚóÑóÝó Ãóæú ÊóÐóßøóÑó¡ æóÞöíáó: áóÇ
íóÓúãóÚõ áöáúãõäóÇÞöÖóÉö ÅöáøóÇ Ãóäú íóÐúßõÑó áößóáóÇãöåö ÊóÃúæöíáðÇ¡
ßóßõäúÊõ äóÇÓöíðÇ Ãóæú ÌóÇåöáðÇ. æóáóæú ÞóÇáó: áóÇ ÈóíøöäóÉó áöí¡
æóÇÞúÊóÕóÑó Úóáóíúåö¡ ÝóÞóÇáó ÇáúÈóÛóæöíøõ: åõæó ßóÞóæúáöåö áóÇ
ÈóíøöäóÉó áöí ÍóÇÖöÑóÉñ¡ æóÞöíáó: ßóÞóæúáöåö áóÇ ÍóÇÖöÑóÉñ æóáóÇ
ÛóÇÆöÈóÉñ¡ Ýóíóßõæäõ Ýöíåö ÇáúæóÌúåóÇäö¡ æóáóæú ÞóÇáó: ÔõåõæÏöí ÚóÈöíÏñ
Ãóæú ÝóÓóÞóÉñ¡ Ëõãøó ÃóÊóì ÈöÚõÏõæáò¡ ÞóÈöáúäóÇ ÔóåóÇÏóÊóåõãú Åöäú ãóÖóì
ÒóãóÇäñ íõãúßöäõ Ýöíåö ÇáúÚöÊúÞõ æóÇáöÇÓúÊöÈúÑóÇÁõ.
ÝóÑúÚñ
Íóßóì ÇáúåóÑóæöíøõ æóÌúåóíúäö Ýöí Ãóäøó ÇáúÍóÞøó íóÌöÈõ ÈöÝóÑóÇÛö
ÇáúãõÏøóÚöí ãöäó Çáúíóãöíäö ÇáúãóÑúÏõæÏóÉö¡ Ãóãú áóÇ ÈõÏøó ãöäú Íõßúãö
ÇáúÍóÇßöãö¡ Ãóæú ÃóÔóÇÑó Åöáóì ÈöäóÇÆöåöãóÇ Úóáóì Ãóäøó Çáúíóãöíäó
ÇáúãóÑúÏõæÏóÉó ßóÇáúÈóíøöäóÉö Ãóãú ßóÇáúÅöÞúÑóÇÑö¿ .
ÇáÑøóÇÈöÚóÉõ: ÅöÐóÇ ÇÒúÏóÍóãó ÌóãóÇÚóÉõ ãõÏøóÚöíäó¡ ÝóÅöäú ÚóÑóÝó
ÇáÓøóÈúÞó¡ ÞóÏøóãó ÇáúÃóÓúÈóÞó ÝóÇáúÃóÓúÈóÞó¡ æóÇáöÇÚúÊöÈóÇÑõ ÓóÈúÞõ
ÇáúãõÏøóÚöí Ïõæäó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡ æóÅöäú ÌóÇÁõæÇ ãóÚðÇ¡ Ãóæú
Ìõåöáó ÇáÓøóÈúÞõ¡ ÃóÞúÑóÚó¡ ÝóÅöäú ßóËõÑõæÇ æóÚóÓõÑó ÇáúÅöÞúÑóÇÚõ¡
ßóÊóÈó ÃóÓúãóÇÁóåõãú Ýöí ÑöÞóÇÚò¡ æóÕõÈøóÊú Èóíúäó íóÏóíö ÇáúÞóÇÖöí
áöíóÃúÎõÐóåóÇ æóÇÍöÏóÉð æóÇÍöÏóÉð¡ æóíóÓúãóÚó ÏóÚúæóì ãóäú ÎóÑóÌó
ÇÓúãõåõ Ýöí ßõáøö ãóÑøóÉò¡ æóíõÓúÊóÍóÈøõ Ãóäú íõÑóÊøöÈó ËöÞóÉð íóßúÊõÈõ
ÃóÓúãóÇÁóåõ íóæúãó ÞóÖóÇÆöåö áöíóÚúÑöÝó ÊóÑúÊöíÈóåõãú¡ æóáóæú ÞóÏøóãó
ÇáúÃóÓúÈóÞõ ÛóíúÑóåõ Úóáóì äóÝúÓöåö¡ ÌóÇÒó¡ æóÇáúãõÝúÊöí æóÇáúãõÏóÑøöÓõ
íõÞóÏøóãóÇäö ÚöäúÏó ÇáöÇÒúÏöÍóÇãö ÃóíúÖðÇ ÈöÇáÓøóÈóÞö Ãóæú
ÈöÇáúÞõÑúÚóÉö¡ æóáóæú ßóÇäó ÇáøóÐöí íõÚóáøöãõåõ áóíúÓó ãöäú ÝõÑõæÖö
ÇáúßöÝóÇíóÉö¡ ÝóÇáöÇÎúÊöíóÇÑõ Åöáóíúåö Ýöí ÊóÞúÏöíãö ãóäú ÔóÇÁó.
æóáóÇ íõÞóÏøöãõ ÇáúÞóÇÖöí ãõÏøóÚöíðÇ ÈöÔóÑóÝò æóáóÇ ÛóíúÑöåö ÅöáøóÇ Ýöí
ãóæúÖöÚóíúäö¡
(11/163)
ÃóÍóÏõåõãóÇ: ÅöÐóÇ ßóÇäó Ýöí
ÇáúãõÏøóÚöíäó ãõÓóÇÝöÑõæäó ãõÓúÊóæúÝöÒõæäó æóÞóÏú ÔóÏøõæÇ ÇáÑøöÍóÇáó
áöíóÎúÑõÌõæÇ¡ æóáóæú ÃõÎøöÑõæÇ áóÊóÎóáøóÝõæÇ Úóäú ÑõÝúÞóÊöåöãú¡ ÝóÅöäú
ÞóáøõæÇ¡ ÞõÏøöãõæÇ Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ¡ Èóáú íõÚúÊóÈóÑõ
ÇáÓøóÈúÞõ ÈöÇáúÞõÑúÚóÉö.
æóÇáËøóÇäöí áóæú ßóÇäó Ýöí ÇáúÍóÇÖöÑöíäó äöÓúæóÉñ¡ æóÑóÃóì ÇáúÞóÇÖöí
ÊóÞúÏöíãóåõäøó áöíóäúÕóÑöÝúäó¡ ÞóÏøóãóåõäøó Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö ÈöÔóÑúØö
Ãóäú áóÇ íóßúËõÑúäó. æóíóäúÈóÛöí Ãóäú áóÇ íõÝóÑøöÞó Èóíúäó Ãóäú íóßõæäó
ÇáúãõÓóÇÝöÑõ æóÇáúãóÑúÃóÉõ ãõÏøóÚöíðÇ¡ Ãóæú ãõÏøóÚðì Úóáóíúåö. Ëõãøó
ÊóÞúÏöíãõ ÇáúãõÓóÇÝöÑö æóÇáúãóÑúÃóÉö áóíúÓó ÈöãõÓúÊóÍóÞøò Úóáóì
ÇáÕøóÍöíÍö¡ Èóáú åõæó ÑõÎúÕóÉñ áöÌóæóÇÒö ÇáúÃóÎúÐö Èöåö¡ æóåóÐóÇ ÙóÇåöÑõ
äóÕøöåö Ýöí ÇáúãõÎúÊóÕóÑö æóãöäúåõãú ãóäú íõÔúÚöÑõ ßóáóÇãõåõ
ÈöÇáöÇÓúÊöÍúÞóÇÞö.
ÞõáúÊõ: ÇáúãõÎúÊóÇÑõ Ãóäøóåõ ãõÓúÊóÍóÈøñ áóÇ íõÞúÊóÕóÑõ Èöåö Úóáóì
ÇáúÅöÈóÇÍóÉö¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
Ëõãøó áóÇ íóÎúÝóì Ãóäøó ÇáúãõÑóÇÏó ÊóÞúÏöíãõ ÇáúãõÓóÇÝöÑö Úóáóì
ÇáúãõÞöíãöíäó¡ æóÇáúãóÑúÃóÉö Úóáóì ÇáÑøöÌóÇáö¡ ÝóÃóãøóÇ ÇáúãõÓóÇÝöÑõæäó
ÈóÚúÖõåõãú ãóÚó ÈóÚúÖò¡ æóßóÐóÇ ÇáäøöÓúæóÉõ¡ ÝóÇáÑøõÌõæÚõ Ýöíåöãú Åöáóì
ÇáÓøóÈúÞö Ãóæö ÇáúÞõÑúÚóÉö.
ÝóÑúÚñ
ÇáúãõÞóÏøóãõ ÈöÇáÓøóÈóÞö Ãóæö ÇáúÞõÑúÚóÉö áóÇ íõÞóÏøóãõ ÅöáøóÇ Ýöí
ÏóÚúæóì æóÇÍöÏóÉò¡ áöÆóáøóÇ íõØóæøöáó Úóáóì ÇáúÈóÇÞöíäó¡ ÝóÅöäú ßóÇäó
áóåõ ÏóÚúæóì ÃõÎúÑóì¡ ÝóáúíóÍúÖõÑú Ýöí ãóÌúáöÓò ÂÎóÑó¡ Ãóæú íóäúÊóÙöÑú
ÝóÑóÇÛó ÇáúÞóÇÖöí ãöäú ÍõßõæãóÇÊö ÓóÇÆöÑö ÇáúÍóÇÖöÑöíäó¡ æóÍöíäóÆöÐò
ÊõÓúãóÚõ ÏóÚúæóÇåõ ÇáËøóÇäöíóÉõ Åöäú áóãú íóÖúÌóÑö ÇáúÞóÇÖöí¡ æóáóÇ
ÝóÑúÞó Èóíúäó Ãóäú Êóßõæäó ÇáÏøóÚúæóì ÇáËøóÇäöíóÉõ æóÇáËøóÇáöËóÉõ Úóáóì
ÇáøóÐöí ÇÏøóÚóì Úóáóíúåö ÇáÏøóÚúæóì ÇáúÃõæáóì Ãóæú Úóáóì ÛóíúÑöåö¡
æóÝöíåö æóÌúåñ ÖóÚöíÝñ Ãóäøó ÇáÒøöíóÇÏóÉó Úóáóì ÇáúÃõæáóì ãóÓúãõæÚóÉñ
ÅöÐóÇ ÇÊøóÍóÏó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡ æóÚóáóì åóÐóÇ ÞóÇáó Ýöí
«ÇáúæóÓöíØö» : ÊõÓúãóÚõ Åöáóì ËóáóÇËö ÏóÚóÇæóì¡ æóãöäúåõãú ãóäú
(11/164)
ÃóØúáóÞó¡ æóáóÇ ÎöáóÇÝó Ãóäøóåõ íõÓúãóÚõ
Úóáóì ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÏóÚúæóì ËóÇäò æóËóÇáöËòº áöÃóäøó ÇáÏøóÚúæóì
áöáúãõÏøóÚöí æóÞóÏú ÊóÚóÏøóÏó¡ æóäóÞóáó ÇÈúäõ ßóÌøò åõäóÇ æóÌúåóíúäö
ÛóÑöíÈóíúäö ÖóÚöíÝóíúäö ÃóÍóÏõåõãóÇ: Ãóäøó ÇáúãõÞóÏøóãó ÈöÏóÚúæóì áóÇ
ÊõÓúãóÚõ ãöäúåõ ÇáËøóÇäöíóÉõ ÅöáøóÇ Ýöí ãóÌúáöÓò ÂÎóÑó¡ æóÅöäú ÝóÑóÛó
ÇáúÞóÇÖöí ãöäú ÏóÚóÇæóì ÇáúÍóÇÖöÑöíäó¡ æóÚóáóíúåöãú ÈóÚúÏó Ðóáößó
ÊóÑúÝöíåõåõ.
ÇáËøóÇäöí: áóÇ íõÓúãóÚõ Úóáóì ÇáúæóÇÍöÏö ÅöáøóÇ ÏóÚúæóì ÔóÎúÕò æóÇÍöÏò.
æóÃóãøóÇ ÇáúãõÞóÏøóãõ ÈöÇáÓøóÝóÑö¡ ÝóíõÍúÊóãóáõ Ãóäú áóÇ íõÞóÏøóãó
ÅöáøóÇ ÈöÏóÚúæóì¡ æóíõÍúÊóãóáõ Ãóäú íõÞóÏøóãó ÈöÌóãöíÚö ÏóÚóÇæöíåöº
áöÃóäøó ÓóÈóÈó ÊóÞúÏöíãöåö Ãóäú áóÇ íóÊóÎóáøóÝó Úóäú ÑõÝúÞóÊöåö¡
æóíõÍúÊóãóáõ Ãóäú íõÞóÇáó: ÅöÐóÇ ÚóÑóÝó Ãóäøó áóåõ ÏóÚóÇæóì¡ Ýóåõæó
ßóÇáúãõÞöíãöíäóº áöÃóäøó ÊóÞúÏöíãóåõ ÈöÇáúÌóãöíÚö íóÖõÑøõ ÛóíúÑóåõ¡
æóÊóÞúÏöíãóåõ ÈöÏóÚúæóì áóÇ íõÍóÕøöáõ ÇáúÛóÑóÖõ.
ÞõáúÊõ: ÇáúÃóÑúÌóÍõ Ãóäøó ÏóÚóÇæöíóåõ Åöäú ßóÇäóÊú ÞóáöíáóÉð¡ Ãóæú
ÖóÚöíÝóÉð ÈöÍóíúËõ áóÇ íóÖõÑøõ ÈöÇáúÈóÇÞöíäó ÅöÖúÑóÇÑðÇ ÈóíøöäðÇ¡
ÞõÏøöãó ÈöÌóãöíÚöåóÇ¡ æóÅöáøóÇ ÝóíõÞóÏøóãõ ÈöæóÇÍöÏóÉò¡ áöÃóäøóåóÇ
ãóÃúÐõæäñ ÝöíåóÇ¡ æóÞóÏú íóÞúäóÚõ ÈöæóÇÍöÏóÉò¡ æóíõÄóÎøöÑõ ÇáúÈóÇÞöíó
Åöáóì Ãóäú íóÎõÕøóåõ¡ æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÇáúÎóÇãöÓóÉõ: ÊóäóÇÒóÚó ÇáúÎóÕúãóÇäö¡ æóÒóÚóãó ßõáøõ æóÇÍöÏò Ãóäøóåõ
åõæó ÇáúãõÏøóÚöí¡ äõÙöÑó Åöäú ÓóÈóÞó ÃóÍóÏõåõãóÇ Åöáóì ÇáÏøóÚúæóì¡ áóãú
íõáúÊóÝóÊú Åöáóì Þóæúáö ÇáúÂÎóÑö: Åöäøöí ßõäúÊõ ÇáúãõÏøóÚöíó¡ Èóáú
Úóáóíúåö Ãóäú íõÌöíÈó Ëõãøó íóÏøóÚöí Åöäú ÔóÇÁó.
æóÅöäú áóãú íóÓúÈöÞú æóÊóäóÇÒóÚóÇ¡ ÓóÃóáó ÇáúÚóæúäó¡ Ýóãóäú ÃóÍúÖóÑóåõ
ÇáúÚóæúäõ Ýóåõæó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡ ÝóíóÏøóÚöí ÇáúÂÎóÑõ Úóáóíúåö¡
æóßóÐóÇ áóæú ÞóÇãóÊú ÈóíøöäóÉñ áöÃóÍóÏöåöãóÇ Ãóäøóåõ ÃóÍúÖóÑó ÇáúÂÎóÑó
áöíóÏøóÚöíó Úóáóíúåö¡ æóÅöäö ÇÓúÊóæóì ÇáØøóÑóÝóÇäö ÃóÞúÑóÚó¡ Ýóãóäú
ÎóÑóÌóÊú ÞõÑúÚóÊõåõ ÇÏøóÚóì¡ æóÞöíáó: íõÞóÏøöãõ ÇáúÞóÇÖöí ÃóÍóÏóåõãóÇ
ÈöÇÌúÊöåóÇÏöåö.
ÇáÓøóÇÏöÓóÉõ: ÞóÏú ÓóÈóÞó Ýöí ÈóÇÈö ÇáúæóáöíãóÉö ÇáúÎöáóÇÝõ Ýöí Ãóäøó
ÇáúÅöÌóÇÈóÉó ÅöáóíúåóÇ æóÇÌöÈóÉñ Ãóãú ãõÓúÊóÍóÈøóÉñ¿ æóÐóáößó Ýöí ÛóíúÑö
ÇáúÞóÇÖöí. ÃóãøóÇ ÇáúÞóÇÖöí¡ ÝóáóÇ íóÍúÖõÑõ æóáöíãóÉó ÃóÍóÏö
ÇáúÎóÕúãóíúäö Ýöí ÍóÇáö ÎõÕõæãóÊöåöãóÇ æóáóÇ æóáöíãóÊóåõãóǺ áöÃóäøóåõ
ÞóÏú íóÒöíÏõ ÃóÍóÏõåõãóÇ Ýöí ÅößúÑóÇãöåö¡ Ýóíóãöíáõ [Åöáóíúåö] ÞóáúÈõåõ¡
æóÃóãøóÇ æóáöíãóÉõ ÛóíúÑö ÇáúÎóÕúãóíúäö¡ ÝóËóáóÇËóÉõ ÃóæúÌõåò¡
ÃóÍóÏõåóÇ: ÊóÍúÑõãõ Úóáóíúåö ÇáúÅöÌóÇÈóÉõ ÅöáóíúåóÇ¡ æóÇáËøóÇäöí: ÊóÌöÈõ
ÅöÐóÇ ÃóæúÌóÈúäóÇåóÇ Úóáóì ÛóíúÑöåö¡ æóÇáËøóÇáöËõ æóåõæó ÇáÕøóÍöíÍõ: áóÇ
ÊóÍúÑõãõ æóáóÇ ÊóÌöÈõ¡ Èóáú ÊõÓúÊóÍóÈøõ ÈöÔóÑúØö ÇáÊøóÚúãöíãö¡ ÝóÅöäú
ßóËõÑóÊú æóÞóØóÚóÊúåõ Úóäö ÇáúÍõßúãö¡ ÊóÑóßóåóÇ Ýöí ÍóÞøö
(11/165)
ÇáúÌóãöíÚö¡ æóáóÇ íóÎõÕøõ ÈóÚúÖó
ÇáäøóÇÓö¡ áóßöäú áóæú ßóÇäó íóÎõÕøõ ÈóÚúÖó ÇáäøóÇÓö ÞóÈúáó ÇáúæöáóÇíóÉö
ÈöÅöÌóÇÈóÉö æóáöíãóÉò¡ ÝóäóÞóáó ÇÈúäõ ßóÌøò Úóäú äóÕøö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö -
ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ - Ãóäøóåõ áóÇ ÈóÃúÓó ÈöÇáöÇÓúÊöãúÑóÇÑö¡ æóÊõßúÑóåõ
ÅöÌóÇÈóÊõåõ Åöáóì ÏóÚúæóÉò ÇÊøõÎöÐóÊú áöÃóÌúáö ÇáúÞóÇÖöí ÎóÇÕøóÉð Ãóæú
áöáúÃóÛúäöíóÇÁö æóÏõÚöíó Ýöíåöãú¡ æóáóÇ íõßúÑóåõ Åöáóì ãóÇ ÇÊøõÎöÐó
áöáúÌöíÑóÇäö æóåõæó ãöäúåõãú¡ Ãóæú áöáúÚõáóãóÇÁö æóÏõÚöíó Ýöíåöãú.
æóÇÚúáóãú Ãóäøó ÅöÌóÇÈóÉó ÛóíúÑö æóáöíãóÉö ÇáúÚõÑúÓö ãöäó ÇáÏøóÚóæóÇÊö
ãõÓúÊóÍóÈøóÉñ¡ æóÙóÇåöÑõ ãóÇ ÃóØúáóÞóåõ ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ ËõÈõæÊõ
ÇáöÇÓúÊöÍúÈóÇÈö Ýöí ÍóÞøö ÇáúÞóÇÖöí ÃóíúÖðÇ¡ æóÅöäú ßóÇäó
ÇáöÇÓúÊöÍúÈóÇÈõ Ýöí ÇáúæóáöíãóÉö ÂßóÏó¡ æóãöäúåõãú ãóäú ÎóÕøó
ÇáöÇÓúÊöÍúÈóÇÈó ÈöÇáúæóáöíãóÉö¡ æóÈöåö ÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö.
ÝóÑúÚñ
áóÇ íõÖóíøöÝõ ÇáúÞóÇÖöí ÃóÍóÏó ÇáúÎóÕúãóíúäö Ïõæäó ÇáúÂÎóÑö æóíóÌõæÒõ
Ãóäú íõÖóíøöÝóåõãóÇ ãóÚðÇ Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡ æóãóäóÚóåõ ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞóº
áöÃóäøóåõ ÞóÏú íóÊóæóåøóãõ ßõáøõ æóÇÍöÏò Ãóäøó ÇáúãóÞúÕõæÏó
ÈöÇáÖøöíóÇÝóÉö ÕóÇÍöÈõåõ¡ æóÃóäøóåõ ÊóÈóÚñ¡ æóåóÐóÇ íóÔúßõáõ ÈöÓóÇÆöÑö
æõÌõæåö ÇáÊøóÓúæöíóÉö.
ÇáÓøóÇÈöÚóÉõ: áóåõ Ãóäú íóÔúÝóÚó áöÃóÍóÏöåöãóÇ¡ æóÃóäú íõÄóÏøöíó
ÇáúãóÇáó Úóãøóäú Úóáóíúåöº áöÃóäøóåõ íóäúÝóÚõåõãóÇ.
ÇáËøóÇãöäóÉõ: íóÚõæÏõ ÇáúãóÑúÖóì æóíóÔúåóÏõ ÇáúÌóäóÇÆöÒó æóíóÒõæÑõ
ÇáúÞóÇÏöãöíäó¡ æóÅöÐóÇ áóãú íõãúßöäúåõ ÇáöÇÓúÊöíÚóÇÈõ¡ ÝóÚóáó
Çáúãõãúßöäó ãöäú ßõáøö äóæúÚò¡ æóíóÎõÕøõ Èöåö ãóäú ÚóÑóÝóåõ¡ æóÞóÑõÈó
ãöäúåõ. ÞóÇáó ÇáúÞóÇÖöí ÃóÈõæ ÍóÇãöÏò: åõæó ßóÅöÌóÇÈóÉö ÇáúæóáöíãóÉö
íóÚõãøõ ÇáúÌóãöíÚó Ãóæú íóÊúÑõßõ ÇáúÌóãöíÚó¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ: ÇáúÃóæøóáõ¡
æóÈöåö ÞóØóÚó ÇáúÌõãúåõæÑõº áöÃóäøó ãõÚúÙóãó ÇáúãõÑóÇÏö ÈöåóÐöåö
ÇáúÃóäúæóÇÚö ÇáËøóæóÇÈõ¡ æóáóÇ ÝóÑúÞó Ýöí åóÐöåö ÇáúÃóäúæóÇÚö Èóíúäó
ÇáúãõÊóÎóÇÕöãóíúäö æóÛóíúÑöåöãóÇ. åóßóÐóÇ ÞóÇáóåõ ÇáúÃóßúËóÑõæäó. æóÝöí
ÃóãóÇáöí ÃóÈöí ÇáúÝóÑóÌö Ãóäøóåõ áóÇ íóÚõæÏõ ÇáúÎóÕúãó¡ æóáóÇ íóÒõæÑõåõ
ÅöÐóÇ ÞóÏöãó¡ áóßöäú íóÔúåóÏõ ÌöäóÇÒóÊóåõ.
ÇáØøóÑóÝõ ÇáÑøóÇÈöÚõ Ýöí ÇáúÈóÍúËö Úóäú ÍóÇáö ÇáÔøõåõæÏö
æóÊóÒúßöíóÊöåöãú æóÝöíåö ãóÓóÇÆöáõ:
(11/166)
ÇáúÃõæáóì: áóÇ íóÌõæÒõ áöáúÞóÇÖöí Ãóäú
íóÊøóÎöÐó ÔõåõæÏðÇ ãõÚóíøóäöíäó áóÇ íóÞúÈóáõ ÔóåóÇÏóÉó ÛóíúÑöåöãú¡ áöãóÇ
Ýöíåö ãöäó ÇáÊøóÖúíöíÞö Úóáóì ÇáäøóÇÓö.
ÇáËøóÇäöíóÉõ: ÅöÐóÇ ÔóåöÏó ÚöäúÏóåõ ÔõåõæÏñ¡ äõÙöÑó Åöäú ÚóÑóÝó
ÝöÓúÞóåõãú ÑóÏøó ÔóåóÇÏóÊóåõãú æóáóãú íóÍúÊóÌú Åöáóì ÈóÍúËò¡ æóÅöäú
ÚóÑóÝó ÚóÏóÇáóÊóåõãú ÞóÈöáó ÔóåóÇÏóÊóåõãú¡ æóáóÇ ÍóÇÌóÉó Åöáóì
ÇáÊøóÚúÏöíáö¡ æóÅöäú ØóáóÈóåõ ÇáúÎóÕúãõ æóÝöíåö æóÌúåñ ÓóÈóÞó Ýöí
ÇáúÞóÖóÇÁö ÈöÇáúÚöáúãö¡ æóÅöäú áóãú íóÚúÑöÝú ÍóÇáóåõãú¡ áóãú íóÌõÒú
ÞóÈõæáõ ÔóåóÇÏóÊöåöãú æóÇáúÍõßúãõ ÈöåóÇ ÅöáøóÇ ÈóÚúÏó ÇáöÇÓúÊöÒúßóÇÁö
æóÇáÊøóÚúÏöíáö¡ ÓóæóÇÁñ ØóÚóäó ÇáúÎóÕúãõ Ýöíåöãú Ãóæú ÓóßóÊó. æóáóæú
ÃóÞóÑøó ÇáúÎóÕúãõ ÈöÚóÏóÇáóÊöåöãóÇ¡ æóáóßöäú ÞóÇáó: ÃóÎúØóÃó Ýöí åóÐöåö
ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ ÝóæóÌúåóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: íóÍúßõãõ ÈöÔóåóÇÏóÊöåöãóÇ ÈöáóÇ
ÈóÍúËò ÚóäúåõãóǺ áöÃóäøó ÇáúÈóÍúËó áóÍóÞøöåö¡ æóÞóÏö ÇÚúÊóÑóÝó
ÈöÚóÏóÇáóÊöåöãóÇ¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ áóÇ ÈõÏøó ãöäó ÇáúÈóÍúËö æóÇáÊøóÚúÏöíáö
áöÍóÞøö Çááøóåö ÊóÚóÇáóì¡ æóáöåóÐóÇ áóÇ íóÌõæÒõ ÇáúÍõßúãõ ÈöÔóåóÇÏóÉö
ÝóÇÓöÞò æóÅöäú ÑóÖöíó ÇáúÎóÕúãõ¡ æóáöÃóäøó ÇáúÍõßúãó ÈöÔóåóÇÏóÊöåö
íóÊóÖóãøóäõ ÊóÚúÏöíáóåõ¡ æóÇáÊøóÚúÏöíáõ áóÇ íóËúÈõÊõ ÈöÞóæúáò æóÇÍöÏò.
æóÅöäú ÕóÏøóÞóåõãóÇ ÝöíãóÇ ÔóåöÏóÇ Èöåö¡ ÞóÖóì ÇáúÞóÇÖöí ÈöÅöÞúÑóÇÑöåö
ÈöÇáúÍóÞøö¡ æóÇÓúÊóÛúäóì Úóäö ÇáúÈóÍúËö Úóäú ÍóÇáöåöãóÇ¡ æóßóÐóÇ áóæú
ÔóåöÏó æóÇÍöÏñ ÝóÕóÏøóÞóåõ¡ æóáóæú ÔóåöÏó ãóÚúáõæãóÇ ÇáúÚóÏóÇáóÉö¡ Ëõãøó
ÃóÞóÑøó ÇáúãóÔúåõæÏõ Úóáóíúåö ÈöãóÇ ÔóåöÏóÇ Èöåö ÞõÈöáó Íõßúãõ
ÇáúÞóÇÖöí¡ Ýóåóáú íóÓúÊóäöÏõ ÇáúÍõßúãõ Åöáóì ÇáúÅöÞúÑóÇÑö Ïõæäó
ÇáÔøóåóÇÏóÉö Ãóãú ÅöáóíúåöãóÇ ÌóãöíÚðÇ¿ æóÌúåóÇäö ÍóßóÇåõãóÇ
ÇáúåóÑóæöíøõ¡ ÞóÇáó: æóÇáÕøóÍöíÍõ ãöäúåõãóÇ ÇáúÃóæøóáõ¡ æóÇáËøóÇäöí
ÍóßóÇåõ ÇáúÝõæÑóÇäöíøõ Ýöí ÇáúãõäóÇÙóÑóÉö¡ æóÐóßóÑó ÇáúåóÑóæöíøõ Ãóäøóåõ
áóæú ÈóÚõÏó ÇáúÍõßúãõ ÈöÔóåóÇÏóÊöåöãóÇ¡ ÝóÞóÏú ãóÖóì ÇáúÍõßúãõ
ãõÓúÊóäöÏðÇ Åöáóì ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ ÓóæóÇÁñ æóÞóÚó ÅöÞúÑóÇÑõåõ ÈóÚúÏó
ÊóÓúáöíãö ÇáúãóÇáö Åöáóì ÇáúãóÔúåõæÏö áóåõ Ãóãú ÞóÈúáóåõ¡ æóÝöíãóÇ
ÞóÈúáó ÇáÊøóÓúáöíãö æóÌúåñ ÖóÚöíÝñ¡ æóÃóäøóåõ áóæú ÞóÇáó ÇáúÎóÕúãõ
áöáÔøóÇåöÏö ÞóÈúáó ÃóÏóÇÁö ÇáÔøóåóÇÏóÉö ãóÇ ÊóÔúåóÏõ Èöåö Úóáóíøó
ÝóÃóäúÊó ÚóÏúáñ ÕóÇÏöÞñ¡ áóãú íóßõäú Ðóáößó ÅöÞúÑóÇÑðÇ¡ áóßöäøóåõ
ÊóÚúÏöíáñ áöáÔøóÇåöÏö Åöäú ßóÇäó ãöäú Ãóåúáö ÇáÊøóÚúÏöíáö.
(11/167)
ÝóÑúÚñ
ÅöÐóÇ Ìóåöáó ÇáúÞóÇÖöí ÅöÓúáóÇãó ÇáÔøóÇåöÏö¡ áóãú íóÞúäóÚú ÈöÙóÇåöÑö
ÇáÏøóÇÑö¡ Èóáú íóÈúÍóËõ Úóäúåõ¡ æóíóßúÝöí Ýöíåö Þóæúáõ ÇáÔøóÇåöÏö.
æóáóæú Ìóåöáó ÍõÑøöíøóÊóåõ ÈóÍóËó ÃóíúÖðÇ¡ æóáóÇ íóßúÝöí Ýöíåö Þóæúáõåõ
Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøöº áöÃóäøóåõ áóÇ íóÓúÊóÞöáøõ ÈöåóÇ ÈöÎöáóÇÝö
ÇáúÅöÓúáóÇãö¡ æóÍóßóì ÇÈúäõ ßóÌøò æóÌúåðÇ Ãóäøó ÇáöÇÓúÊöÒúßóÇÁó áóÇ
íóÌöÈõ ãõØúáóÞðÇ ÅöáøóÇ ÅöÐóÇ ØóáóÈóåõ ÇáúÎóÕúãõ æóáóíúÓó ÈöÔóíúÁò.
ÝóÑúÚñ
ÞóÇáó Ýöí ÇáúÚõÏøóÉö: ÅöÐóÇ ÇÓúÊóÝóÇÖó ÝöÓúÞõ ÇáÔøóÇåöÏö Èóíúäó
ÇáäøóÇÓö¡ ÝóáóÇ ÍóÇÌóÉó Åöáóì ÇáúÈóÍúËö æóÇáÓøõÄóÇáö¡ æóíõÌúÚóáõ
ÇáúãõÓúÊóÝöíÖõ ßóÇáúãóÚúáõæãö.
ÇáËøóÇáöËóÉõ: íóäúÈóÛöí Ãóäú íóßõæäó áöáúÞóÇÖöí ãõÒóßøõæäó æóÃóÕúÍóÇÈõ
ãóÓóÇÆöáó¡ ÝóÇáúãõÒóßøõæäó [åõãõ] ÇáúãóÑúÌõæÚõ Åöáóíúåöãú áöíõÈóíøöäõæÇ
ÍóÇáó ÇáÔøõåõæÏö¡ æóÃóÕúÍóÇÈõ ÇáúãóÓóÇÆöáö åõãõ ÇáøóÐöíäó íóÈúÚóËõåõãú
Åöáóì ÇáúãõÒóßøöíäó¡ áöíóÈúÍóËõæÇ æóíóÓúÃóáõæÇ¡ æóÑõÈøóãóÇ ÝõÓøöÑó
ÃóÕúÍóÇÈõ ÇáúãóÓóÇÆöáö Ýöí áóÝúÙö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö ÈöÇáúãõÒóßøöíäó¡ Ëõãøó
ÇáúãõÎúÈöÑõæäó Úóäú ÝöÓúÞö ÇáÔøõåõæÏö æóÚóÏóÇáóÊöåöãú ÖóÑúÈóÇäö¡
ÃóÍóÏõåõãóÇ: ãóäú äóÕóÈóåõ ÇáúÍóÇßöãõ áöáúÌóÑúÍö æóÇáÊøóÚúÏöíáö
ãõØúáóÞðÇ Ãóæú Ýöí æóÇÞöÚóÉò ÎóÇÕøóÉò¡ ÝóíóÓúãóÚõ ÇáÔøóåóÇÏóÉó
ÚóáóíúåöãóÇ¡ æóãóÇ ËóÈóÊó ÚöäúÏóåõ ÃóäúåóÇåõ Åöáóì ÇáúÞóÇÖöí.
æóÇáËøóÇäöí ãóäú íóÔúåóÏõ ÈöÇáúÚóÏóÇáóÉö Ãóæö ÇáúÝöÓúÞö¡ Ëõãøó ãöäú
åóÄõáóÇÁö ãóäú íóÔúåóÏõ ÃóÕóÇáóÉð¡ æóãöäúåõãú ãóäú íóÔúåóÏõ Úóáóì
ÔóåóÇÏóÉö ÛóíúÑöåö¡ æóÇáúÃóæøóáõ ÞóÏú íóÚúÑöÝõ ÇáúÍóÇáó ÝóíóÔúåóÏõ¡
æóÞóÏú áóÇ íóÚúÑöÝõ ÝóíóÃúãõÑõåõ ÇáúÞóÇÖöí ÈöÇáúÈóÍúËö áöíóÚúÑöÝó
ÝóíõÔúåöÏó¡ ßóãóÇ íõæóßøöáõ ÇáúÞóÇÖöí ÈöÇáúÛóÑöíÈö ÇáøóÐöí íóÏøóÚöí
ÇáúÅöÝúáóÇÓó ãóäú íóÈúÍóËõ Úóäúåõ æóíõÎóÇáöØõåõ¡ áöíóÚúÑöÝó ÅöÝúáóÇÓóåõ
ÝóíóÔúåóÏó¡ æóÃóãøóÇ ÇáËøóÇäöí¡ Ýóåõæó ÔóÇåöÏõ ÝóÑúÚò¡ æóÇáúÞöíóÇÓõ
Ãóäøóåõ áóÇ íóÔúåóÏõ ÅöáøóÇ ÚöäúÏó ÛóíúÈóÉö ÇáúÃóÕúáö¡ Ãóæú ÊóÚóÐøõÑö
ÍõÖõæÑöåö¡ æóßóÐóÇ ÐóßóÑóåõ ÇáúåóÑóæöíøõ¡ æóÓóíóÃúÊöí Åöäú ÔóÇÁó Çááøóåõ
ÊóÚóÇáóì ãóÇ íõäóÇÒóÚõ Ýöíåö. æóÅöÐóÇ ÃóÑóÇÏó ÇáúÍóÇßöãõ ÇáúÈóÍúËó Úóäú
ÍóÇáö ÇáÔøõåõæÏö¡ ßóÊóÈó ÇÓúãó ÇáÔøóÇåöÏö¡ æóßõäúíóÊóåõ Åöäö ÇÔúÊóåóÑó
ÈöåóÇ¡ æóæóáóÇÁóåõ Åöäú ßóÇäó Úóáóíúåö æóáóÇÁñ¡ æóÇÓúãó ÃóÈöíåö
æóÌóÏøöåö æóÍöáúíóÊóåõ æóÍöÑúÝóÊóåõ æóÓõæÞóåõ æóãóÓúÌöÏóåõ¡ áöÆóáøóÇ
íõÔúÊóÈóåõ ÈöÛóíúÑöåö¡
(11/168)
ÝóÅöäú ßóÇäó ãóÔúåõæÏðÇ æóÍóÕóáó
ÇáÊøóãúíöíÒõ ÈöÈóÚúÖö åóÐöåö ÇáúÃóæúÕóÇÝö¡ ßóÝóì¡ æóíóßúÊõÈõ ÃóíúÖðÇ
ÇÓúãó ÇáúãóÔúåõæÏö áóåõ¡ æóÇáúãóÔúåõæÏö Úóáóíúåö¡ ÝóÞóÏú íóßõæäõ
ÈóíúäóåõãóÇ ãóÇ íóãúäóÚõ ÔóåóÇÏóÊóåõ áóåõ¡ Ãóæú Úóáóíúåö ãöäú ÞóÑóÇÈóÉò
Ãóæú ÚóÏóÇæóÉò.
æóÝöí ÞóÏúÑö ÇáúãóÇáö æóÌúåóÇäö ÃóÍóÏõåõãóÇ: áóÇ íóßúÊõÈõåõº áöÃóäøó
ÇáúÚóÏóÇáóÉó áóÇ ÊóÊóÌóÒøóÃõ¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáúãóäúÕõæÕõ Ãóäøóåõ
íóÐúßõÑõåõº áöÃóäøóåõ ÞóÏú íóÛúáöÈõ Úóáóì ÇáÙøóäøö ÕöÏúÞõ ÇáÔøóÇåöÏö Ýöí
ÇáúÞóáöíáö Ïõæäó ÇáúßóËöíÑö¡ æóÃóãøóÇ ÏóÚúæóì ÇáúÃóæøóáö Ãóäøó
ÇáúÚóÏóÇáóÉó áóÇ ÊóÊóÌóÒøóÃõ¡ ÝóÞóÏú Íóßóì ÃóÈõæ ÇáúÚóÈøóÇÓö
ÇáÑøõæíóÇäöíøõ Ýöí Ðóáößó æóÌúåóíúäö æóÈóäóì ÚóáóíúåöãóÇ Ãóäøóåõ áóæú
ÚõÏøöáó¡ æóÞóÏú ÔóåöÏó ÈöãóÇáò Þóáöíáò¡ Ëõãøó ÔóåöÏó Ýöí ÇáúÍóÇáö
ÈöãóÇáò ßóËöíÑò åóáú íóÍúÊóÇÌõ Åöáóì ÊóÌúÏöíÏö ÊóÒúßöíóÉò æóíóßúÊõÈõ
Åöáóì ßõáøö ãõÒóßøò ßöÊóÇÈðÇ¡ æóíóÏúÝóÚõåõ Åöáóì ÕóÇÍöÈö ãóÓúÃóáóÉò¡
æóíõÎúÝöí ßõáøó ßöÊóÇÈò Úóäú ÛóíúÑö ãóäú ÏóÝóÚóåõ Åöáóíúåö æóÛóíúÑö ãóäú
ÈóÚóËóåõ Åöáóíúåö ÇÍúÊöíóÇØðÇ¡ Ëõãøó ÅöÐóÇ æóÞóÝó ÇáúÞóÇÖöí Úóáóì ãóÇ
ÚöäúÏó ÇáúãõÒóßøöíäó¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÌõÑúÍðÇ áóãú íõÙúåöÑúåõ¡ æóÞóÇáó
áöáúãõÏøóÚöí: ÒöÏúäöí Ýöí ÇáÔøõåõæÏö¡ æóÅöäú ßóÇäó ÊóÚúÏöíáðÇ¡ Úóãöáó
ÈöãõÞúÊóÖóÇåõ¡ Ëõãøó Íóßóì ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ æóÇáúÍóÇáóÉõ åóÐöåö æóÌúåóíúäö
Ýöí Ãóäøó ÇáúÍõßúãó ÈöÞóæúáö ÇáúãõÒóßøöíäó¡ Ãóãú ÈöÞóæúáö ÃóÕúÍóÇÈö
ÇáúãóÓóÇÆöáö¿ ÞóÇáó ÃóÈõæ ÅöÓúÍóÇÞó: ÈöÞóæúáö ÇáúãõÒóßøöíäóº áöÃóäøó
ÃóÕúÍóÇÈó ÇáúãóÓóÇÆöáö ÔõåõæÏñ Úóáóì ÔóåóÇÏóÉò¡ ÝóßóíúÝó ÊõÞúÈóáõ ãóÚó
ÍõÖõæÑö ÇáúÃóÕúáö¿ æóÅöäøóãóÇ åõãú ÑõÓõáñ æóÚóáóì åóÐóÇ íóÌõæÒõ Ãóäú
íóßõæäó ÕóÇÍöÈõ ÇáúãóÓúÃóáóÉö æóÇÍöÏðÇ¡ ÝóÅöäú ÚóÇÏó ÈöÇáúÌõÑúÍö¡
ÊóæóÞøóÝó ÇáúÞóÇÖöí¡ æóÅöäú ÚóÇÏó ÈöÇáÊøóÚúÏöíáö¡ ÏóÚóÇ ãõÒóßøöíóíúäö
áöíóÔúåóÏóÇ ÚöäúÏóåõ ÈöÚóÏóÇáóÉö ÇáÔøóÇåöÏö¡ æóíõÔöíÑóÇ Åöáóíúåö¡
æóíóÃúãóäõ ÈöÐóáößó ãöäó ÇáúÛóáóØö ãöäú ÔóÎúÕò Åöáóì ÔóÎúÕò.
ÞóÇáó ÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøõ: ÅöäøóãóÇ íóÍúßõãõ ÈöÞóæúáö ÃóÕúÍóÇÈö
ÇáúãóÓóÇÆöáö¡ æóíõÈúäóì Úóáóì ãóÇ ËóÈóÊó ÚöäúÏóåõãú ÈöÞóæúáö
ÇáúãõÒóßøöíäó.
ÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáÕøóÈøóÇÛö: æóåóÐóÇ æóÅöäú ßóÇäó ÔóåóÇÏóÉð Úóáóì ÔóåóÇÏóÉò
ÊõÞúÈóáõ áöáúÍóÇÌóÉöº áöÃóäøó ÇáúãõÒóßøöíó áóÇ íõßóáøóÝõ ÇáúÍõÖõæÑó¡
æóÞóæúáõ ÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøö ÃóÕóÍøõ ÚöäúÏó ÇáÔøóíúÎö ÃóÈöí ÍóÇãöÏò¡
æóÇáúÞóÇÖöí ÃóÈöí ÇáØøóíøöÈö æóÛóíúÑöåöãóÇ. ÞóÇáõæÇ: æóÚóáóì åóÐóÇ
ÅöäøóãóÇ íóÚúÊóãöÏõ ÇáúÞóÇÖöí Þóæúáó ÇËúäóíúäö ãöäú ÃóÕúÍóÇÈö
ÇáúãóÓóÇÆöáö¡ ÝóÅöäú æóÕóÝóÇåõ ÈöÇáúÝöÓúÞö¡ ÝóÚóáóì ãóÇ ÓóÈóÞó¡ æóÅöäú
æóÕóÝóÇåõ ÈöÇáúÚóÏóÇáóÉö ÃóÍúÖóÑó ÇáÔøóÇåöÏóíúäö áöíóÔúåóÏóÇ
ÈöÚóÏóÇáóÊöåö¡ æóíõÔöíÑóÇ Åöáóíúåö
(11/169)
æóÅöÐóÇ ÊóÃóãøóáúÊó ßóáóÇãó ÇáúÃóÕúÍóÇÈö¡
ÝóÞóÏú ÊóÞõæáõ: íóäúÈóÛöí Ãóäú áóÇ íóßõæäó Ýöí åóÐóÇ ÎöáóÇÝñ ãõÍóÞøóÞñ¡
Èóáú Åöäú æóáöíó ÕóÇÍöÈõ ÇáúãóÓúÃóáóÉö ÇáúÌóÑúÍó æóÇáÊøóÚúÏöíáó¡
ÝóÍõßúãõ ÇáúÞóÇÖöí ãóÈúäöíøñ Úóáóì Þóæúáöåö¡ æóáóÇ íóÚúÊóÈöÑõ ÇáúÚóÏóÏóº
áöÃóäøóåõ ÍóÇßöãñ¡ æóÅöäú ÃóãóÑóåõ ÈöÇáúÈóÍúËö¡ ÈóÍóËó æóæóÞóÝó Úóáóì
ÍóÇáö ÇáÔøóÇåöÏö¡ æóÔóåöÏó ÈöãóÇ æóÞóÝó Úóáóíúåö¡ ÝóÇáúÍõßúãõ ÃóíúÖðÇ
ãóÈúäöíøñ Úóáóì Þóæúáöåö¡ áóßöäú íóÚúÊóÈöÑõ ÇáúÚóÏóÏóº áöÃóäøóåõ
ÔóÇåöÏñ¡ æóÅöäú ÃóãóÑóåõ ÈöãõÑóÇÌóÚóÉö ãõÒóßøöíóíúäö¡ ÝóÕóÇÚöÏðÇ
æóÈöÃóäú íõÚúáöãóåõ ÈöãóÇ ÚöäúÏóåõãóÇ¡ Ýóåõæó ÑóÓõæáñ ãóÍúÖñ¡
æóÇáöÇÚúÊöãóÇÏõ Úóáóì ÞóæúáöåöãóÇ ÝóáúíóÍúÖõÑóÇ æóíóÔúåóÏóÇ. æóßóÐóÇ
áóæú ÔóåöÏó Úóáóì ÔóåóÇÏóÊöåöãóÇ¡ áóÃóäøó ÇáÔøóÇåöÏó ÇáúÝóÑúÚó áóÇ
íõÞúÈóáõ ãóÚó ÍõÖõæÑö ÇáúÃóÕúáö.
ÝóÑúÚñ
ãóäú äóÕøóÈó ÍóÇßöãðÇ Ýöí ÇáúÌóÑúÍö æóÇáÊøóÚúÏöíáö ÇÚúÊóÈóÑó Ýöíåö
ÕöÝóÇÊö ÇáúÞõÖóÇÉö¡ æóãóäú ÔõåöÑó ÈöÇáúÚóÏóÇáóÉö Ãóæö ÇáúÝöÓúÞö¡
ÇÔúÊóÑóØó Ýöíåö ÕöÝóÇÊö ÇáÔøõåõæÏö¡ æóíõÔúÊóÑóØõ ãóÚó Ðóáößó ÇáúÚöáúãõ
ÈöÇáúÚóÏóÇáóÉö æóÇáúÝöÓúÞö æóÃóÓúÈóÇÈöåöãóÇ¡ æóÃóäú íóßõæäó ÇáúãõÚóÏøöáõ
ÎóÈöíÑðÇ ÈöÈóÇØöäö ÍóÇáö ãóäú íõÚóÏøöáõåõ áöÕõÍúÈóÉò Ãóæú ÌöæóÇÑò Ãóæú
ãõÚóÇãóáóÉò æóäóÍúæöåóÇ¡ ÞóÇáó Ýöí «ÇáúæóÓöíØö» : æóíóáúÒóãõ ÇáúÞóÇÖöí
Ãóäú íóÚúÑöÝó Ãóäøó ÇáúãõÒóßøöíó ÎóÈöíÑñ ÈöÈóÇØöäö ÇáÔøóÇåöÏö Ýöí ßõáøö
ÊóÒúßöíóÉò ÅöáøóÇ ÅöÐóÇ Úóáöãó ãöäú ÚóÇÏóÊöåö Ãóäøóåõ áóÇ íõÒóßøöí
ÅöáøóÇ ÈóÚúÏó ÇáúÎöÈúÑóÉö¡ Ëõãøó ÙóÇåöÑõ áóÝúÙö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö - ÑóÍöãóåõ
Çááøóåõ - ÇÚúÊöÈóÇÑõ ÇáÊøóÞóÇÏõãö Ýöí ÇáúãóÚúÑöÝóÉö ÇáúÈóÇØöäóÉöº
áöÃóäøóåõ áóÇ íõãúßöäõ ÇáöÇÎúÊöÈóÇÑõ Ýöí íóæúãò Ãóæú íóæúãóíúäö¡
æóíõÔúÈöåõ Ãóäú íõÞóÇáó: ÔöÏøóÉõ ÇáúÝóÍúÕö æóÇáúÅöãúÚóÇäö ÊóÞõæãõ
ãóÞóÇãó ÇáÊøóÞóÇÏõãö Ýöí ÇáúãóÚúÑöÝóÉö ÇáúÈóÇØöäóÉö.
æóíõãúßöäõ ÇáöÇÎúÊöÈóÇÑõ Ýöí ãõÏøóÉò íóÓöíÑóÉò¡ æóáóíúÓó ÐößúÑõ
ÇáÊøóÞóÇÏõãö Úóáóì ÓóÈöíáö ÇáöÇÔúÊöÑóÇØö¡ Èóáú áöÃóäøó ÇáúÛóÇáöÈó Ãóäøó
ÇáúãóÚúÑöÝóÉó ÇáúÈóÇØöäóÉó áóÇ ÊóÍúÕõáõ ÅöáøóÇ ÈöÐóáößó¡ æóíõæóÖøöÍõ
åóÐóÇ ãóÇ ÐóßóÑúäóÇ Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó íóÃúãõÑõ ÈöÇáúÈóÍúËö¡ áöíóÚúÑöÝó
ÍóÇáó ÇáÔøóÇåöÏö ÝóíõÒóßøöíóåõ¡ æóáóæö ÇÚúÊóÈóÑúäóÇ ÇáÊøóÞóÇÏõãó
áóØóÇáóÊö ÇáúãõÏøóÉõ¡ æóÊóÖóÑøóÑó ÇáúãõÊóÏóÇÚöíóÇäö ÈöÇáÊøóÃúÎöíÑö
ÇáØøóæöíáö.
ÃóãøóÇ ÇáúÌóÑúÍõ¡ ÝóíóÚúÊóãöÏõ Ýöíåö ÇáúãõÚóÇíóäóÉö Ãóæö ÇáÓøóãóÇÚö¡
ÝóÇáúãõÚóÇíóäóÉõ Ãóäú íóÑóÇåõ íóÒúäöí Ãóäú íóÔúÑóÈó ÇáúÎóãúÑó¡
æóÇáÓøóãóÇÚõ ÈöÃóäú íóÓúãóÚóåõ íóÞúÐöÝõ¡ Ãóæú íõÞöÑøõ Úóáóì äóÝúÓöåö
ÈöÒöäðÇ Ãóæú ÔõÑúÈö ÎóãúÑò¡ ÝóÅöäú ÓóãöÚó ãöäú
(11/170)
ÛóíúÑöåö¡ äõÙöÑó Åöäú ÈóáóÛó
ÇáúãõÎúÈöÑõæäó ÍóÏøó ÇáÊøóæóÇÊõÑö ÌóÇÒó ÇáúÌóÑúÍõ áöÍõÕõæáö ÇáúÚöáúãö¡
æóßóÐóÇ Åöäú áóãú íóÈúáõÛö ÇáÊøóæóÇÊõÑó¡ áóßöäö ÇÓúÊóÝóÇÖó¡ ÌóÇÒó
ÇáúÌóÑúÍõ ÃóíúÖðÇ¡ ÕóÑøóÍó Èöåö ÇÈúäõ ÇáÕøóÈøóÇÛö æóÇáúÈóÛóæöíøõ
æóÛóíúÑõåõãóÇ. æóáóÇ íóÌõæÒõ ÇáúÌóÑúÍõ ÈöäóÇÁð Úóáóì ÎóÈóÑö ÚóÏóÏò
íóÓöíÑò¡ áóßöäú íóÔúåóÏõ Úóáóì ÔóåóÇÏóÊöåöãú ÈöÔóÑúØö ÇáÔøóåóÇÏóÉö Úóáóì
ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ æóÐóßóÑó ÇáúÈóÛóæöíøõ ÊóÝúÑöíÚðÇ Úóáóì Þóæúáö
ÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøö Ýöí Ãóäøó ÇáúÍõßúãõ ÈöÞóæúáö ÃóÕúÍóÇÈö ÇáúãóÓóÇÆöáö
Ãóäøóåõ íóÌõæÒõ Ãóäú íóÚúÊóãöÏó Ýöíåö ÃóÕúÍóÇÈõ ÇáúãóÓóÇÆöáö ÎóÈóÑó
æóÇÍöÏò ãöäó ÇáúÌöíÑóÇäö ÅöÐóÇ æóÞóÚó Ýöí äõÝõæÓöåöãú ÕöÏúÞõåõ¡ æóåóáú
íõÔúÊóÑóØõ ÐößúÑõ ÓóÈóÈö ÑõÄúíóÉö ÇáúÌõÑúÍö Ãóæú ÓóãóÇÚöåö¿ æóÌúåóÇäö
ÃóÍóÏõåõãóÇ: äóÚóãú¡ ÝóíóÞõæáõ ãóËóáðÇ: ÑóÃóíúÊõåõ íóÒúäöí¡ æóÓóãöÚúÊõåõ
íóÞúÐöÝõ.
æóÚóáóì åóÐóÇ ÇáúÞöíóÇÓö íóÞõæáõ Ýöí ÇáöÇÓúÊöÝóÇÖóÉö: ÇÓúÊóÝóÇÖó
ÚöäúÏöí.
æóÇáËøóÇäöí - åõæó ÇáúãóÐúßõæÑõ Ýöí «ÇáÔøóÇãöáö» -: áóÇ ÍóÇÌóÉó
Åöáóíúåö¡ æóáóíúÓó áöáúÍóÇßöãö Ãóäú íóÞõæáó: ãöäú Ãóíúäó ÚóÑóÝúÊó
ÍóÇáóåõ¡ æóÚóáóì Ãóíøö ÔóíúÁò ÈóäóíúÊó ÔóåóÇÏóÊóßó¿ ßóãóÇ Ýöí ÓóÇÆöÑö
ÇáÔøóåóÇÏóÇÊö¡ æóåóÐóÇ ÃóÞöíÓõ æóíõÍúßóì Úóäö ÇÈúäö ÃóÈöí åõÑóíúÑóÉó¡
æóÇáúÃóæøóáõ ÃóÔúåóÑõ.
æóáóÇ íõÌúÚóáõ ÇáúÌóÇÑöÍõ ÈöÐößúÑö ÇáÒøöäóì ÞóÇÐöÝðÇ áöáúÍóÇÌóÉö¡ ßóãóÇ
áóÇ íõÌúÚóáõ ÇáÔøóÇåöÏõ ÞóÇÐöÝðÇ¡ ÝóÅöäú áóãú íõæóÇÝöÞúåõ ÛóíúÑõåõ¡
Ýóáúíóßõäú ßóãóÇ áóæú ÔóåöÏó ËóáóÇËóÉñ ÈöÇáÒøöäóì åóáú íõÌúÚóáõæäó
ÞóÐóÝóÉð¿ Ýöíåö ÇáúÞóæúáóÇäö.
ÞõáúÊõ: ÇáúãõÎúÊóÇÑõ Ãóæö ÇáÕøóæóÇÈõ Ãóäøóåõ áóÇ íõÌúÚóáõ ÞóÇÐöÝðÇ¡
æóÅöäú áóãú íõæóÇÝöÞúåõ ÛóíúÑõåõº áöÃóäøóåõ ãóÚúÐõæÑñ Ýöí ÔóåóÇÏóÊöåö
ÈöÇáúÌóÑúÍö¡ ÝóÅöäøóåõ ãóÓúÆõæáñ ÚóäúåõãóÇ æóåöíó Ýöí ÍóÞøöåö ÝóÑúÖõ
ßöÝóÇíóÉò Ãóæú ãõÊóÚóíøóäóÉñ Ýóåõæó ãóÚúÐõæÑñ ÈöÎöáóÇÝö ÔõåõæÏö
ÇáÒøöäóì¡ ÝóÅöäøóåõãú ãóäúÏõæÈõæäó Åöáóì ÇáÓøóÊúÑö¡ Ýóåõãú ãõÞóÕøöÑõæäó¡
æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
æóáóæú ÃóÎúÈóÑóåõ ÈöÚóÏóÇáóÊöåö ãóäú íóÍúÕõáõ ÈöÎóÈóÑöåö ÇáöÇÓúÊöÝóÇÖóÉõ
æóåõãú ãöäú Ãóåúáö ÇáúÎöÈúÑóÉö ÈöÈóÇØöäö ãóäú íóÚúÏöáõæäó¡ áóãú íóÈúÚõÏú
Ãóäú íóÌõæÒó áóåõ ÊóÚúÏöíáõåõ ÈöÐóáößó¡ æóÊõÞóÇãõ ÎöÈúÑóÊõåõãú ãóÞóÇãó
ÎöÈúÑóÊöåö¡ ßóãóÇ ÃõÞöíãó Ýöí ÇáúÌóÑúÍö ÑõÄúíóÊõåõãú ãóÞóÇãó ÑõÄúíóÊöåö.
(11/171)
ÝóÑúÚñ
æóíóäúÈóÛöí Ãóäú íóßõæäó ÇáúãõÒóßøõæäó æóÇÝöÑöí ÇáúÚõÞõæáö áöÆóáøóÇ
íõÎúÏóÚõæÇ æóÈõÑóÂÁó ãöäó ÇáÔøóÍúäóÇÁö æóÇáúÚóÕóÈöíøóÉö Ýöí ÇáäøóÓóÈö
æóÇáúãóÐúåóÈö æóíóÌúÊóåöÏõ Ýöí ÅöÎúÝóÇÁö ÃóãúÑöåöãú áöÆóáøóÇ íõÔúåóÑõæÇ
Ýöí ÇáäøóÇÓö ÈöÇáÊøóÒúßöíóÉö¡ æóåóáú íõÔúÊóÑóØõ áóÝúÙõ ÇáÔøóåóÇÏóÉö ãöäó
ÇáúãõÒóßøöí¿ æóÌúåóÇäö ÃóÕóÍøõåõãóÇ: äóÚóãú ÝóíóÞõæáõ: ÃóÔúåóÏõ Ãóäøóåõ
ÚóÏúáñ.
ÝóÑúÚñ
áóÇ íóÌõæÒõ Ãóäú íõÒóßøöíó ÃóÍóÏõ ÇáÔøóÇåöÏóíúäö ÇáúÂÎóÑó¡ æóÝöíåö
æóÌúåñ ÖóÚöíÝñ. æóÚóäú ßöÊóÇÈö ÍóÑúãóáóÉó Ãóäøóåõ áóæú ÔóåöÏó ÇËúäóÇäö¡
æóÚóÏøóáóåõãóÇ ÂÎóÑóÇäö áóÇ íóÚúÑöÝõåõãóÇ ÇáúÞóÇÖöí¡ æóÒóßøóì
ÇáúÂÎóÑóíúäö ãõÒóßøöíóÇäö áöáúÞóÇÖöí¡ ÌóÇÒó. æóáóæú Òóßøóì æóáóÏóåõ Ãóæú
æóÇáöÏóåõ áóãú íõÞúÈóáú Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡ æóÈöåö ÞóØóÚó ÇáúÚöÈóÇÏöíøõ
æóÛóíúÑõåõ.
ÝóÑúÚñ
áóÇ ÊóËúÈõÊõ ÇáúÚóÏóÇáóÉõ ÈöãõÌóÑøóÏö ÑõÞúÚóÉö ÇáúãõÒóßøöí Úóáóì
ÇáÕøóÍöíÍöº áöÃóäøó ÇáúÎóØøó áóÇ íõÚúÊóãóÏõ Ýöí ÇáÔøóåóÇÏóÉö ßóãóÇ
ÓóÈóÞó¡ æóÌóæøóÒóåõ ÇáúÞóÇÖöí ÍõÓóíúäñ áöáöÇÚúÊöãóÇÏö Úóáóì ÇáÑøõÞúÚóÉö¡
ÞóÇáó Ýöí «ÇáúæóÓöíØö» ÊóÝúÑöíÚðÇ Úóáóì ÇáúÃóæøóáö: íóßúÝöí ÑóÓõæáóÇäö
ãóÚó ÇáÑøõÞúÚóÉö¡ æóÃóäøó ÇáÕøóÍöíÍó æõÌõæÈõ ÇáúãõÔóÇÝóåóÉö æóåóÐóÇ
ÙóÇåöÑñ Åöäú ßóÇäó ÇáúÞóÇÖöí íóÍúßõãõ ÈöÔóåóÇÏóÉö ÇáúãõÒóßøöíäó¡
ÝóÃóãøóÇ Åöäú æóáöíó ÈóÚúÖõåõãõ ÇáúÍõßúãó ÈöÇáúÚóÏóÇáóÉö æóÇáúÌóÑúÍö¡
Ýóáúíóßõäú ßöÊóÇÈõåõ ßóßöÊóÇÈö ÇáúÞóÇÖöíó Åöáóì ÇáúÞóÇÖöí¡ æóáúíóßõäö
ÇáÑøóÓõæáóÇäö ßóÇáÔøóÇåöÏöíäó Úóáóì ßöÊóÇÈö ÇáúÞóÇÖöíó.
ÝóÑúÚñ
áóÇ íõÞúÈóáõ ÇáúÌóÑúÍõ ÇáúãõØúáóÞõ¡ Èóáú áóÇ ÈõÏøó ãöäú ÈóíóÇäö
ÓóÈóÈöåö¡ æóáóÇ ÍóÇÌóÉó Åöáóì ÈóíóÇäö ÓóÈóÈö ÇáÊøóÚúÏöíáöº áöÃóäøó
ÃóÓúÈóÇÈóåõ ÛóíúÑõ ãõäúÍóÕöÑóÉò¡ æóÝöíåö æóÌúåñ ÖóÚöíÝñ ÍóßóÇåõ Ýöí
(11/172)
ÇáúÚõÏøóÉö¡ æóáóíúÓó ÈöÔóíúÁò
æóÇáúÃóÕóÍøõ Ãóäøóåõ íóßúÝöí Ãóäú íóÞõæáó: åõæó ÚóÏúáñ.
æóÞöíáó: æóíõÔúÊóÑóØõ Ãóäú íóÞõæáó: ÚóÏúáñ Úóáöíøñ æóáöíøñ¡ æóåõæó
ÙóÇåöÑõ äóÕøöåö Ýöí «ÇáúÃõãøö» æóÇáúãõÎúÊóÕóÑö áóßöäú ÊóÃóæøóáóåõ
ÇáúÃóæøóáõæäó Ãóæú ÌóÚóáõæåõ ÊóÃúßöíÏðÇ áóÇ ÔóÑúØðÇ.
æóáóÇ íóÍúÕõáõ ÇáÊøóÚúÏöíáõ ÈöÞóæúáöåö: áóÇ ÃóÚúáóãõ ãöäúåõ ÅöáøóÇ
ÎóíúÑðÇ¡ Ãóæú áóÇ ÃóÚúáóãõ ãöäúåõ ãóÇ ÊóÑöÏõ Èöåö ÇáÔøóåóÇÏóÉõ.
ÇáúãóÓúÃóáóÉõ ÇáÑøóÇÈöÚóÉõ: ÅöÐóÇ ÇÑúÊóÇÈó ÇáúÞóÇÖöí ÈöÇáÔøõåõæÏö¡ Ãóæú
Êóæóåøóãó ÛóáóØóåõãú áöÎöÝøóÉö ÚóÞúáò æóÌóÏóåóÇ Ýöíåöãú¡ ÝóíóäúÈóÛöí
Ãóäú íõÝóÑøöÞóåõãú¡ æóíóÓúÃóáó ßõáøó æóÇÍöÏò ãöäúåõãú Úóäú æóÞúÊö
ÊóÍóãøõáö ÇáÔøóåóÇÏóÉö ÚóÇãðÇ æóÔóåúÑðÇ æóíóæúãðÇ æóÛõÏúæóÉð Ãóæú
ÚóÔöíøóÉð¡ æóãóßóÇäó ãóÍóáøóÉò æóÓößøóÉò¡ æóÏóÇÑò æóÕöÝóÉò¡ æóíóÓúÃóáõ
ÃóÊóÍóãøóáó æóÍúÏóåõ Ãóãú ãóÚó ÛóíúÑöåö æóÃóäøóåõ ßóÊóÈó ÔóåóÇÏóÊóåõ
Ãóãú áóÇ¡ æóÃóäøóåõ ßóÊóÈó ÞóÈúáó ÝõáóÇäò Ãóãú ÈóÚúÏóåõ¡ æóßóÊóÈõæÇ
ÈöÍöÈúÑò Ãóãú ÈöãöÏóÇÏò æóäóÍúæó Ðóáößó¡ áöíóÓúÊóÏöáøó Úóáóì ÕöÏúÞöåöãú
Åöäö ÇÊøóÝóÞóÊú ßóáöãóÊõåõãú¡ æóíóÞöÝõ Åöäú áóãú ÊóÊøóÝöÞú.
æóÅöÐóÇ ÃóÌóÇÈóåõ ÃóÍóÏõåõãú¡ áóãú íóÏóÚúåõ íóÑúÌöÚõ Åöáóì ÇáúÈóÇÞöíäó
ÍóÊøóì íóÓúÃóáóåõãõ ÇáúÞóÇÖöí áöÆóáøóÇ íõÎúÈöÑóåõãú ÈöÌóæóÇÈöåö æóãóÊóì
ÇÊøóÝóÞõæÇ Úóáóì ÇáúÌóæóÇÈö¡ Ãóæú áóãú íóÊóÚóÑøóÖõæÇ áöáÊøóÝúÕöíáö¡
æóÑóÃóì Ãóäú íóÚöÙóåõãú¡ æóíõÍóÐøöÑóåõãú ÚõÞõæÈóÉó ÔóåóÇÏóÉö ÇáÒøõæÑö¡
ÝóÚóáó¡ ÝóÅöäú ÃóÕóÑøõæÇ¡ æóÌóÈó ÇáúÞóÖóÇÁõ ÅöÐóÇ æóÌóÏó ÔõÑõæØóåõ¡
æóáóÇ ÚöÈúÑóÉó ÈöãóÇ íóÈúÞóì ãöäú ÑöíÈóÉò¡ æóÅöäú áóãú íóÌöÏú Ýöíåöãú
ÎöÝøóÉð æóáóÇ ÑöíÈóÉð¡ ÝóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáøóÐöí Úóáóíúåö ÇáúÌõãúåõæÑõ
Ãóäøóåõ áóÇ íõÝóÑøöÞõåõãúº áöÃóäøó Ýöíåö ÛóÖøðÇ ãöäúåõãú. æóÞóÇáó
ÇáÑøõæíóÇäöíøõ: íõÝóÑøöÞõåõãú¡ æóÞóÇáó ÇáúÈóÛóæöíøõ: Åöäú ÝóÑøóÞóåõãú¡
ÈöãóÓúÃóáóÉö ÇáúÎóÕúãö¡ ÝóáóÇ ÈóÃúÓó¡ Ëõãøó Åöäøó ÇáÊøóÝúÑöíÞó
æóÇáöÇÓúÊöÝúÕóÇáó ÌóÚóáóåõ ÇáúÛóÒóÇáöíøõ ÈóÚúÏó ÇáÊøóÒúßöíóÉö¡
æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáøóÐöí Úóáøóáóåõ ÇáúÚöÑóÇÞöíøõæäó æóÛóíúÑõåõãú Ãóäøóåõ
ÞóÈúáó ÇáöÇÓúÊöÒúßóÇÁö¡ ÝóÅöäö ÇØøóáóÚó Úóáóì ÚóæúÑóÉò¡ ÇÓúÊóÛúäóì Úóäö
ÇáöÇÓúÊöÒúßóÇÁö æóÇáúÈóÍúËö Úóäú ÍóÇáöåöãú¡ æóÅöäú áóãú íóØøóáöÚú¡
ÝóÅöäú ÚóÑóÝóåõãú ÈöÇáúÚóÏóÇáóÉö¡ Íóßóãó¡ æóÅöáøóÇ ÝóÍöíäóÆöÐò
íóÓúÊóÒúßöí¡ æóåóáú åóÐóÇ ÇáÊøóÝúÑöíÞõ æóÇáöÇÓúÊöÝúÕóÇáõ æóÇÌöÈñ Ãóãú
ãõÓúÊóÍóÈøñ¿ Ýöíåö ÃóæúÌõåñ ÇáÕøóÍöíÍõ ÇáøóÐöí ÐóßóÑóåõ ÇÈúäõ ßóÌøò
æóÇáúÈóÛóæöíøõ¡ æóÚóÇãøóÉõ ÇáúÃóÕúÍóÇÈö æóåõæó ÇáúãõæóÇÝöÞõ áöáóÝúÙö
«ÇáúãõÎúÊóÕóÑö» Ãóäøóåõ ãõÓúÊóÍóÈøñ æóÇáËøóÇäöí æóÇÌöÈñ¡
(11/173)
ÞóÇáóåõ ÇáúÅöãóÇãõ æóÇáúÛóÒóÇáöíøõ.
ÞóÇáóÇ: æóáóæú ÊóÑóßóåõ æóÞóÖóì ãóÚó ÇáöÇÑúÊöíóÇÈö¡ áóãú íõäóÝøóÐú.
æóÇáËøóÇáöËõ: Åöäú ÓóÃóáó ÇáúÎóÕúãó æóÌóÈó¡ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ.
ÇáúÎóÇãöÓóÉõ: ÊõÞóÏøóãõ ÈóíøöäóÉõ ÇáúÌóÑúÍö Úóáóì ÈóíøöäóÉö
ÇáÊøóÚúÏöíáö¡ áöÒöíóÇÏóÉö Úöáúãö ÇáúÌóÇÑöÍö¡ Ýóáóæö ÇäúÚóßóÓó ÇáúÃóãúÑõ
ÈöÃóäú ÞóÇáó ÇáúãõÚóÏøöáõ: ÞóÏú ÚóÑóÝúÊõ ÇáÓøóÈóÈó ÇáøóÐöí ÐóßóÑóåõ
ÇáúÌóÇÑöÍõ¡ áóßöäøóåõ ÊóÇÈó ãöäúåõ¡ æóÍóÓõäóÊú ÍóÇáõåõ¡ ÞõÏøöãóÊú
ÈóíøöäóÉõ ÇáÊøóÚúÏöíáöº áöÃóäøó ãóÚó ÇáúãõÚóÏøöáö åõäóÇ ÒöíóÇÏóÉó
Úöáúãò¡ ßóÐóÇ ÐóßóÑóåõ ÌóãóÇÚóÉñ¡ ãöäúåõãú ÕóÇÍöÈõ «ÇáÔøóÇãöáö» æóÞóæúáõ
ÇáúæóÇÍöÏö áóÇ íõÞúÈóáõ Ýöí ÇáúÌóÑúÍö ÝóÖúáðÇ Úóäú ÊóÞúÏöíãöåö.
ÇáÓøóÇÏöÓóÉõ: ÚõÏøöáó ÇáÔøóÇåöÏõ¡ Ëõãøó ÔóåöÏó Ýöí æóÇÞöÚóÉò ÃõÎúÑóì¡
ÝóÅöäú áóãú íóØõáö ÇáÒøóãóÇäõ¡ Íóßóãó ÈöÔóåóÇÏóÊöåö¡ æóáóÇ íóØúáõÈõ
ÊóÚúÏöíáóåõ ËóÇäöíðÇ¡ æóÅöäú ØóÇáó¡ ÝóæóÌúåóÇäö¡ ÃóÕóÍøõåõãóÇ íóØúáõÈõ
ÊóÚúÏöíáóåõ ËóÇäöíðǺ áöÃóäøó Øõæáó ÇáÒøóãóÇäö íõÛóíøöÑõ ÇáúÃóÍúæóÇáó¡
Ëõãøó íóÌúÊóåöÏõ ÇáúÍóÇßöãõ Ýöí Øõæáöåö æóÞöÕóÑöåö.
ÇáÓøóÇÈöÚóÉõ: ÔóåóÇÏóÇÊõ ÇáúãõÓóÇÝöÑöíäó æóÇáúãõÌúÊóÇÒöíäó ãöäó
ÇáúÞóæóÇÝöáö¡ ßóÔóåóÇÏóÉö ÛóíúÑöåöãú Ýöí ÇáúÍóÇÌóÉö Åöáóì ÇáÊøóÚúÏöíáö¡
ÝóÅöäú ÚóÏøóáóåõãóÇ ãõÒóßøöíóÇäö Ýöí ÇáúÈóáóÏö¡ Ãóæú ÚóÏøóáó
ãõÒóßøöíóÇäö ÇËúäóíúäö ãöäó ÇáúÞóÇÝöáóÉö¡ Ëõãøó åõãóÇ ÚóÏøóáóÇ
ÇáÔøóÇåöÏöíäó¡ ÞõÈöáóÊú ÔóåóÇÏóÊõåõãóÇ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ.
ÇáËøóÇãöäóÉõ: ÓóÃóáó ÇáúÞóÇÖöí Úóäö ÇáÔøõåõæÏö Ýöí ÛóíúÑö ãóÍóáøö
æöáóÇíóÊöåö¡ ÝóÚõÏøöáõæÇ Ëõãøó ÚóÇÏó Åöáóì ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåö¡ ÞóÇáó
ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö: áóåõ ÇáúÍõßúãõ ÈöÔóåóÇÏóÊöåöãú Åöäú ÌóæøóÒúäóÇ
ÇáúÞóÖóÇÁó ÈöÇáúÚöáúãö¡ æóÎóÇáóÝóåõ ÃóÈõæ ÚóÇÕöãò æóÂÎöÑõæäó¡ æóÞóÇáõæÇ:
ÇáúÞöíóÇÓõ ãóäúÚõåõ¡ ßóãóÇ áóæú ÓóãöÚó ÇáúÈóíøöäóÉó ÎóÇÑöÌó æöáóÇíóÊöåö.
ÇáÊøóÇÓöÚóÉõ: ÚõÏøöáó ÔóÇåöÏñ¡ æóÇáúÞóÇÖöí íóÊóÍóÞøóÞõ ÝöÓúÞóåõ
ÈöÇáÊøóÓóÇãõÚö¡ ÞóÇáó ÇáúÅöãóÇãõ: ÇáøóÐöí íóÌöÈõ ÇáúÞóØúÚõ Èöåö Ãóäøóåõ
íóÊóæóÞøóÝõ æóáóÇ íóÞúÖöí. ÇáúÚóÇÔöÑóÉõ: ÊõÞúÈóáõ ÔóåóÇÏóÉõ ÇáúÍöÓúÈóÉö
Úóáóì ÇáúÚóÏóÇáóÉö æóÇáúÝöÓúÞöº áöÃóäøó ÇáúÈóÍúËó Úóäú ÍóÇáö ÇáÔøõåõæÏö¡
æóãóäúÚõ ÇáúÍõßúãö ÈöÔóåóÇÏóÉö ÇáúÝóÇÓöÞö ÍóÞøñ áöáøóåö ÊóÚóÇáóì.
(11/174)
ÇáúÈóÇÈõ ÇáËøóÇáöËõ Ýöí ÇáúÞóÖóÇÁö Úóáóì
ÇáúÛóÇÆöÈö
åõæó ÌóÇÆöÒñ Ýöí ÇáúÌõãúáóÉö¡ æóÍóßóì ÕóÇÍöÈõ «ÇáÊøóÞúÑöíÈö» ÞóæúáðÇ
Úóäú ÑöæóÇíóÉö ÍóÑúãóáóÉó Ãóäøóåõ áóÇ íóÌõæÒõ ÅöáøóÇ ÅöÐóÇ ßóÇäó
áöáÏøóÚúæóì ÇÊøöÕóÇáñ ÈöÍóÇÖöÑò¡ æóÇáúãóÔúåõæÑõ ÇáúÃóæøóáõ¡ æóÈöåö
ÞóØóÚó ÇáúÃóÕúÍóÇÈö¡ æóÝöí ÇáúÈóÇÈö ÃóØúÑóÇÝñ:
ÇáúÃóæøóáõ: Ýöí ÇáÏøóÚúæóì¡ æóíõÔúÊóÑóØõ Ýöí ÇáÏøóÚúæóì Úóáóì ÇáúÛóÇÆöÈö
ãóÇ íõÔúÊóÑóØõ ÝöíåóÇ Úóáóì ÇáúÍóÇÖöÑö ãöäú ÈóíóÇäö ÇáúãõÏøóÚóì
æóÞóÏúÑöåö æóÕöÝóÊöåö æóÞóæúáöåö: Åöäøöí ãõØóÇáöÈñ ÈöÇáúãóÇáö. æóáóÇ
íóßúÝöí ÇáöÇÞúÊöÕóÇÑõ Úóáóì Þóæúáöåö: áöí Úóáóíúßó ßóÐóÇ æóíõÔúÊóÑóØõ
Ãóäú íóßõæäó áöáúãõÏøóÚöí ÈóíøöäóÉñ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ ÝóÇÆöÏóÉó¡ æóÃóäú
íóÏøóÚöíó ÌõÍõæÏóåõ¡ ÝóÅöäú ÞóÇáó: åõæó ãõÞöÑøñ áóãú ÊõÓúãóÚú
ÈóíøöäóÊõåõ æóáóÛóÊú ÏóÚúæóÇåõ¡ æóÅöäú áóãú íóÊóÚóÑøóÖú áöÌõÍõæÏöåö
æóáóÇ ÅöÞúÑóÇÑöåö¡ Ýóåóáú ÊõÓúãóÚõ ÈóíøöäóÊõåõ¿ æóÌúåóÇäö ÃóÕóÍøõåõãóÇ:
äóÚóãú áöÃóäøóåõ ÞóÏú áóÇ íóÚúáóãõ ÌõÍõæÏóåõ Ýöí ÛóíúÈóÊöåö¡ æóíóÍúÊóÇÌõ
Åöáóì ÇáúÅöËúÈóÇÊö¡ ÝóÌõÚöáóÊö ÇáúÛóíúÈóÉõ ßóÇáÓøõßõæÊö. æóÝöí ÝóÊóÇæóì
ÇáúÞóÝøóÇáö Ãóäøó åóÐóÇ ßõáøóåõ ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ ÃóÑóÇÏó ÅöÞóÇãóÉó
ÇáúÈóíøöäóÉö Úóáóì ãóÇ íóÏøóÚöíåö¡ áöíóßúÊõÈó ÇáúÞóÇÖöí Èöåö Åöáóì
ÍóÇßöãö ÈóáóÏö ÇáúÛóÇÆöÈö¡ ÝóÃóãøóÇ ÅöÐóÇ ßóÇäó áöáúÛóÇÆöÈö ãóÇáñ
ÍóÇÖöÑñ¡ æóÃóÑóÇÏó ÅöÞóÇãóÉó ÇáúÈóíøöäóÉö Úóáóì Ïóíúäöåö áöíõæóÝøöíóåõ
ÇáúÞóÇÖöí ÊõÓúãóÚõ ÈóíøöäóÊõåõ æóíõæóÝøöíåö¡ ÓóæóÇÁð ÞóÇáó: åõæó
ãõÞöÑøñ¡ Ãóæú ÌóÇÍöÏñ¡ æóåóáú Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí áöÓóãóÇÚö ÇáÏøóÚúæóì Úóáóì
ÇáúÛóÇÆöÈö Ãóäú íóäúÕöÈó ãõÓóÎøóÑðÇ íõäúßöÑõ Úóáóì ÇáúÛóÇÆöÈö æóÌúåóÇäö
ÃóÍóÏõåõãóÇ: äóÚóãú áöÊóßõæäó ÇáúÈóíøöäóÉõ Úóáóì ÅöäúßóÇÑö ãõäúßöÑò¡
æóÃóÕóÍøõåõãóÇ ãóÇ ÐóßóÑóåõ ÇáúÈóÛóæöíøõº áöÃóäøó ÇáúÛóÇÆöÈó ÞóÏú
íóßõæäõ ãõÞöÑøðÇ¡ Ýóíóßõæäõ ÅöäúßóÇÑõ ÇáúãõÓóÎøóÑö ßóÐöÈðÇ.
æóãõÞúÊóÖóì åóÐóÇ ÇáÊøóæúÌöíåö Ãóäú áóÇ íóÌõæÒó äóÕúÈõ ÇáúãõÓóÎøóÑö¡
áóßöäøó ÇáøóÐöí ÐóßóÑóåõ ÃóÈõæ ÇáúÍóÓóäö ÇáúÚöÈóÇÏöíøõ æóÛóíúÑõåõ Ãóäøó
ÇáúÞóÇÖöíó ãõÎóíøóÑñ Åöäú ÔóÇÁó äóÕøóÈó æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ.
(11/175)
ÇáØøóÑóÝõ ÇáËøóÇäöí: Ýöí ÇáÊøóÍúáöíÝö¡
ÝóíõÍóáøöÝõ ÇáúÞóÇÖöí ÇáúãõÏøóÚöíó Úóáóì ÇáúÛóÇÆöÈö ÈóÚúÏó ÞöíóÇãö
ÇáúÈóíøöäóÉö æóÊóÚúÏöíáöåóÇ Ãóäøóåõ ãóÇ ÃóÈúÑóÃóåõ ãöäó ÇáÏøóíúäö
ÇáøóÐöí íóÏøóÚöíåö¡ æóáóÇ ãöäú ÔóíúÁò ãöäúåõ¡ æóáóÇ ÇÚúÊóÇÖó æóáóÇ
ÇÓúÊóæúÝóì¡ æóáóÇ ÃóÍóÇáó Úóáóíúåö åõæó¡ æóáóÇ ÃõÎöÐó ãöäú ÌöåóÊöåö¡
Èóáú åõæó ËóÇÈöÊñ Ýöí ÐöãøóÉö ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö íóáúÒóãõåõ ÃóÏóÇÄõåõ¡
æóíóÌõæÒõ Ãóäú íóÞúÊóÕöÑó¡ ÝóíõÍóáøöÝõåõ Úóáóì ËõÈõæÊö ÇáúãóÇáö Ýöí
ÐöãøóÊöåö¡ æóæõÌõæÈö ÊóÓúáöíãöåö¡ æóßóÐóÇ íóÍúáöÝõ ãóÚó ÇáúÈóíøöäóÉö
[ÇáúæóÇÑöËõ] ÅöÐóÇ ßóÇäó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÕóÈöíøðÇ Ãóæú ãóÌúäõæäðÇ
Ãóæú ãóíúÊðÇ áóíúÓó áóåõ æóÇÑöËñ ÍóÇÖöÑñ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÍóáóÝó ÈöÓõÄóÇáö
ÇáúæóÇÑöËö¡ æóÍóßóì ÃóÈõæ ÇáúÍõÓóíúäö ÇáØøóÑúÓõæÓöíøõ ãöäú ÃóÕúÍóÇÈöäóÇ
ÞóæúáðÇ Ãóäøóåõ áóÇ íóÍúáöÝõ Ýöí ÇáÏøóÚúæóì ãóÚó ÇáúÈóíøöäóÉö æóåõæó
ãóÐúåóÈõ ÇáúãõÒóäöíøö¡ æóÇáúãóÔúåõæÑõ ÇáúÃóæøóáõ¡ áóßöäøó åóÐóÇ
ÇáÊøóÍúáöíÝó æóÇÌöÈñ Ãóãú ãõÓúÊóÍóÈøñ¿ æóÌúåóÇäö¡ æóíõÞóÇáõ: ÞóæúáóÇäö¡
ÃóÕóÍøõåõãóÇ: ÇáúæõÌõæÈõ¡ æóãöäúåõãú ãóäú ÞóØóÚó Èöåö.
æóãóäú ÞóÇáó ÈöÇáöÇÓúÊöÍúÈóÇÈö ÞóÇáó: áöÃóäøó ÊóÏóÇÑõßó ÇáÊøóÍúáöíÝö
ÈóÇÞò¡ æóÇáúæõÌõæÈõ Ýöí ÇáúãóíúÊö æóÇáÕøóÈöíøö æóÇáúãóÌúäõæäö Ãóæúáóì
áöÚóÌúÒöåöãú Úóäö ÇáÊøóÏóÇÑõßö¡ áóßöäøó ÇáúÎöáóÇÝó ãõØøóÑöÏñ Ýöíåöãú¡
ÍóßóÇåõ ÃóÈõæ ÇáúÍóÓóäö ÇáúÚöÈóÇÏöíøõ æóÌóãóÇÚóÉñ¡ æóÈóäóì Úóáóì åóÐóÇ
ãóÇ áóæú ÃóÞóÇãó Þóíøöãñ ØöÝúáò ÈóíøöäóÉð Úóáóì Þóíøöãö ØöÝúáò¡ ÝóÅöäú
ÃóæúÌóÈúäóÇ ÇáÊøóÍúáöíÝó¡ ÇäúÊóÙóÑúäóÇ ÍóÊøóì íóÈúáõÛó ÇáúãõÏøóÚóì áóåõ¡
ÝóíõÍóáøóÝó¡ æóÅöäú ÞõáúäóÇ ÈöÇáöÇÓúÊöÍúÈóÇÈö¡ ÞóÖóì ÈöåóÇ¡ æóáóÇ
íõÔúÊóÑóØõ Ýöí Çáúíóãöíäö åõäóÇ ÇáÊøóÚóÑøõÖõ áöÕöÏúÞö ÇáÔøõåõæÏö
ÈöÎöáóÇÝö Çáúíóãöíäö ãóÚó ÇáÔøóÇåöÏöº áöÃóäøó ÇáúÈóíøöäóÉó åõäóÇ
ßóÇãöáóÉñ æóÞöíáó: íõÔúÊóÑóØõ.
ÅöÐóÇ áóãú íóÏøóÚö ÈöäóÝúÓöåö¡ Èóáö ÇÏøóÚóì æóßöíáõåõ Úóáóì ÛóÇÆöÈò áóÇ
íõÍóáøóÝõ¡ Èóáú íõÚúØóì ÇáúãóÇáó Åöäú ßóÇäó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö åõäóÇßó
ãóÇáñ¡ æóáóæú ßóÇäó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÍóÇÖöÑðÇ¡ æóÞóÇáó áöáúãõÏøóÚöí
ÈöÇáúæößóÇáóÉö ÈóÚúÏó Ãóäú ÃóÞóÇãó ÇáúÈóíøöäóÉó Úóáóíúåö: ÃóÈúÑóÃóäöí
ãõæóßøöáõßó ÇáúÛóÇÆöÈõ¡ æóÃóÑóÇÏó ÇáÊøóÃúÎöíÑó Åöáóì Ãóäú íóÍúÖõÑó
Çáúãõæóßøóáõ¡ ÝóíóÍúáöÝó¡ áóãú íõãóßøóäú ãöäúåõ¡ Èóáú Úóáóíúåö ÊóÓúáöíãõ
ÇáúÍóÞøö¡ Ëõãøó íõËúÈöÊõ ÇáúÅöÈúÑóÇÁó ãöäú ÈóÚúÏõ Åöäú ßóÇäóÊú áóåõ
ÍõÌøóÉñ¡ æóßóÐóÇ áóæö ÇÏøóÚóì æóáöíøõ ÇáÕøóÈöíøö ÏóíúäðÇ áöáÕøóÈöíøö¡
ÝóÞóÇáó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö: Åöäøóåõ ÃóÊúáóÝó Úóáóíøó ãöäú
(11/176)
ÌöäúÓö ãóÇ ÊóÏøóÚöíåö ÞóÏúÑó Ïóíúäöåö
áóãú íóäúÝóÚúåõ Èóáú Úóáóíúåö ÃóÏóÇÁõ ãóÇ ÃóËúÈóÊóåõ Çáúæóáöíøõ¡ ÝóÅöÐóÇ
ÈóáóÛó ÇáÕøóÈöíøõ¡ ÍóáøóÝóåó. æóáóæú ÞóÇáó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö Ýöí
ãóÓúÃóáóÉö ÇáÊøóæúßöíáö: ÃóÈúÑóÃóäöí ãõæóßøöáõßõ ÇáúÛóÇÆöÈõ¡ ÝóÇÍúáöÝú
Ãóäøóßó áóÇ ÊóÚúáóãõ Ðóáößó¡ ÞóÇáó ÇáÔøóíúÎõ ÃóÈõæ ÍóÇãöÏò: áóåõ
ÊóÍúáöíÝõåõ Úóáóì äóÝúíö ÇáúÚöáúãö æóãöäó ÇáúÃóÕúÍóÇÈö ãóäú íõÎóÇáöÝõåõ
æóáóÇ íõÍóáøöÝõ Çáúæóßöíáó æóáóßó Ãóäú ÊóÞõæáó: ãõÞúÊóÖóì ãóÇ ÐóßóÑóåõ
ÇáÔøóíúÎõ Ãóäú íõÍóáøöÝó ÇáúÞóÇÖöí æóßöíáó ÇáúãõÏøóÚöí Úóáóì ÇáúÛóÇÆöÈö
Úóáóì äóÝúíö ÇáúÚöáúãö ÈöÇáúÅöÈúÑóÇÁö æóÓóÇÆöÑö ÇáúÃóÓúÈóÇÈö
ÇáúãõÓúÞöØóÉö äöíóÇÈóÉð Úóäö ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÝöíãóÇ íõÊóÕóæøóÑõ
ãöäúåõ áóæú ÍóÖóÑó ßóãóÇ äóÇÈó Úóäúåõ Ýöí ÊóÍúáöíÝö ãóäú íóÏøóÚöí
áöäóÝúÓöåö.
ÝóÑúÚñ
íóÌõæÒõ ÇáúÞóÖóÇÁõ Úóáóì ÇáúÛóÇÆöÈö ÈöÔóÇåöÏò æóíóãöíäò ßóÇáúÍóÇÖöÑö
æóåóáú íóßúÝöí íóãöíäñ Ãóãú íõÔúÊóÑóØõ íóãöíäóÇäö ÅöÍúÏóÇåõãóÇ
áöÊóßúãõáó ÇáúÍõÌøóÉõ¡ æóÇáËøóÇäöí áöäóÝúíö ÇáúãõÓúÞöØóÇÊö æóÌúåóÇäö
ÃóÕóÍøõåõãóÇ ÇáËøóÇäöí.
ÝóÑúÚñ
ÊóÚóáøóÞó ÈöÑóÌõáò æóÞóÇáó: ÃóäúÊó æóßöíáõ ÝõáóÇäò ÇáúÛóÇÆöÈö¡ æóáöí
Úóáóíúåö ßóÐóÇ¡ æóÃóÏøóÚöí Úóáóíúßó æóÃõÞöíãõ ÇáúÈóíøöäóÉó Ýöí æóÌúåößó¡
ÝóÅöäú Úóáöãó Ãóäøóåõ æóßöíáñ¡ æóÃóÑóÇÏó Ãóäú áóÇ íõÎóÇÕöãó¡
ÝóáúíóÚúÒöáú äóÝúÓóåõ¡ æóÅöäú áóãú íóÚúáóãú¡ ÝóíóäúÈóÛöí Ãóäú íóÞõæáó:
áóÇ ÃóÚúáóãõ Ãóäøöí æóßöíáñ æóáóÇ íóÞõæáõ: áóÓúÊõ Èöæóßöíáò Ýóíóßõæäó
ãõßóÐøöÈðÇ áöÈóíøöäóÉò ÞóÏú ÊóÞõæãõ ÈöÇáúæóßóÇáóÉö¡ æóåóáú áöáúãõÏøóÚöí
ÅöÞóÇãóÉõ ÇáúÈóíøöäóÉö Úóáóì æößóÇáóÉö ãóäú ÊóÚóáøóÞó Èöåö¿ æóÌúåóÇäö
ÃóÍóÏõåõãóÇ: äóÚóãú áöíóÓúÊóÛúäöíó Úóäú Öóãøö Çáúíóãöíäö Åöáóì
ÇáúÈóíøöäóÉö¡ æóáöíóßõæäó ÇáúÞóÖóÇÁõ ãõÌúãóÚðÇ Úóáóíúåö¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ:
áóǺ áöÃóäøó ÇáúæóßóÇáóÉó ÍóÞøñ áóåõ¡ ÝóßóíúÝó íõÞóÇãõ ÈóíøöäóÉñ ÈöåóÇ
ÞóÈúáó ÏóÚúæóÇåõ.
(11/177)
ÇáØøóÑóÝõ ÇáËøóÇáöËõ Ýöí ßöÊóÇÈö
ÇáúÞóÇÖöí Åöáóì ÇáúÞóÇÖöí¡ ÝóÇáúÞóÇÖöí ÈóÚúÏó ÓóãóÇÚö ÇáÏøóÚúæóì
æóÇáúÈóíøöäóÉö Úóáóì ÇáúÛóÇÆöÈö ÞóÏú íóÞúÊóÕöÑõ Úóáóíúåö¡ æóíõäúåöí
ÇáúÃóãúÑó Åöáóì ÞóÇÖöí ÈóáóÏö ÇáúÛóÇÆöÈö áöíóÍúßõãó æóíóÓúÊóæúÝöíó¡
æóÞóÏú íõÍóáøöÝõåõ ßóãóÇ ÓóÈóÞó¡ æóíóÍúßõãõ æóÚóáóì ÇáÊøóÞúÏöíÑö
ÇáËøóÇäöí ÞóÏú íóßõæäõ áöáúÛóÇÆöÈö ãóÇáñ ÍóÇÖöÑñ íõãúßöäõ ÃóÏóÇÁõ
ÇáúÍóÞøö ãöäúåõ ÝóíõÄóÏøóì¡ æóÞóÏú áóÇ íóßõæäõ ßóÐóáößó¡ ÝóíóÓúÃóáõ
ÇáúãõÏøóÚöí ÇáúÞóÇÖöíó ÅöäúåóÇÁó ÇáúÍõßúãö Åöáóì ÞóÇÖöí ÈóáóÏö
ÇáúÛóÇÆöÈö¡ ÝóíõÌöíÈõåõ Åöáóíúåö.
æóáöáúÅöäúåóÇÁö ØóÑöíÞóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: Ãóäú íõÔúåöÏó Úóáóì Íõßúãöåö
ÚóÏúáóíúäö íóÎúÑõÌóÇäö Åöáóì Ðóáößó ÇáúÈóáóÏö¡ æóÇáúÃóæúáóì Ãóäú
íóßúÊõÈó ÈöÐóáößó ßöÊóÇÈðÇ ÃóæøóáðÇ¡ Ëõãøó íóÔúåóÏõ¡ æóÕõæÑóÉõ
ÇáúßöÊóÇÈö: ÍóÖóÑó ÝõáóÇäñ¡ æóÇÏøóÚóì Úóáóì ÝõáóÇäò ÇáúÛóÇÆöÈö
ÇáúãõÞöíãö ÈöÈóáóÏö ßóÐóÇ¡ æóÃóÞóÇãó Úóáóíúåö ÔóÇåöÏóíúäö æóåõãóÇ
ÝõáóÇäñ æóÝõáóÇäñ¡ æóÞóÏú ÚõÏøöáóÇ ÚöäúÏöí¡ æóÍóáøóÝúÊõ ÇáúãõÏøóÚöíó¡
æóÍóßóãúÊõ áóåõ ÈöÇáúãóÇáö¡ ÝóÓóÃóáóäöí Ãóäú ÃóßúÊõÈó Åöáóíúßó Ýöí
Ðóáößó ÝóÃóÌóÈúÊõåõ¡ æóÃóÔúåóÏúÊõ ÈöÐóáößó ÝõáóÇäðÇ æóÝõáóÇäðÇ.
æóáóÇ íõÔúÊóÑóØõ ÊóÓúãöíóÉõ ÇáÔøóÇåöÏóíúäö Úóáóì ÇáúÍõßúãö¡ æóáóÇ ÐößúÑõ
ÃóÕúáö ÇáúÅöÔúåóÇÏö¡ æóáóÇ ÊóÓúãöíóÉõ ÔõåõæÏö ÇáúÍóÞøö¡ Èóáú íóßúÝöí
Ãóäú íóßúÊõÈó: ÔóåöÏó ÚöäúÏöí ÚõÏõæáñ æóíóÌõæÒõ Ãóäú áóÇ íóÕöÝóåõãú
ÈöÇáúÚóÏóÇáóÉö¡ æóíóßõæäõ ÇáúÍõßúãõ ÈöÔóåóÇÏóÊöåöãú ÊóÚúÏöíáðÇ áóåõãú¡
ÐóßóÑóåõ Ýöí ÇáúÚõÏøóÉö¡ æóíóÌõæÒõ Ãóäú áóÇ íóÊóÚóÑøóÖó áöÃóÕúáö
ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ ÝóíóßúÊõÈõ: ÍóßóãúÊõ ÈößóÐóÇ ÈöÍõÌøóÉò ÃóæúÌóÈóÊö
ÇáúÍõßúãóº áöÃóäøóåõ ÞóÏú íóÍúßõãõ ÈöÔóÇåöÏò æóíóãöíäò æóÞóÏú íóÍúßõãõ
ÈöÚöáúãöåö ÅöÐóÇ ÌóæøóÒúäóÇåõ¡ æóåóÐöåö ÍöíáóÉñ íóÏúÝóÚõ ÈöåóÇ
ÇáúÞóÇÖöíó ÞóÏúÍó ÇáúÍóäóÝöíøóÉö ÅöÐóÇ Íóßóãó ÈöÔóÇåöÏò æóíóãöíäò.
æóÝöí ÝóÍúæóì ßóáóÇãö ÇáúÃóÕúÍóÇÈö æóÌúåñ ÖóÚöíÝñ ãóÇäöÚñ ãöäú ÅöÈúåóÇãö
ÇáúÍõÌøóÉö¡ áöãóÇ Ýöíåö ãöäú ÓóÏøö ÈóÇÈö ÇáØøóÚúäö æóÇáúÞóÏúÍö Úóáóì
ÇáúÎóÕúãö.
æóíõÓúÊóÍóÈøõ áöáúÞóÇÖöí Ãóäú íóÎúÊöãó ÇáúßöÊóÇÈó æóíóÏúÝóÚó Åöáóì
ÇáÔøóÇåöÏóíúäö äõÓúÎóÉð ÛóíúÑó ãóÎúÊõæãóÉò áöíõØóÇáöÚóÇåóÇ¡
æóíóÊóÐóÇßóÑóÇ ÚöäúÏó ÇáúÍóÇÌóÉö¡ æóÃóäú íóÐúßõÑó Ýöí ÇáúßöÊóÇÈö äóÞúÔó
ÎóÇÊóãöåö ÇáøóÐöí íõÎúÊóãõ Èöåö¡ æóÃóäú íõËúÈöÊó ÇÓúãó äóÝúÓöåö¡ æóÇÓúãó
ÇáúãóßúÊõæÈö Åöáóíúåö Ýöí ÈóÇØöäö ÇáúßöÊóÇÈö¡ æóÝöí ÇáúÚõäúæóÇäö
ÃóíúÖðÇ. æóÃóãøóÇ ÇáúÅöÔúåóÇÏõ¡ ÝóÅöäú ÃóÔúåóÏóåõãóÇ Ãóäøóåõ Íóßóãó
ÈößóÐóÇ¡ æóáóÇ ßöÊóÇÈó¡ ÔóåöÏóÇ Èöåö¡ æóÞõÈöáóÊú ÔóåóÇÏóÊõåõãóÇ¡ æóÅöäú
ÃóäúÔóÃó ÇáúÍõßúãó Èóíúäó ÃóíúÏöíåöãóÇ¡ ÝóáóåõãóÇ Ãóäú íóÔúåóÏóÇ
Úóáóíúåö æóÅöäú áóãú
(11/178)
íõÔúåöÏúåõãóÇ¡ æóÅöäú ßóÊóÈó¡ Ëõãøó
ÃóÔúåóÏó¡ ÝóíóäúÈóÛöí Ãóäú íóÞúÑóÃó ÇáúßöÊóÇÈó Ãóæú íõÞúÑóÃó Èóíúäó
íóÏóíúåö ÚóáóíúåöãóÇ Ëõãøó íóÞõæáõ áóåõãóÇ: ÇÔúåóÏóÇ Úóáóíøó ÈöãóÇ
Ýöíåö¡ Ãóæú Úóáóì Íõßúãöí ÇáúãõÈóíøóäö Ýöíåö¡ æóÝöí «ÇáÔøóÇãöáö» Ãóäøóåõ
áóæö ÇÞúÊóÕóÑó ÈóÚúÏó ÇáúÞöÑóÇÁóÉö Úóáóì Þóæúáöåö: åóÐóÇ ßöÊóÇÈöí Åöáóì
ÝõáóÇäò¡ ÃóÌóÒóÃó¡ æóÍóßóì ÇÈúäõ ßóÌøò æóÌúåðÇ Ãóäøóåõ íóßúÝöí ãõÌóÑøóÏõ
ÇáúÞöÑóÇÁóÉö ÚóáóíúåöãóÇ¡ æóÇáúÃóÍúæóØõ Ãóäú íóäúÙõÑó ÇáÔøóÇåöÏóÇäö
æóÞúÊó ÇáúÞöÑóÇÁóÉö ÚóáóíúåöãóÇ Ýöí ÇáúßöÊóÇÈö¡ Ýóáóæú áóãú íóÞúÑóÃö
ÇáúßöÊóÇÈó ÚóáóíúåöãóÇ¡ æóáóãú íóÚúáóãóÇ ãóÇ Ýöíåö¡ ÞóÇáó ÇáúÞóÇÖöí:
ÃõÔúåöÏõßõãóÇ Úóáóì Ãóäøó åóÐóÇ ßöÊóÇÈöí Ãóæú ãóÇ Ýöíåö ÎóØøöí¡ áóãú
íóßúÝö¡ æóáóãú íóßõäú áóåõãóÇ Ãóäú íóÔúåóÏóÇ Úóáóì Íõßúãöåöº áöÃóäøó
ÇáÔøóíúÁó ÞóÏú íõßúÊóÈõ ãöäú ÛóíúÑö ÞóÕúÏò ÈöÍóÞöíÞóÉò.
æóáóæú ÞóÇáó: ÃõÔúåöÏõßõãóÇ Úóáóì Ãóäøó ãóÇ Ýöíåö Íõßúãöí¡ Ãóæú Úóáóì
Ãóäøöí ÞóÖóíúÊõ ÈöãóÖúãõæäöåö¡ ÝóæóÌúåóÇäö¡ ÃóÕóÍøõåõãóÇ: áóÇ íóßúÝöí
ÍóÊøóì íõÝóÕøöáó ãóÇ Íóßóãó Èöåö¡ æóÇáËøóÇäöí: íóßúÝöí áöÅöãúßóÇäö
ãóÚúÑöÝóÉö ÇáÊøóÝúÕöíáö ÈöÇáÑøõÌõæÚö Åöáóíúåö¡ æóíóÌúÑöí ÇáúÎöáóÇÝõ
ÝöíãóÇ áóæú ÞóÇáó ÇáúãõÞöÑøõ: ÃóÔúåóÏúÊõßó Úóáóì ãóÇ Ýöí åóÐöåö
ÇáúÞõÈóÇáóÉö æóÃóäóÇ ÚóÇáöãñ Èöåö¡ áóßöäøó ÇáúÃóÕóÍøó ÚöäúÏó
ÇáúÛóÒóÇáöíøö Ýöí ÇáúÅöÞúÑóÇÑö Ãóäøóåõ íóßúÝöí¡ ÍóÊøóì ÅöÐóÇ Óóáøóãó
ÇáúÞõÈóÇáóÉó Åöáóì ÇáÔøóÇåöÏö¡ æóÍöÝúÙóåóÇ ÇáÔøóÇåöÏõ¡ æóÃóãöäó
ÇáÊøóÍúÑöíÝó¡ ÌóÇÒó áóåõ Ãóäú íóÔúåóÏó Úóáóì ÅöÞúÑóÇÑöåöº áöÃóäøóåõ
íõÞöÑøõ Úóáóì äóÝúÓöåö¡ æóÇáúÅöÞúÑóÇÑõ ÈöÇáúãóÌúåõæáö ÕóÍöíÍñ¡ æóÞóØóÚó
ÇáÕøóíúãóÑöíøõ ÈöÃóäøóåõ áóÇ íóßúÝöí Ýöí ÇáúÅöÞúÑóÇÑö ÃóíúÖðÇ ÍóÊøóì
íóÞúÑóÃóåõ æóíõÍöíØó ÈöãóÇ Ýöíåö¡ ÞóÇáó: æóåõæó ãóÐúåóÈõ ÇáÔøóÇÝöÚöíøö
æóÃóÈöí ÍóäöíÝóÉó - ÑóÍöãóåõãóÇ Çááøóåõ - æóíõÔúÈöåõ Ãóäú íóßõæäó
ÇáúÎöáóÇÝõ Ýöí Ãóäøó ÇáÔøóÇåöÏó åóáú íóÔúåóÏõ Ãóäøóåõ ÃóÞóÑøó
ÈöãóÖúãõæäö ÇáúÞõÈóÇáóÉö ãõÝóÕøóáðÇ.
ÝóÃóãøóÇ ÇáÔøóåóÇÏóÉõ Úóáóì Ãóäøóåõ ÃóÞóÑøó ÈöãóÇ Ýöí åóÐóÇ ÇáúßöÊóÇÈö
ãõÈúåóãðÇ¡ ÝóíóäúÈóÛöí Ãóäú íõÞúÈóáó ÈöáóÇ ÎöáóÇÝò ßóÓóÇÆöÑö
ÇáúÃóÞóÇÑöíÑö ÇáúãõÈúåóãóÉö¡ Ëõãøó ÓóæóÇÁñ ÔóåöÏó ßóÐóÇ Ãóæú ßóÐóÇ¡
ÝóÅöäøóãóÇ íóÔúåóÏõ ÅöÐóÇ ßóÇäó ÇáúßöÊóÇÈõ ãóÍúÝõæÙðÇ ÚöäúÏóåõ¡ æóÃóãöäó
ÇáÊøóÕóÑøõÝó.
ÝóÑúÚñ
ÇáÊøóÚúæöíáõ Úóáóì ÔóåóÇÏóÉö ÇáÔøõåõæÏö¡ æóÇáúãóÞúÕõæÏõ ãöäó ÇáúßöÊóÇÈö
ÇáÊøóÐóßøõÑõ¡ æóãöäó ÇáúÎóÊúãö ÇáöÇÍúÊöíóÇØõ¡ æóÅößúÑóÇãõ ÇáúãóßúÊõæÈö
Åöáóíúåö¡ Ýóáóæú ÖóÇÚó ÇáúßöÊóÇÈõ¡ Ãóæö ÇãøóÍóì
(11/179)
Ãóæö ÇäúßóÓóÑó ÇáúÎóÊúãõ¡ æóÔóåöÏóÇ
ÈöãóÖúãõæäöåö ÇáúãóÖúÈõæØö ÚöäúÏóåõãóÇ¡ ÞõÈöáóÊú ÔóåóÇÏóÊõåõãóÇ¡
æóÞõÖöíó ÈöåóÇ¡ Ýóáóæú ÔóåöÏóÇ ÈöÎöáóÇÝö ãóÇ Ýöí ÇáúßöÊóÇÈö¡ Úõãöáó
ÈöÔóåóÇÏóÊöåöãóÇ¡ æóáóÇ íóßúÝöí ÇáúßöÊóÇÈõ ÇáúãõÌóÑøóÏõ.
æóÞóÇáó ÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøõ: ÅöÐóÇ æóËöÞó ÇáúãóßúÊõæÈõ Åöáóíúåö ÈöÇáúÎóØøö
æóÇáúÎóÊúãö¡ ßóÝóì¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáúÃóæøóáõ.
æóíõÔúÊóÑóØõ ÅöÔúåóÇÏõ ÑóÌõáóíúäö ÚóÏúáóíúäö¡ ÝóáóÇ íõÞúÈóáõ ÑóÌõáñ
æóÇãúÑóÃóÊóÇäö¡ æóÞöíáó: íõÞúÈóáõ Åöäú ÊóÚóáøóÞóÊö ÇáúÍõßõæãóÉõ ÈöãóÇáò¡
æóÐóßóÑó ÇÈúäõ ßóÌøò Ãóäøóåõ áóæú ßóÇäó ÇáúßöÊóÇÈõ ÈöÑõÄúíóÉö åöáóÇáö
ÑóãóÖóÇäó¡ ßóÝóì ÔóåóÇÏóÉõ æóÇÍöÏò Úóáóì ÞóæúáöäóÇ: íóËúÈõÊõ ÈöæóÇÍöÏò¡
æóÃóäøóåõ áóæú ßóÊóÈó ÈöÇáÒøöäóì æóÌóæøóÒúäóÇ ßöÊóÇÈó ÇáúÞóÇÖöí Åöáóì
ÞóÇÖò Ýöí ÇáúÚõÞõæÈóÇÊö åóáú íóËúÈõÊõ ÈöÑóÌõáóíúäö Ãóãú íõÔúÊóÑóØõ
ÃóÑúÈóÚóÉñ¿ æóÌúåóÇäö ÈöäóÇÁð Úóáóì ÇáúÞóæúáóíúäö Ýöí ÇáúÅöÞúÑóÇÑö
ÈöÇáÒøöäóì.
ÝóÑúÚñ
ÅöÐóÇ æóÕóáó ßöÊóÇÈõ ÇáúÞóÇÖöí æóÍóÇãöáõåõ Åöáóì ÞóÇÖöí ÇáúÈóáóÏö
ÇáúÂÎóÑö¡ ÃóÍúÖóÑó ÇáúÎóÕúãó¡ ÝóÅöäú ÃóÞóÑøó ÈöÇáúãõÏøóÚóì¡
ÇÓúÊóæúÝóÇåõ¡ æóÅöáøóÇ ÝóíóÔúåóÏõ ÇáÔøóÇåöÏóÇäö Ãóäøó åóÐóÇ ßöÊóÇÈõ
ÇáúÞóÇÖöí ÝõáóÇäò æóÎóÊúãõåõ Íóßóãó Ýöíåö áöÝõáóÇäò ÈößóÐóÇ Úóáóì åóÐóÇ
æóÞóÑóÃóåõ ÚóáóíúäóÇ æóÃóÔúåóÏóäóÇ Èöåö¡ æóáóæú áóãú íóÞõæáõæÇ:
ÃóÔúåóÏóäóÇ Èöåö¡ ÌóÇÒó¡ æóáóÇ íóßúÝöí ÐößúÑõåõãóÇ ÇáúßöÊóÇÈó
æóÇáúÎóÊúãó¡ Èóáú áóÇ ÈõÏøó ãöäó ÇáÊøóÚóÑøõÖö áöÍõßúãöåö.
Ëõãøó Ýöí «ÇáÊøóåúÐöíÈö» æóÇáÑøóÞúãö Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó ÅöäøóãóÇ äóÞóÖó
ÇáúÎóÊúãó ÈóÚúÏó ÔóåóÇÏóÉö ÇáÔøõåõæÏö æóÊóÚúÏöíáöåöãú¡ æóÐóßóÑó
ÇáúåóÑóæöíøõ Ãóäøóåõ íóÝúÊóÍõ ÇáúßöÊóÇÈó ÃóæøóáðÇ Ëõãøó íóÔúåóÏõæäó.
æóíõæóÇÝöÞõ åóÐóÇ Þóæúáó ßóËöíÑò ãöäó ÇáúÃóÕúÍóÇÈö Ãóäøó ÇáÔøõåõæÏó
íóÞúÑóÃõæäó ÇáúßöÊóÇÈó¡ Ëõãøó íóÔúåóÏõæäó áöíóÞöÝõæÇ Úóáóì ãóÇ Ýöíåö¡
æóíóÚúáóãõæÇ Ãóäøóåõ áóãú íõÎúÑóÞú¡ æóáóíúÓó åóÐóÇ ÎöáóÇÝðÇ Ýöí
ÇáúÌóæóÇÒö¡ æóßóíúÝó æóÞóÏú ÚõÑöÝó Ãóäøó ÇáúÎóÊúãó ãöäú ÃóÕúáöåö áóÇ
ÇÚúÊöÈóÇÑó Èöåö¡ ÝóßóãóÇ ÊõÞúÈóáõ ÇáÔøóåóÇÏóÉõ Úóáóì ãóÇ áóÇ ÎóÊúãó
Úóáóíúåö ÊõÞúÈóáõ Úóáóì ÇáúãóÝúÖõæÖö ÎóÊúãõåõ¡ æóÓóæóÇÁñ ÝóÖøóåõ
ÇáúÞóÇÖöí Ãóæú ÛóíúÑõåõ¡ æóÅöäøóãóÇ åõæó Ýöí ÇáúÃóÏóÈö æóÇáöÇÍúÊöíóÇØö.
(11/180)
ÝóÑúÚñ
íóÌõæÒõ Ãóäú íóßúÊõÈó Åöáóì ÞóÇÖò ãõÚóíøóäò¡ æóíóÌõæÒõ Ãóäú íõØúáöÞó
ÝóíóßúÊõÈó Åöáóì ßõáøö ãóäú íóÕöáõ Åöáóíúåö ãöäó ÇáúÞõÖóÇÉö¡ æóÅöÐóÇ
ßóÇäó ÇáúßöÊóÇÈõ Åöáóì ãõÚóíøóäò¡ ÝóÔóåöÏó ÔóÇåöÏóÇ ÇáúÍõßúãö ÚöäúÏó
ÍóÇßöãò ÂÎóÑó¡ ÞóÈöáó ÔóåóÇÏóÊóåõãóÇ æóÃóãúÖóÇåõ¡ æóÅöäú áóãú íóßúÊõÈú:
æóÅöáóì ßõáøö ãóäú íóÕöáõ Åöáóíúåö ãöäó ÇáúÞõÖóÇÉöº ÇÚúÊöãóÇÏðÇ Úóáóì
ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ æóßóÐóÇ áóæú ãóÇÊó ÇáúßóÇÊöÈõ æóÔóåöÏóÇ Úóáóì Íõßúãöåö
ÚöäúÏó ÇáúãóßúÊõæÈö Åöáóíúåö Ãóæú ãóÇÊó ÇáúãóßúÊõæÈõ Åöáóíúåö¡ æóÔóåöÏóÇ
ÚöäúÏó ãóäú ÞóÇãó ãóÞóÇãóåõ¡ ÞóÈöáó ÔóåóÇÏóÊóåõãóÇ¡ æóÃóãúÖóì ÇáúÍõßúãó.
æóÇáúÚóÒúáõ æóÇáúÌõäõæäõ æóÇáúÚóãóì æóÇáúÎóÑóÓõ ßóÇáúãóæúÊö. æóáóæú
ßóÊóÈó ÇáúÞóÇÖöí Åöáóì ÎóáöíÝóÊöåö¡ Ëõãøó ãóÇÊó ÇáúÞóÇÖöí¡ Ãóæú ÚõÒöáó¡
ÊóÚóÐøóÑó Úóáóì ÇáúÎóáöíÝóÉö ÇáúÞóÈõæáõ æóÇáúÅöãúÖóÇÁõ Åöäú ÞõáúäóÇ:
íóäúÚóÒöáõ ÈöÇäúÚöÒóÇáö ÇáúÃóÕúáö¡ æóáóæö ÇÑúÊóÏøó ÇáúÞóÇÖöí ÇáúßóÇÊöÈõ
Ãóæú ÝóÓóÞó¡ Ëõãøó æóÕóáó ÇáúßöÊóÇÈõ Åöáóì ÇáúãóßúÊõæÈö Åöáóíúåö¡
ÝóæóÌúåóÇäö¡ ÞóØóÚó ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö æóÕóÇÍöÈóÇ «ÇáúãõåóÐøóÈö» æó
«ÇáÊøóåúÐöíÈö» æóÂÎóÑõæäó ÈöÃóäøó ÇáúßöÊóÇÈó Åöäú ßóÇäó ÈöÇáúÍõßúãö
ÇáúãõÈúÑóãö¡ ÃõãúÖöíóº áöÃóäøó ÇáúÝöÓúÞó ÇáúÍóÇÏöËó áóÇ íõÄóËøöÑõ Ýöí
ÇáúÍõßúãö ÇáÓøóÇÈöÞö¡ æóÅöäú ßóÇäó ÈöÓóãóÇÚö ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ áóãú íõÞúÈóáú
æóáóãú íõÍúßóãú Èöåö¡ ßóãóÇ áóæú ÝóÓóÞó ÇáÔøóÇåöÏõ ÞóÈúáó ÇáúÍõßúãö¡
æóÃóØúáóÞó ÇÈúäõ ßóÌøò Ãóäøóåõ áóÇ íõÞúÈóáõ ßöÊóÇÈõåõ ÅöÐóÇ ÝóÓóÞó¡
æóåõæó ãõÞúÊóÖóì ßóáóÇãö ÇáÔøóíúÎö ÃóÈöí ÍóÇãöÏò æóÇÈúäö ÇáÕøóÈøóÇÛö.
ÝóÑúÚñ
ÔõåõæÏõ ÇáúßöÊóÇÈö æóÇáúÍõßúãö íõÔúÊóÑóØõ ÙõåõæÑõ ÚóÏóÇáóÊöåöãú ÚöäúÏó
ÇáúãóßúÊõæÈö Åöáóíúåö¡ æóåóáú ÊóËúÈõÊõ ÚóÏóÇáóÊõåõãú ÈöÊóÚúÏöíáö
ÇáúßóÇÊöÈö ÅöíøóÇåõãú¿ æóÌúåóÇäö¡ ÞóÇáó ÇáúÞóÝøóÇáõ ÇáÔøóÇÔöíøõ: äóÚóãú
áöáúÍóÇÌóÉö¡ æóÇáúÃóÕóÍøõ ÇáúãóäúÚõº áöÃóäøóåõ ÊóÚúÏöíáñ ÞóÈúáó ÃóÏóÇÁö
ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ æóáöÃóäøóåõ ßóÊóÚúÏöíáö ÇáúãõÏøóÚöí ÔõåõæÏóåõ¡ æóáöÃóäøó
ÇáúßöÊóÇÈó ÅöäøóãóÇ íóËúÈõÊõ ÈöÞóæúáöåöãú¡ Ýóáóæú ËóÈóÊó Èöåö
ÚóÏóÇáóÊõåõãú áóËóÈóÊóÊú ÈöÞóæúáöåöãú¡ æóÇáÔøóÇåöÏõ áóÇ íõÒóßøöí
äóÝúÓóåõ.
ÝóÑúÚñ
íóäúÈóÛöí Ãóäú íõËúÈöÊó ÇáúÞóÇÖöí Ýöí ÇáúßöÊóÇÈö ÇÓúãó ÇáúãóÍúßõæãö
áóåõ¡ æóÇáúãóÍúßõæãö Úóáóíúåö¡ æóßõäúíóÊóåõãóÇ¡ æóÇÓúãó ÃóÈóæóíúåöãóÇ¡
æóÌóÏøóíúåöãóÇ¡ æóÍöáúíóÊóåõãóÇ¡ æóÕóäúÚóÊóåõãóÇ¡
(11/181)
æóÞóÈöíáóÊóåõãóÇ áöíóÓúåõáó ÇáÊøóãúíöíÒõ¡
æóÅöäú ßóÇäó ãóÔúåõæÑðÇ ÙóÇåöÑó ÇáÕøöíÊö¡ æóÍóÕóáó ÇáúÅöÚúáóÇãõ ÈöÈóÚúÖö
ãóÇ ÐóßóÑúäóÇ¡ ÇßúÊõÝöíó Èöåö. æóÅöÐóÇ ÃóËúÈóÊó ÇáúÃóæúÕóÇÝó ßóãóÇ
ÐóßóÑúäóÇ¡ ÝóÍõãöáó ÇáúßöÊóÇÈõ Åöáóì ÇáúãóßúÊõæÈö Åöáóíúåö¡ æóÃóÍúÖóÑó
ÇáúÍóÇãöáõ ÚöäúÏóåõ ãóäú ÒóÚóãó ãóÍúßõæãðÇ Úóáóíúåö¡ äõÙöÑó Åöäú ÔóåöÏó
ÔõåõæÏõ ÇáúßöÊóÇÈö æóÇáúÍõßúãö Úóáóì Úóíúäöåöº áöÃóäøó ÇáúÞóÇÖöíó
ÇáúßóÇÊöÈó Íóßóãó Úóáóíúåö¡ ØõæáöÈó ÈöÇáúÍóÞøö¡ æóÅöäú áóãú íóÔúåóÏõæÇ
Úóáóì Úóíúäöåö¡ áóßöäú ÔóåöÏõæÇ Úóáóì ãóæúÕõæÝò ÈöÇáÕøöÝóÇÊö
ÇáúãóÐúßõæÑóÉö Ýöí ÇáúßöÊóÇÈö¡ ÝóÃóäúßóÑó ÇáúãõÍúÖóÑõ Ãóäøó ãóÇ Ýöí
ÇáúßöÊóÇÈö ÇÓúãõåõ æóäóÓóÈõåõ¡ ÝóÇáúÞóæúáõ Þóæúáõåõ ãóÚó íóãöíäöåö¡
æóÚóáóì ÇáúãõÏøóÚöí ÇáúÈóíøöäóÉõ Úóáóì Ãóäøóåõ ÇÓúãõåõ æóäóÓóÈõåõ¡
ÝóÅöäú áóãú Êóßõäú ÈóíøöäóÉñ¡ æóäóßóáó ÇáúãõÍúÖóÑõ¡ ÍõáøöÝó ÇáúãõÏøóÚöí¡
æóÊóæóÌøóåó áóåõ ÇáúÍõßúãõ.
æóáóæú ÞóÇáó: áóÇ ÃóÍúáöÝõ Úóáóì Ãóäøóåõ áóíúÓó ÇÓúãöí æóäóÓóÈöí¡
æóáóßöäú ÃóÍúáöÝõ Úóáóì Ãóäøóåõ áóÇ íóáúÒóãõäöí ÊóÓúáöíãõ ÔóíúÁò
Åöáóíúåö¡ ÝóÍóßóì ÇáúÅöãóÇãõ æóÇáúÛóÒóÇáöíøõ Úóäö ÇáÕøóíúÏóáóÇäöíøö
Ãóäøóåõ íõÞúÈóáõ ãöäúåõ Çáúíóãöíäõ åóßóÐóÇ¡ ßóãóÇ áóæö ÇÏøóÚóì Úóáóíúåö
ÞóÑúÖðÇ¡ ÝóÃóäúßóÑó¡ æóÃóÑóÇÏó Ãóäú íóÍúáöÝó Úóáóì Ãóäøóåõ áóÇ
íóáúÒóãõåõ ÔóíúÁñ¡ ÝóÅöäøóåõ íõÞúÈóáõ¡ æóÇÎúÊóÇÑóÇ Ãóäøóåõ áóÇ íõÞúÈóáõ¡
æóÝóÑøóÞóÇ ÈöÃóäøó ãõÌóÑøóÏó ÇáÏøóÚúæóì áóíúÓó ÈöÍõÌøóÉö¡ æóåõäóÇ
ÞóÇãóÊú ÈóíøöäóÉñ Úóáóì ÇáúãõÓóãøóì ÈöåóÐóÇ ÇáöÇÓúãö¡ æóÐóáößó íõæÌöÈõ
ÇáúÍóÞøó Úóáóíúåö Åöäú ËóÈóÊó ßóæúäõåõ ÇáúãõÓóãøóì¡ æóÅöäú ÞóÇãóÊö
ÇáúÈóíøöäóÉõ ÈöÃóäøóåõ ÇÓúãõåõ æóäóÓóÈõåõ¡ ÝóÞóÇáó: äóÚóãú¡ áóßöäú
áóÓúÊõ ÇáúãóÍúßõæãó Úóáóíúåö¡ ÝóÅöäú áóãú íõæÌóÏú åõäóÇßó ãóäú
íõÔóÇÑößõåõ Ýöí ÇáöÇÓúãö æóÇáÕøöÝóÇÊö ÇáúãóÐúßõæÑóÉö¡ áóÒöãóåõ
ÇáúÍõßúãõº áöÃóäøó ÇáÙøóÇåöÑó Ãóäøóåõ ÇáúãóÍúßõæãõ Úóáóíúåö¡ æóÅöäú
æõÌöÏó ÈöÃóäú ÚóÑóÝóåõ ÇáúÞóÇÖöíó¡ Ãóæú ÞóÇãóÊú Úóáóíúåö ÈóíøöäóÉñ¡
æóÃõÍúÖöÑó ÇáúãõÔóÇÑößõ¡ ÝóÅöäö ÇÚúÊóÑóÝó ÈöÇáúÍóÞøö¡ ØõæáöÈó Èöåö¡
æóÎóáõÕó ÇáúÃóæøóáõ¡ æóÅöäú ÃóäúßóÑó ÈóÚóËó ÇáúÍóÇßöãõ Åöáóì ÇáúßóÇÊöÈö
ÈöãóÇ æóÞóÚó ãöäó ÇáúÅöÔúßóÇáö¡ áöíõÍúÖöÑó ÇáÔøóÇåöÏóíúäö¡ æóíóØúáõÈó
ãöäúåõãóÇ ãóÒöíÏó ÕöÝóÉò íóÊóãóíøóÒõ ÈöåóÇ ÇáúãóÔúåõæÏõ Úóáóíúåö¡ ÝóÅöäú
ÐóßóÑóÇ ãóÒöíÏðÇ¡ ßóÊóÈó Åöáóíúåö ËóÇäöíðÇ¡ æóÅöáøóÇ æóÞóÝó ÇáúÃóãúÑõ
ÍóÊøóì ÊóäúßóÔöÝó.
æóáóæú ÃóÞóÇãó ÇáúãõÍúÖöÑõ ÈóíøöäóÉð Úóáóì ãóæúÕõæÝò ÈöÊöáúßó ÇáÕøöÝóÇÊö
ßóÇäó åõäóÇßó æóÞóÏú ãóÇÊó¡ ÝóÅöäú ãóÇÊó ÈóÚúÏó ÇáúÍõßúãö¡ ÝóÞóÏú æóÞóÚó
ÇáúÅöÔúßóÇáõ¡ æóÅöäú ãóÇÊó ÞóÈúáóåõ¡ ÝóÅöäú áóãú íõÚóÇÕöÑúåõ
ÇáúãóÍúßõæãõ
(11/182)
áóåõ¡ ÝóáóÇ ÅöÔúßóÇáó¡ æóÅöäú ÚóÇÕóÑóåõ
ÍóÕóáó ÇáúÅöÔúßóÇáõ Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö¡ åóÐóÇ ßõáøõåõ ÅöÐóÇ ÃóËúÈóÊó
ÇáúÞóÇÖöí ÇÓúãó ÇáúãóÍúßõæãö Úóáóíúåö æóäóÓóÈóåõ æóÕöÝóÊóåõ ßóãóÇ
ÓóÈóÞó¡ ÃóãøóÇ ÅöÐóÇ ÇÞúÊóÕóÑó Úóáóì Þóæúáöåö: ÍóßóãúÊõ Úóáóì ãõÍóãøóÏö
Èúäö ÃóÍúãóÏó ãóËóáðÇ¡ ÝóÇáúÍõßúãõ ÈóÇØöáñº áöÃóäøó ÇáúãóÍúßõæãó
Úóáóíúåö ãõÈúåóãñ¡ æóáóãú íóÊóÚóíøóäú ÈöÅöÔóÇÑóÉò æóáóÇ æóÕúÝò ßóÇãöáò
ÈöÎöáóÇÝö ãóÇ ÅöÐóÇ ÇÓúÊóÞúÕóì ÇáúæóÕúÝó¡ ÝóÙóåóÑó ÇÔúÊöÑóÇßñ Úóáóì
ÇáäøõÏõæÑö¡ ÍóÊøóì áóæö ÇÚúÊóÑóÝó ÑóÌõáñ Ýöí ÈóáóÏö ÇáúãóßúÊõæÈö
Åöáóíúåö ÈöÃóäøóåõ ãõÍóãøóÏõ Èúäõ ÃóÍúãóÏó æóÃóäøóåõ ÇáúãóÚúäöíøõ
ÈöÇáúßöÊóÇÈö¡ áóãú íóáúÒóãúåõ Ðóáößó ÇáúÍõßúãõ áöÈõØúáóÇäöåö Ýöí
äóÝúÓöåö ÅöáøóÇ Ãóäú íõÞöÑøó ÈöÇáúÍóÞøö¡ ÝóíõÄóÇÎóÐó Èöåö åóÐóÇ åõæó
ÇáÕøóÍöíÍõ¡ æóåõæó ÇáøóÐöí äóÞóáóåõ ÇáúÅöãóÇãõ æóÇáúÛóÒóÇáöíøõ
æóÛóíúÑõåõãóÇ¡ æóÐóßóÑó ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö æóÃóÈõæ Úóáöíøò ÇáØøóÈóÑöíøõ
Ãóäøóåõ ÅöÐóÇ æóÑóÏó ÇáúßöÊóÇÈõ¡ ÃóÍúÖóÑó ÇáúÞóÇÖöí ÇáúãóßúÊõæÈó
Úóáóíúåö¡ æóÞóÑóÃó Úóáóíúåö ÇáúßöÊóÇÈó¡ ÝóÅöäú ÃóÞóÑøó Ãóäøóåõ
ÇáúãóßúÊõæÈõ Úóáóíúåö¡ ÃóÎóÐóåõ Èöåö¡ ÓóæóÇÁñ ßóÇäó ÑóÝóÚó äóÓóÈóåõ
æóÐóßóÑó ÕöÝóÊóåõ Ãóãú áóÇ¡ æóáóÇ Ôóßøó Ãóäøóåõ áóæú ÔóåöÏó ÇáÔøõåõæÏõ
ßóãóÇ íóäúÈóÛöí ÅöáøóÇ Ãóäøóåõ ÃóÈúåóãó Ýöí ÇáúßöÊóÇÈö ÇÓúãó
ÇáúãóßúÊõæÈö Úóáóíúåö íóÞúÈóáõ ÇáÔøóåóÇÏóÉó¡ æóíóÚúãóáõ ÈöãõÞúÊóÖóÇåóÇ¡
áöãóÇ ÓóÈóÞó Ãóäøó ÇáöÇÚúÊöÈóÇÑó ÈöÞóæúáö ÇáÔøõåõæÏö áóÇ ÈöÇáúßöÊóÇÈö.
ÝóÕúáñ
ÓóÈóÞó Ãóäøó áöÅöäúåóÇÁö Íõßúãö ÇáúÞóÇÖöí Åöáóì ÞóÇÖò ÂÎóÑó ØóÑöíÞóíúäö¡
ÃóÍóÏõåõãóÇ: ÇáúãõßóÇÊóÈóÉõ æóÓóÈóÞó.
æóÇáØøóÑöíÞõ ÇáËøóÇäöí ÇáúãõÔóÇÝóåóÉõ¡ æóÊõÊóÕóæøóÑõ ãöäú ÃóæúÌõåò.
ÃóÍóÏõåóÇ: Ãóäú íóÌúÊóãöÚó ÇáúÞóÇÖöí ÇáøóÐöí Íóßóãó¡ æóÞóÇÖöí ÈóáóÏö
ÇáúÛóÇÆöÈö Ýöí ÛóíúÑö ÇáúÈóáóÏóíúäö¡ æóíõÎúÈöÑõåõ ÈöÍõßúãöåö.
æóÇáËøóÇäöí: Ãóäú íóäúÊóÞöáó ÇáøóÐöí Íóßóãó Åöáóì ÈóáóÏö ÇáúÛóÇÆöÈö¡
æóíõÎúÈöÑõåõ¡ ÝóÝöí ÇáúÍóÇáóíúäö áóÇ íõÞúÈóáõ Þóæúáõåõ¡ æóáóÇ íóãúÖöí
Íõßúãõåõº áöÃóäøó ÅöÎúÈóÇÑóåõ Ýöí ÛóíúÑö ãóæúÖöÚö æöáóÇíóÊöåö¡
ßóÅöÎúÈóÇÑö ÇáúÞóÇÖöí ÈóÚúÏó ÇáúÚóÒúáö.
(11/183)
æóÇáËøóÇáöËõ: Ãóäú íóÍúÖõÑó ÞóÇÖöí ÈóáóÏö
ÇáúÛóÇÆöÈö Ýöí ÈóáóÏö ÇáøóÐöí Íóßóãó ÝóíõÎúÈöÑóåõ¡ ÝóÅöÐóÇ ÚóÇÏó Åöáóì
ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåö¡ Ýóåóáú íõãúÖöíåö¡ Åöäú ÞõáúäóÇ: íóÞúÖöí ÈöÚöáúãöåö
ÝóäóÚóãú¡ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö¡ ßóãóÇ áóæú ÞóÇáó Ðóáößó
ÇáúÞóÇÖöí: ÓóãöÚúÊõ ÇáúÈóíøöäóÉó Úóáóì ÝõáóÇäò ÈößóÐóÇ¡ ÝóÅöäøóåõ áóÇ
íóÊóÑóÊøóÈõ ÇáúÍõßúãõ Úóáóíúåö ÅöÐóÇ ÚóÇÏó Åöáóì ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåö.
æóÇáÑøóÇÈöÚõ: Ãóäú íóßõæäóÇ Ýöí ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåöãóÇ¡ ÈöÃóäú æóÞóÝó
ßõáøõ æóÇÍöÏò Ýöí ØóÑóÝö ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåö¡ æóÞóÇáó ÇáúÍóÇßöãõ:
ÍóßóãúÊõ ÈößóÐóÇ ÝóíóÌöÈõ Úóáóì ÇáúÂÎóÑö ÅöãúÖóÇÄõåõº áöÃóäøóåõ ÃóÈúáóÛõ
ãöäó ÇáÔøóåóÇÏóÉö æóÇáúßöÊóÇÈö¡ æóßóÐóÇ áóæú ßóÇäó Ýöí ÇáúÈóáóÏö
ÞóÇÖöíóÇäö æóÌóæøóÒúäóÇåõ¡ ÝóÞóÇáó ÃóÍóÏõåõãóÇ áöáúÂÎóÑö: ÍóßóãúÊõ
ÈößóÐóÇ ÝóÅöäøóåõ íõãúÖöíåö¡ æóßóÐóÇ ÅöÐóÇ ÞóÇáóåõ ÇáúÞóÇÖöí áöäóÇÆöÈöåö
Ýöí ÇáúÈóáóÏö æóÈöÇáúÚóßúÓö.
æóáóæú ÎóÑóÌó ÇáúÞóÇÖöí Åöáóì ÞóÑúíóÉò áóåõ ÝöíåóÇ äóÇÆöÈñ¡ ÝóÃóÎúÈóÑó
ÃóÍóÏõåõãóÇ ÇáúÂÎóÑó ÈöÍõßúãöåö ÃóãúÖóÇåõ ÇáúÂÎóÑõº áöÃóäøó ÇáúÞóÑúíóÉó
ãóÍóáøõ æöáóÇíóÊöåöãóÇ¡ æóáóæú ÏóÎóáó ÇáäøóÇÆöÈõ ÇáúÈóáóÏó¡ ÝóÞóÇáó
áöáúÞóÇÖöí: ÍóßóãúÊõ ÈößóÐóÇ áóãú íóÞúÈóáúåõ¡ æóáóæú ÞóÇáó áóåõ
ÇáúÞóÇÖöí: ÍóßóãúÊõ ÈößóÐóÇ Ýöí ÅöãúÖóÇÆöåö ÅöíøóÇåõ¡ ÅöÐóÇ ÚóÇÏó Åöáóì
ÞóÑúíóÊöåö ÇáúÎöáóÇÝõ [Ýöí] ÇáúÞóÖóÇÁö ÈöÇáúÚöáúãö.
ÝóÑúÚñ
ÅöÐóÇ Íóßóãó ÇáúÞóÇÖöí ÈöÍóÞøò¡ æóÔóÇÝóåó Èöåö æóÇáöíðÇ ÛóíúÑó ÞóÇÖò
áöíóÓúÊóæúÝöíóåõ¡ Ýóáóåõ Ãóäú íóÓúÊóæúÝöíó Ýöí ãóÍóáøö æöáóÇíóÉö
ÇáúÞóÇÖöí¡ æóßóÐóÇ ÎóÇÑöÌóåõ Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö. æóáóæú ßóÇÊóÈó ÇáúÞóÇÖöí
æóÇáöíðÇ ÛóíúÑó ÞóÇÖò¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÕóÇáöÍðÇ áöáúÞóÖóÇÁö æóÞóÏú ÝóæøóÖó
Åöáóíúåö ÇáúÅöãóÇãõ äóÙóÑó ÇáúÞõÖóÇÉö æóÊóæúáöíóÉó ãóäú íóÑóÇåõ¡ ÌóÇÒóÊú
ãõßóÇÊóÈóÊõåõ¡ ßóãóÇ ÊóÌõæÒõ ãõßóÇÊóÈóÉõ ÇáúÅöãóÇãö ÇáúÃóÚúÙóãö¡ äóÕøó
Úóáóíúåö Ýöí «ÇáúãõÎúÊóÕóÑö» æóÅöäú áóãú íóßõäú ÕóÇáöÍðÇ¡ Ãóæú ßóÇäó¡
æóáóãú íõÝóæøóÖú Åöáóíúåö äóÙóÑõ ÇáúÞõÖóÇÉö¡ áóãú ÊóÌõÒú ãõßóÇÊóÈóÊõåõº
áöÃóäøó ÓóãóÇÚó ÇáúÈóíøöäóÉö íóÎúÊóÕøõ ÈöÇáúÞõÖóÇÉö.
(11/184)
ÝóÕúáñ
ÐóßóÑúäóÇ Ýöí Ãóæøóáö ÇáØøóÑóÝö Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó ÈóÚúÏó ÓóãóÇÚö
ÇáúÈóíøöäóÉö ÞóÏú íóÍúßõãõ¡ æóíõäúåöíåö Åöáóì ÍóÇßöãò ÂÎóÑó¡ æóÞóÏú
íóÞúÊóÕöÑõ Úóáóì ÇáÓøóãóÇÚö æóíõäúåöíåö¡ æóÝóÑóÛúäóÇ ãöäó ÇáúÞöÓúãö
ÇáúÃóæøóáö¡ æóÃóãøóÇ ÇáËøóÇäöí ÝóäõÞóÏøöãõ Úóáóíúåö ãõÞóÏøóãóÉð ÝöíãóÇ
íóãúÊóÇÒõ Èöåö ÃóÍóÏõ ÇáúÞöÓúãóíúäö Úóáóì ÇáËøóÇäöí æóÝöí ÝõÑõæÚò
ÊóÊóÚóáøóÞõ ÈöÇáúÍõßúãö.
ÇÚúáóãú Ãóäøó ÕöíóÛó ÇáúÍõßúãö Ýöí Þóæúáöåö: ÍóßóãúÊõ Úóáóì ÝõáóÇäò
áöÝõáóÇäò ÈößóÐóÇ æóÃóáúÒóãúÊõåõ¡ áöãóÇ ÓóÈóÞó Ýöí ÇáúÃóÏóÈö ÇáúÎóÇãöÓö
ãöäó ÇáúÈóÇÈö ÇáËøóÇäöí¡ Ýóáóæú ÞóÇáó: ËóÈóÊó ÚöäúÏöí ßóÐóÇ
ÈöÇáúÈóíøöäóÉö ÇáúÚóÇÏöáóÉö¡ Ãóæú ÕóÍøó¡ Ýóåóáú åõæó Íõßúãñ¿ Ýöíåö
æóÌúåóÇäö ÃóÍóÏõåõãóÇ: äóÚóãúº áöÃóäøóåõ ÅöÎúÈóÇÑñ Úóäú ÊóÍúÞöíÞö
ÇáÔøóíúÁö ÌóÒúãðÇ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ áóǺ áöÃóäøóåõ ÞóÏú íõÑóÇÏõ Èöåö
ÞóÈõæáõ ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ æóÇÞúÊöÖóÇÁõ ÇáúÈóíøöäóÉö ÕöÍøóÉõ ÇáÏøóÚúæóì¡
ÝóÕóÇÑó ßóÞóæúáöåö: ÓóãöÚúÊõ ÇáúÈóíøöäóÉó æóÞóÈöáúÊõåóÇ æóáöÃóäøó
ÇáúÍõßúãó åõæó ÇáúÅöáúÒóÇãõ¡ æóÇáËøõÈõæÊõ áóíúÓó ÈöÅöáúÒóÇãò.
æóÃóãøóÇ ãóÇ íõßúÊóÈõ [Úóáóì] ÙõåõæÑö ÇáúßõÊõÈö ÇáúÍõßúãöíøóÉö æóåõæó:
ÕóÍøó æõÑõæÏõ åóÐóÇ ÇáúßöÊóÇÈö Úóáóíøó¡ ÝóÞóÈöáúÊõåõ ÞóÈõæáó ãöËúáöåö¡
æóÃóáúÒóãúÊõ ÇáúÚóãóáó ÈöãõæÌóÈöåö¡ ÝóáóíúÓó ÈöÍõßúãò áöÇÍúÊöãóÇáö Ãóäøó
ÇáúãõÑóÇÏó ÊóÕúÍöíÍõ ÇáúßöÊóÇÈö¡ æóÅöËúÈóÇÊõ ÇáúÍõÌøóÉö¡ æóáóÇ íóÌõæÒõ
ÇáúÍõßúãõ Úóáóì ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÅöáøóÇ ÈóÚúÏó ÓõÄóÇáö ÇáúãõÏøóÚöí
Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö¡ æóåóáú íóÕöÍøõ Ãóäú íõáúÒöãó ÇáúÞóÇÖöí ÇáúãóíøöÊó
ÈöãõæÌóÈö ÅöÞúÑóÇÑöåö Ýöí ÍóíóÇÊöåö¿ æóÌúåóÇäö. æóíõÔúÊóÑóØõ ÊóÚúíöíäõ
ãóÇ íóÍúßõãõ Èöåö¡ æóãóäú íóÍúßõãõ áóåõ¡ áóßöäú ÞóÏú íõÈúÊóáóì ÇáúÞóÇÖöí
ÈöÙóÇáöãò íõÑöíÏõ ãóÇ áóÇ íóÌõæÒõ¡ æóíóÍúÊóÇÌõ Åöáóì ãõáóÇíóäóÊöåö¡
ÝóÑõÎøöÕó áóåõ ÏóÝúÚõåõ ÈöãóÇ íõæåöãõ Ãóäøóåõ ÃóÓúÚóÝóåõ ÈöãõÑóÇÏöåö.
ãöËóÇáõåõ: ÃóÞóÇãó ÎóÇÑöÌñ ÈóíøöäóÉð æóÏóÇÎöáñ ÈóíøöäóÉð¡ æóÇáúÞóÇÖöí
íóÚúáóãõ ÝöÓúÞó ÈóíøöäóÉö ÇáÏøóÇÎöáö¡ æóáóßöäøóåõ íóÍúÊóÇÌõ Åöáóì
ãõáóÇíóäóÊöåö¡ æóØóáóÈó ÇáúÍõßúãó ÈöäóÇÁð Úóáóì ÊóÑúÌöíÍö ÈóíøöäóÉö
ÇáÏøóÇÎöáö¡ ÝóíóßúÊõÈõ: ÍóßóãúÊõ ÈöãóÇ åõæó ãõÞúÊóÖóì ÇáÔøóÑúÚö Ýöí
ãõÚóÇÑóÖóÉö ÈóíøöäóÉö ÝõáóÇäò ÇáÏøóÇÎöáö¡ æóÝõáóÇäò ÇáúÎóÇÑöÌö¡
æóÞóÑøóÑúÊõ ÇáúãóÍúßõæãó Èöåö Ýöí íóÏö ÇáúãóÍúßõæãö áóåõ¡ æóÓóáøóØúÊõåõ
Úóáóíúåö¡ æóãóßøóäúÊõåõ ãöäó ÇáÊøóÕóÑøõÝö Ýöíåö ÅöÐóÇ ËóÈóÊóÊú åóÐöåö
(11/185)
ÇáúãõÞóÏøóãóÉõ¡ ÝóÅöÐóÇ áóãú íóÍúßõãö
ÇáúÞóÇÖöí¡ æóÃóäúåóì ãóÇ ÌóÑóì ãöäó ÇáÏøóÚúæóì æóÇáúÈóíøöäóÉö
ÈöÇáúßöÊóÇÈö¡ Óõãøöíó ÈöÐóáößó ßöÊóÇÈó äóÞúáö ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ æóßöÊóÇÈó
ÇáÊøóËúÈöíÊö¡ Ãóíú: ÊóËúÈöíÊö ÇáúÍõÌøóÉö.
æóíóäõÕøõ Úóáóì ÇáúÍõÌøóÉö¡ ÝóíóÐúßõÑõ Ãóäøóåõ ÞóÇãóÊú ÚöäúÏóåõ
ÈóíøöäóÉñ Ãóæú ÔóÇåöÏñ æóíóãöíäñ¡ Ãóæú äóßóáó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡
æóÍóáóÝó ÇáúãõÏøóÚöí¡ æóÅöäøóãóÇ íóäõÕøõ Úóáóì ÇáúÍõÌøóÉö¡ áöíóÚúÑöÝó
ÇáúãóßúÊõæÈõ Åöáóíúåö Êöáúßó ÇáúÍõÌøóÉó¡ ÝóÞóÏú áóÇ íóÑóì ÈóÚúÖó Êöáúßó
ÇáúÍõÌøóÉö¡ æóåóáú íóÌõæÒõ Ãóäú íóßúÊõÈó ÈöÚöáúãö äóÝúÓöåö áöíóÞúÖöíó
Èöåö ÇáúãóßúÊõæÈõ Åöáóíúåö¿ ÞóÇáó Ýöí ÇáúÚõÏøóÉö: áóÇ íóÌõæÒõ æóÅöäú
ÌóæøóÒúäóÇ ÇáúÞóÖóÇÁó ÈöÇáúÚöáúãöº áöÃóäøóåõ ãóÇ áóãú íõÍúßóãú Èöåö åõæó
ßóÇáÔøóÇåöÏö æóÇáÔøóåóÇÏóÉõ áóÇ ÊóÊóÃóÏøóì ÈöÇáúßöÊóÇÈóÉö.
æóÝöí ÃóãóÇáöí ÇáÓøóÑóÎúÓöíøö ÌóæóÇÒõåõ¡ æóíóÞúÖöí Èöåö ÇáúãóßúÊõæÈõ
Åöáóíúåö ÅöÐóÇ ÌóæøóÒúäóÇ ÇáúÞóÖóÇÁó ÈöÇáúÚöáúãö. æóÅöÐóÇ ßóÊóÈó
ÈöÓóãóÇÚö ÇáúÈóíøöäóÉö¡ ÝóáúíõÓóãøö ÇáÔøóÇåöÏóíúäó¡ æóÇáúÃóæúáóì Ãóäú
íóÈúÍóËó Úóäú ÍóÇáöåöãóÇ æóíõÚóÏøöáóåõãóǺ áöÃóäøó Ãóåúáó ÈóáóÏöåöãóÇ
ÃóÚúÑóÝõ ÈöåöãóÇ¡ ÝóÅöäú áóãú íóÝúÚóáú¡ ÝóÚóáóì ÇáúãóßúÊõæÈö Åöáóíúåö
ÇáúÈóÍúËõ æóÇáÊøóÚúÏöíáõ. ÅöÐóÇ ÚõÏøöáó¡ Ýóåóáú íóÌõæÒõ Ãóäú íóÊúÑõßó
ÇÓúãó ÇáÔøóÇåöÏóíúäö¿ ÞóÇáó ÇáúÅöãóÇãõ æóÇáúÛóÒóÇáöíøõ: áóÇ¡
æóÇáúÞöíóÇÓõ ÇáúÌóæóÇÒõ¡ ßóãóÇ Ãóäøóåõ ÅöÐóÇ Íóßóãó¡ ÇÓúÊóÛúäóì Úóäú
ÊóÓúãöíóÉö ÇáÔøõåõæÏö¡ æóåóÐóÇ åõæó ÇáúãóÝúåõæãõ ãöäú ßóáóÇãö
ÇáúÈóÛóæöíøö æóÛóíúÑöåö¡ æóåóáú íóÃúÎõÐõ ÇáúãóßúÊõæÈõ Åöáóíúåö
ÈöÊóÚúÏöíáö ÇáúßöÊóÇÈö Ãóãú áóåõ ÇáúÈóÍúËõ æóÅöÚóÇÏóÉõ ÇáÊøóÚúÏöíáö¿
áóÝúÙõ ÇáúÛóÒóÇáöíøö íóÞúÊóÖöí ÇáËøóÇäöí¡ æóÇáúÞöíóÇÓõ ÇáúÃóæøóáõ.
ÞõáúÊõ: åóÐóÇ ÇáøóÐöí ÌóÚóáóåõ ÇáúÞöíóÇÓõ åõæó ÇáÕøóæóÇÈõ¡ æóÇááøóåõ
ÃóÚúáóãõ.
æóáóÇ ÍóÇÌóÉó Ýöí åóÐóÇ ÇáúÞöÓúãö Åöáóì ÊóÍúáöíÝö ÇáúãõÏøóÚöí¡
æóÇáúÞóæúáõ Ýöí ÅöÔúåóÇÏö ÇáúÞóÇÖöí¡ æóÝöí ÃóÏóÇÁö ÇáÔøõåõæÏö
ÇáÔøóåóÇÏóÉó ÚöäúÏó ÇáúãóßúÊõæÈö Åöáóíúåö æóÝöí ÏóÚúæóì ÇáúÎóÕúãö Åöäú
ßóÇäó åõäóÇßó ãóäú íõÔóÇÑößõåõ Ýöí ÇáöÇÓúãö Úóáóì ãóÇ ÓóÈóÞó Ýöí
ÇáúÞóÓóãö ÇáúÃóæøóáö¡ æóÅöÐóÇ ÚóÏøóáó ÇáúßóÇÊöÈõ ÔõåõæÏó ÇáúÍóÞøö¡
ÝóÌóÇÁó ÇáúÎóÕúãõ ÈöÈóíøöäóÊöåö Úóáóì ÌóÑúÍöåöãú
(11/186)
ÓõãöÚóÊú¡ æóíõÞóÏøóãõ Úóáóì ÇáÊøóÚúÏöíáö¡
æóÅöäö ÇÓúÊóãúåóáó ÇáúÈóíøöäóÉó ÇáúÌóÑúÍõ Ãõãúåöáõ ËóáóÇËóÉó ÃóíøóÇãò
åóßóÐóÇ ÐóßóÑóåõ ÇáúÃóÕúÍóÇÈõ Úóáóì ØóÈóÞóÇÊöåöãú¡ æóßóÐóÇ áóæú ÞóÇáó:
ÃóÈúÑóÃúÊóäöí¡ Ãóæú ÞóÖóíúÊó ÇáúÍóÞøó æóÇÓúÊóãúåóáó áöíõÞöíãó
ÇáúÈóíøöäóÉó Úóáóíúåö.
æóáóæú ÞóÇáó: Ãóãúåöáõæäöí ÍóÊøóì ÃóÐúåóÈó Åöáóì ÈóáóÏöåöãú
æóÃóÌúÑóÍóåõãú¡ ÝóÅöäøöí áóÇ ÃóÊóãóßøóäõ ãöäú ÌóÑúÍöåöãú ÅöáøóÇ åõäóÇßó¡
Ãóæú ÞóÇáó: áöí ÈóíøöäóÉñ ÃõÎúÑóì åõäóÇßó ÏóÇÝöÚóÉñ¡ áóãú íõãúåóáú¡ Èóáú
íõÄúÎóÐõ ÇáúÍóÞøõ ãöäúåõ¡ ÝóÅöÐóÇ ÃóËúÈóÊó ÌóÑúÍðÇ Ãóæú ÏóÝúÚðÇ¡
ÇÓúÊõÑöÏøó¡ æóÓóæóÇÁñ Ýöí Ðóáößó ßöÊóÇÈõ ÇáúÍõßúãö æóßöÊóÇÈõ äóÞúáö
ÇáÔøóåóÇÏóÉö. æóÝöí ÇáúÚõÏøóÉö Ãóäøóåõ áóæú ÓóÃóáóåõ ÇáúãóÍúßõæãõ
Úóáóíúåö ÅöÍúáóÇÝó ÇáúÎóÕúãö Ãóäøóåõ áóÇ ÚóÏóÇæóÉó Èóíúäóåõ æóÈóíúäóåõãú
æóÞóÏú ÍóÖóÑó ÇáúÎóÕúãõ ÚöäúÏó ÇáúãóßúÊõæÈö Åöáóíúåö ÃóÌóÇÈóåõ Åöáóíúåö¡
æóáóæú ÓóÃóáó ÅöÍúáóÇÝóåõ Úóáóì ÚóÏóÇáóÊöåöãú áóãú íõÌöÈúåõ¡ æóßóÝóì
ÊóÚúÏöíáõ ÇáúÍóÇßöãö ÅöíøóÇåõãú¡ æóÃóäøóåõ áóæö ÇÏøóÚóì ÞóÖóÇÁó
ÇáÏøóíúäö¡ æóÓóÃóáó ÅöÍúáóÇÝóåõ: Ãóäøóåõ áóãú íóÓúÊóæúÝöåö¡ áóãú
íõÍóáøóÝúº áöÃóäøó ÇáúßóÇÊöÈó ÃóÍúáóÝóåõ.
æóÐóßóÑó ÇáúÈóÛóæöíøõ Ýöí ãöËúáöåö Ýöí ÏóÚúæóì ÇáúÅöÈúÑóÇÁö Ãóäøóåõ
íõÍóáøöÝõåõ: Ãóäøóåõ áóãú íõÈóÑøöÆúåõ ÝóÍóÕóáó æóÌúåóÇäö.
ÝóÑúÚñ
Ýöí ãõÔóÇÝóåóÉö ÇáúÞóÇÖöí ÞóÇÖöíðÇ ÈöÓóãóÇÚö ÇáúÈóíøöäóÉö ÝóÅöÐóÇ äóÇÏóì
ÞóÇÖò ãöäú ØóÑóÝö æöáóÇíóÊöåö ÞóÇÖöíðÇ ãöäú ØóÑóÝö æöáóÇíóÊöåö: Åöäøöí
ÓóãöÚúÊõ ÇáúÈóíøöäóÉó ÈößóÐóÇ¡ Ãóæú ÌóæøóÒúäóÇ ÞóÇÖöíóíúäö Ýöí ÈóáóÏò¡
ÝóÞóÇáó Ðóáößó ÞóÇÖò áöÞóÇÖò¡ åóáú áöáúãóÞõæáö áóåõ ÇáúÍõßúãõ ÈöÐóáößó¿
ÞóÇáó ÇáúÅöãóÇãõ æóÇáúÛóÒóÇáöíøõ: íõÈúäóì Ðóáößó Úóáóì Ãóäøó ÓóãóÇÚó
ÇáúÈóíøöäóÉö æóÅöäúåóÇÁó ÇáúÍóÇáö Åöáóì ÞóÇÖò ÂÎóÑó åóáú åõæó äóÞúáñ
ßóÔóåóÇÏóÉö ÇáÔøõåõæÏö ßóäóÞúáö ÇáúÝõÑõæÚö ÔóåóÇÏóÉó ÇáúÃõÕõæáö¡ Ãóãú
Íõßúãñ ÈöÞöíóÇãö ÇáúÈóíøöäóÉö¿ æóÝöíåö æóÌúåóÇäö ÝóÚóáóì ÇáúÃóæøóáö áóÇ
íóÌõæÒõ¡ ßóãóÇ áóÇ íóÍúßõãõ ÈöÇáúÝóÑúÚö ãóÚó ÍõÖõæÑö ÇáúÃóÕúáö.
æóÚóáóì ÇáËøóÇäöí íóÌõæÒõ ßóãóÇ Ýöí ÇáúÍõßúãö ÇáúãõÈúÑóãö¡ æóåóÐóÇ
ÃóÑúÌóÍõ ÚöäúÏó ÇáúÅöãóÇãö æóÇáúÛóÒóÇáöíøö¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ ÇáúÃóæøóáõ¡
æóÈöåö ÞóÇáó ÚóÇãøóÉõ ÇáúÃóÕúÍóÇÈö¡ æóÞóÇáõæÇ ÃóíúÖðÇ: ßöÊóÇÈõ
ÇáÓøóãóÇÚö ÅöäøóãóÇ íõÞúÈóáõ ÅöÐóÇ ßóÇäóÊö ÇáúãóÓóÇÝóÉõ Èóíúäó
ÇáúßóÇÊöÈö æóÈóíúäó ÇáøóÐöí ÈóáóÛóåõ ÇáúßöÊóÇÈõ ÈöÍóíúËõ íõÞúÈóáõ Ýöí
ãöËúáöåóÇ ÇáÔøóåóÇÏóÉõ Úóáóì
(11/187)
ÇáÔøóåóÇÏóÉö¡ æóåóÐóÇ äóÕøõåõ Ýöí
«Úõíõæäö ÇáúãóÓóÇÆöáö» æóáóæú ÞóÇáó ÇáúÍóÇßöãõ áöÎóáöíÝóÊöåö: ÇÓúãóÚú
ÏóÚúæóì ÝõáóÇäò æóÈóíøöäóÊóåõ¡ æóáóÇ ÊóÍúßõãú Èöåö ÍóÊøóì ÊõÚóÑøöÝóäöí¡
ÝóÝóÚóáó åóáú áöáúÍóÇßöãö Ãóäú íóÍúßõãó Èöåö¿ ÇáúÞöíóÇÓõ Ãóäøóåõ
ßóÅöäúåóÇÁö ÃóÍóÏö ÇáúÞóÇÖöíóíúäö Ýöí ÇáúÈóáóÏö Åöáóì ÇáúÂÎóÑö¡
áöÅöãúßóÇäö ÍõÖõæÑö ÇáÔøõåõæÏö ÚöäúÏóåõ¡ áóßöäøó ÇáúÃóÔúÈóåó åõäóÇ
ÇáúÌóæóÇÒõ¡ æóÈöåö ÃóÌóÇÈó ÃóÈõæ ÇáúÚóÈøóÇÓö ÇáÑøõæíóÇäöíøõ ãóÚó
ÊóæóÞøõÝò Ýöíåö.
ÇáØøóÑóÝõ ÇáÑøóÇÈöÚõ Ýöí ÇáúÍõßúãö ÈöÇáÔøóíúÁö ÇáúÛóÇÆöÈö Úóáóì ÛóÇÆöÈò.
ÇáúÛóíúÈóÉõ æóÇáúÍõÖõæÑõ ÅöäøóãóÇ ÊóÊóÚóÇÞóÈóÇäö ÇáúÃóÚúíóÇäó¡ ÝóÃóãøóÇ
ÅöÐóÇ ßóÇäóÊú ÏóÚúæóì äößóÇÍò Ãóæú ØóáóÇÞò Ãóæú ÑóÌúÚóÉò¡ Ãóæú ÅöËúÈóÇÊö
æößóÇáóÉò¡ ÝóáóÇ íõæÕóÝõ ÇáúãõÏøóÚöí ÈöÛóíúÈóÉò æóáóÇ ÍõÖõæÑò¡ æóßóÐóÇ
ÅöÐóÇ ßóÇäó ÇáúãõÏøóÚóì ÏóíúäðÇ.
æóãóÊóì ÇÏøóÚóì ÚóíúäðÇ¡ ÝóÅöäú ßóÇäóÊú ÍóÇÖöÑóÉð ãõÔóÇÑðÇ ÅöáóíúåóÇ¡
ÓõáøöãóÊú Åöáóì ÇáúãõÏøóÚöí ÅöÐóÇ ÊóãøóÊú ÍõÌøóÊõåõ¡ æóÅöäú ßóÇäóÊú
ÛóÇÆöÈóÉð¡ ÝóáóåóÇ ÍóÇáóÇäö ÇáúÃõæáóì Ãóäú Êóßõæäó ÛóÇÆöÈóÉð Úóäö
ÇáúÈóáóÏö¡ Ýóåöíó ÅöãøóÇ Úóíúäñ íõÄúãóäõ ÝöíåóÇ ÇáöÇÔúÊöÈóÇåõ
æóÇáöÇÎúÊöáóÇØõ¡ ßóÇáúÚóÞóÇÑö æóÚóÈúÏò æóÝóÑóÓò ãóÚúÑõæÝóíúäö¡ æóÅöãøóÇ
ÛóíúÑöåóÇ¡ æóÇáúÞöÓúãõ ÇáúÃóæøóáõ íóÓúãóÚõ ÇáúÞóÇÖöí ÇáúÈóíøöäóÉó
Úóáóíúåö¡ æóíóÍúßõãõ æóíóßúÊõÈõ Åöáóì ÞóÇÖöí ÈóáóÏö Ðóáößó ÇáúãóÇáö
áöíõÓóáøöãóåõ Åöáóì ÇáúãõÏøóÚöí¡ æóíóÚúÊóãöÏõ Ýöí ÇáúÚóÞóÇÑö Úóáóì
ÐößúÑö ÇáúÈõÞúÚóÉö æóÇáÓøößøóÉö æóÇáúÍõÏõæÏö¡ æóíóäúÈóÛöí Ãóäú
íóÊóÚóÑøóÖó áöÍõÏõæÏöåö ÇáúÃóÑúÈóÚóÉö¡ æóáóÇ íóÌõæÒõ ÇáöÇÞúÊöÕóÇÑõ Úóáóì
ÍóÏøóíúäö Ãóæú ËóáóÇËóÉò¡ æóáóÇ íóÌöÈõ ÇáÊøóÚóÑøõÖõ áöáúÞöíãóÉö Úóáóì
ÇáúÃóÕóÍøö áöÍõÕõæáö ÇáÊøóãúíöíÒö Ïõæäóåõ.
æóÃóãøóÇ ÇáúÞöÓúãõ ÇáËøóÇäöí ßóÛóíúÑö ÇáúãóÚúÑõæÝö ãöäó ÇáúãóÚúÑõæÝö
ãöäó ÇáúÚóÈöíÏö æóÇáÏøóæóÇÈøö æóÛóíúÑöåóÇ Ýóåóáú íóÓúãóÚõ ÇáúÈóíøöäóÉó
Úóáóì ÚóíúäöåóÇ æóåöíó ÛóÇÆöÈóÉñ¿ ÞóæúáóÇäö: ÃóÍóÏõåõãóÇ äóÚóãú¡ ßóãóÇ
íóÓúãóÚõ Úóáóì ÇáúÎóÕúãö ÇáúÛóÇÆöÈö ÇÚúÊöãóÇÏðÇ Úóáóì ÇáúÍöáúíóÉö
æóÇáÕøöÝóÉö¡ æóáöÃóäøóåõ íóÍúÊóÇÌõ Åöáóíúåö ßóÇáúÚóÞóÇÑö.
æóÇáËøóÇäöí: áóÇ¡ áößóËúÑóÉö ÇáöÇÔúÊöÈóÇåö¡ æóÈöåóÐóÇ ÞóÇáó
ÇáúãõÒóäöíøõ¡ æóÑóÌøóÍóåõ ØóÇÆöÝóÉñ¡ ãöäúåõãú ÃóÈõæ ÇáúÝóÑóÌö ÇáÒøóÇÒõ¡
æóÇáúÃóæøóáõ ÇÎúÊöíóÇÑõ ÇáúßóÑóÇÈöíÓöíøö¡ æóÇáúÅöÕúØóÎúÑöíøö¡ æóÇÈúäö
ÇáúÞóÇÕøö¡ æóÃóÈöí Úóáöíøò ÇáØøóÈóÑöíøö¡ æóÈöåö ÃóÝúÊóì ÇáúÞóÝøóÇáõ.
ÝóÅöÐóÇ ÞõáúäóÇ Èöåö¡ Ýóåóáú íóÍúßõãõ áöáúãõÏøóÚöí ÈöãóÇ ÞóÇãóÊú Èöåö
ÇáúÈóíøöäóÉõ¿ ÞóæúáóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: äóÚóãú ßóÇáúÚóÞóÇÑö¡
æóÃóÙúåóÑõåõãóÇ: áóǺ áöÃóäøó ÇáúÍõßúãó ãóÚó ÎóØóÑö ÇáöÇÔúÊöÈóÇåö
æóÇáúÌóåóÇáóÉö
(11/188)
ÈöÚöíÏñ. æóÇáúÍóÇÕöáõ ËóáóÇËóÉõ
ÃóÞúæóÇáò¡ ÃóÙúåóÑõåóÇ: ÊõÓúãóÚõ ÇáúÈóíøöäóÉõ ÝóíóäúÈóÛöí Ãóäú íõÈóÇáöÛó
ÇáúÈóíøöäóÉó æóáóÇ íóÍúßõãó¡ æóÇáËøóÇäöí áóÇ íóÓúãóÚõ æóáóÇ íóÍúßõãõ¡
æóÇáËøóÇáöËõ íóÓúãóÚõ æóíóÍúßõãõ¡ åóÐöåö ØóÑöíÞóÉõ ÇáúÌõãúåõæÑö¡
æóØóÑóÏõæåóÇ Ýöí ÌóãöíÚö ÇáúãóäúÞõæáóÇÊö ÇáøóÊöí áóÇ ÊõÚúÑóÝõ¡ æóÞóÇáó
ÇáúÅöãóÇãõ æóÇáúÛóÒóÇáöíøõ: ãóÇ áóÇ íõÄóãóäõ Ýöíåö ÇáöÇÔúÊöÈóÇåõ
ÖóÑúÈóÇäö ãóÇ íõãúßöäõ ÊóãúíöíÒõåõ ÈöÇáÕøöÝóÇÊö æóÇáúÍõáöíøö
ßóÇáúÍóíóæóÇäö¡ æóãóÇ áóÇ íõãúßöäõ áößóËúÑóÉö ÃóãúËóÇáöåö
ßóÇáúßöÑúÈóÇÓö¡ ÝóÇáúÃóæøóáõ Úóáóì ÇáúÃóÞúæóÇáö ÇáËøóáóÇËóÉö¡ æóÞóØóÚóÇ
Ýöí ÇáúßöÑúÈóÇÓö æóäóÍúæöåö [ÈöÃóäøóåõ] áóÇ ÊóÑúÊóÈöØõ ÇáÏøóÚúæóì
æóÇáúÍõßúãõ ÈöÇáúÚóíúäö¡ ÝóÅöäú ÞõáúäóÇ: íóÓúãóÚõ ÇáúÈóíøöäóÉó¡
ÝóíóäúÈóÛöí Ãóäú íõÈóÇáöÛó ÇáúãõÏøóÚöí Ýöí ÇáúæóÕúÝö ÈöãóÇ íõãúßöäõ
ÇáöÇÓúÊöÞúÕóÇÁö æóÇáÊøóÚóÑøõÖö áöáËøóÈóÇÊö.
æóÈöãóÇÐóÇ íóÖúÈöØõ ÈóÚúÏó ÐößúÑö ÇáúÌöäúÓö æóÇáäøóæúÚö¿ ÞóæúáóÇäö
ÍóßóÇåõãóÇ ÇáúåóÑóæöíøõ æóÛóíúÑõåõ¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ áöÊóÚóÑøõÖö ÇáúÃóæúÕóÇÝö
ÇáúãõÚúÊóÈóÑóÉö Ýöí ÇáÓøóáóãö¡ æóÇáËøóÇäöí íóÊóÚóÑøóÖõ áöáúÞöíãóÉö¡
æóÊóßúÝöí Úóäú Ðóáößó ÇáÕøöÝóÇÊõ¡ ÞóÇáõæÇ: æóÇáúÃóÙúåóÑõ Ãóäøó ÇáÑøõßúäó
Ýöí ÊóÚúÑöíÝö ÐóæóÇÊö ÇáúÃóãúËóÇáö ÐößúÑõ ÇáÕøöÝóÇÊö æóÐößúÑõ ÇáúÞöíãóÉö
ãõÓúÊóÍóÈøñ Ýöí ÐóæóÇÊö ÇáúÞöíóãö¡ ÇáÑøõßúäõ ÇáúÞöíãóÉõ¡ æóÐößúÑõ
ÇáÕøöÝóÇÊö ãõÓúÊóÍóÈøñ¡ Ëõãøó íóßúÊõÈõ ÇáúÞóÇÖöí Åöáóì ÞóÇÖöí ÈóáóÏö
ÇáúãóÇáö ÈöãóÇ ÌóÑóì ÚöäúÏóåõ ãöäú ãõÌóÑøóÏö ÞöíóÇãö ÇáúÈóíøöäóÉö¡ Ãóæú
ãóÚó ÇáúÍõßúãö Åöäú ÌóæøóÒúäóÇ ÇáúÍõßúãó ÇáúãõÈúÑóãó¡ ÝóÅöäú ÃóÙúåóÑó
ÇáúÎóÕúãõ åõäóÇßó ÚóÈúÏðÇ ÂÎóÑó ÈöÇáöÇÓúãö æóÇáÕøöÝóÇÊö ÇáúãóÐúßõæÑóÉö
Ýöí íóÏöåö¡ Ãóæú Ýöí íóÏö ÛóíúÑöåö¡ ÝóÞóÏú ÕóÇÑó ÇáúÞóÖóÇÁõ ãõÈúåóãðÇ¡
æóÇäúÞóØóÚóÊö ÇáúãõØóÇáóÈóÉõ Ýöí ÇáúÍóÇáö¡ ßóãóÇ ÓóÈóÞó Ýöí ÇáúãóÍúßõæãö
Úóáóíúåö¡ æóÅöäú áóãú íóÃúÊö ÈöÏóÇÝöÚò¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÇáúßöÊóÇÈõ ßöÊóÇÈó
Íõßúãò¡ æóÌóæøóÒúäóÇåõ¡ ÍóáóÝó ÇáúãõÏøóÚöí Ãóäøó åóÐóÇ ÇáúãóÇáó åõæó
ÇáøóÐöí ÔóåöÏó Èöåö ÔõåõæÏõåõ ÚöäúÏó ÇáúÞóÇÖöí ÝõáóÇäò¡ æóÊóÓóáøóãó
Åöáóíúåö¡ ÐóßóÑóåõ ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö Ýöí ßöÊóÇÈö ÂÏóÇÈö ÇáúÞóÖóÇÁö¡ æóÅöäú
ßóÇäó ßöÊóÇÈó ÓóãóÇÚö ÇáúÈóíøöäóÉö¡ ÇäúÊóÒóÚó ÇáúãóßúÊõæÈõ Åöáóíúåö
ÇáúãóÇáó¡ æóÈóÚóËóåõ Åöáóì ÇáúßóÇÊöÈö¡ áöíóÔúåóÏó ÇáÔøõåõæÏõ Úóáóì
Úóíúäöåö¡ æóÝöí ØóÑöíÞöåö ÞóæúáóÇäö¡ ÃóÙúåóÑõåõãóÇ æóÃóÔúåóÑõåõãóÇ
æóÈöåö ÞóØóÚó ÇÈúäõ ÇáÕøóÈøóÇÛö æóÛóíúÑõåõ: íõÓóáøóãõ Åöáóì ÇáúãõÏøóÚöí¡
æóíõÄúÎóÐõ ãöäúåõ ßóÝöíáñ ÈöÈóÏóäöåö.
æóÞóÇáó ÃóÈõæ ÇáúÍóÓóäö ÇáúÚóÈøóÇÏöíøõ: íóßúÝõáõåõ ÞöíãóÉó ÇáúãóÇáö¡
ÝóÅöäú ÐóåóÈó Åöáóì ÇáúÞóÇÖöí ÇáúßóÇÊöÈö¡ æóÔóåöÏó ÇáÔøõåõæÏõ Úóáóì
Úóíúäöåö
(11/189)
æóÓóáøóãó Èöåö¡ ßóÊóÈó ÇáúÞóÇÖöí ÈöÐóáößó
ÅöÈúÑóÇÁó ÇáúßóÝöíáö æóÅöáøóÇ ÝóÚóáóì ÇáúãõÏøóÚöí ÇáÑøóÏøõ¡
æóãõÄúäóÊõåõ¡ æóíóÎúÊöãõ ÇáúÚóíúäó ÚöäúÏó ÊóÓúáöíãöåóÇ Åöáóíúåö ÈöÎóÊúãò
áóÇÒöãò¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÚóÈúÏðÇ¡ ÌóÚóáó Ýöí ÚõäõÞöåö ÇáúÞöáóÇÏóÉó¡
æóíóÎúÊöãõ ÚóáóíúåóÇ¡ æóÇáúãóÞúÕõæÏõ ãöäó ÇáúÎóÊúãö Ãóäú áóÇ íõÈóÏøóáó
ÇáúãóÃúÎõæÐõ ÈöãóÇ áóÇ íóÓúÊóÑöíÈõ ÇáÔøõåõæÏõ Ýöí Ãóäøóåõ áóåõ¡ æóÃóÎúÐõ
ÇáúßóÝöíáö æóÇÌöÈñ¡ æóÇáúÎóÊúãõ ãõÓúÊóÍóÈøñ¡ æóÚóáóì åóÐóÇ ÇáúÞóæúáö
áóæú ßóÇäó áöáúãõÏøóÚöí ÌóÇÑöíóÉñ¡ ÝóËóáóÇËóÉõ ÃóæúÌõåò¡ ÃóÍóÏõåóÇ:
ÃóäøóåóÇ ßóÇáúÚóÈúÏö¡ æóÇáËøóÇäöí: áóÇ ÊõÈúÚóËõ ÃóÕúáðÇ¡ æóÇáËøóÇáöËõ:
ÊõÓóáøóãõ Åöáóì Ãóãöíäò Ýöí ÇáÑøõÝúÞóÉö áóÇ Åöáóì ÇáúãõÏøóÚöí¡ æóåóÐóÇ
ÍóÓóäñ.
ÞõáúÊõ: åóÐóÇ ÇáËøóÇáöËõ åõæó ÇáÕøóÍöíÍõ Ãóæö ÇáÕøóæóÇÈõ¡ æóÇááøóåõ
ÃóÚúáóãõ.
Ëõãøó ÇáúãóÝúåõæãõ ãöäú ßóáóÇãö ÇáúÌõãúåõæÑö Ãóäøó ÇáÔøõåõæÏó ÅöÐóÇ
ÔóåöÏõæÇ Úóáóì Úóíúäöåö ÚöäúÏó ÇáúßóÇÊöÈö¡ Óóáøóãóåõ Åöáóì ÇáúãõÏøóÚöí¡
æóÞóÏú Êóãøó ÇáúÍõßúãõ áóåõ¡ Ëõãøó íóßúÊõÈõ ÅöÈúÑóÇÁó ÇáúßóÝöíáö Úóáóì
ãóÇ ÐóßóÑúäóÇ¡ æóÝöí «ÇáúÝõÑõæÞö» áöáÔøóíúÎö ÃóÈöí ãõÍóãøóÏò Ãóäøóåõ
íóÎúÊöãõ Úóáóì ÑóÞóÈóÊöåö ÎóÊúãðÇ ËóÇäöíðÇ¡ æóíóßúÊõÈõ ÈöÃóäøöí ÍóßóãúÊõ
Èöåö áöÝõáóÇäò¡ æóíõÓóáøöãõåõ Åöáóì ÇáúãóßúÊõæÈö áóåõ¡ áöíóÑõÏøóåõ Åöáóì
ÇáúÞóÇÖöí ÇáËøóÇäöí¡ ÝóíóÞúÑóÃõ ÇáúßöÊóÇÈó¡ æóíõØúáöÞõ ÇáúßóÝöíáó¡
æóíõÓóáøöãõ ÇáúÚóÈúÏó Åöáóì ÇáúãõÏøóÚöí.
æóÇáúÞóæúáõ ÇáËøóÇäöí Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó ÈóÚúÏó ÇáöÇäúÊöÒóÇÚö íóÈöíÚõåõ
áöáúãõÏøóÚöí¡ æóíóÞúÈöÖõ ãöäúåõ ÇáËøóãóäó¡ æóíóÖóÚõåõ ÚöäúÏó ÚóÏúáò¡
Ãóæú íóßúÝõáõåõ ÈöÇáËøóãóäö¡ ÝóÅöäøó Óõáøöãó áöáúãõÏøóÚöí ÈöÔóåóÇÏóÉö
ÇáÔøõåõæÏö Úóáóì Úóíúäöåö ÚöäúÏó ÇáúÞóÇÖöí ÇáúßóÇÊöÈö¡ ßóÊóÈó ÈöÑóÏøö
ÇáËøóãóäö¡ Ãóæú ÈóÑóÇÁóÉö ÇáúßóÝöíáö¡ æóÈóÇäó ÈõØúáóÇäõ ÇáúÈóíúÚö¡
æóÅöáøóÇ ÝóÇáúÈóíúÚõ ÕóÍöíÍñ¡ æóíõÓóáøóãõ ÇáËøóãóäõ Åöáóì ÇáúãõÏøóÚóì
Úóáóíúåö¡ æóåóÐóÇ ÈóíúÚñ íóÊóæóáøóÇåõ ÇáúÞóÇÖöí áöáúãóÕúáóÍóÉö¡ ßóãóÇ
íóÈöíÚõ ÇáÖøóæóÇáøó¡ æóÍóßóì ÇáúÝõæÑóÇäöíøõ ÈóÏóáó åóÐóÇ ÇáúÞóæúáö
Ãóäøóåõ íõÓóáøöãõ Åöáóíúåö ÇáúãóÇáó¡ æóíóÃúÎõÐõ ÇáúÞöíóãó æóíóÏúÝóÚõåóÇ
Åöáóì ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö áöáúÍóíúáõæáóÉö Èóíúäóåõ æóÈóíúäó ãóÇ
íóÒúÚõãõåõ ãöáúßðÇ áóåõ¡ Ëõãøó íóÓúÊóÑöÏøõ åóÐöåö ÇáúÞöíãóÉó¡ ÓóæóÇÁð
ËóÈóÊó ÇáúãóÇáõ áöáúãõÏøóÚöí Ãóãú áóÇ.
(11/190)
ÇáúÍóÇáóÉõ ÇáËøóÇäöíóÉõ: Ãóäú Êóßõæäó
ÇáúÚóíúäõ ÇáúãõÏøóÚóÇÉõ ÛóÇÆöÈóÉð Úóäú ãóÌúáöÓö ÇáúÍõßúãö Ïõæäó
ÇáúÈóáóÏö¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÇáúÎóÕúãõ ÍóÇÖöÑðÇ ÃõãöÑó ÈöÅöÍúÖóÇÑöåö
áöÊóÞõæãó ÇáúÈóíøöäóÉõ Úóáóì ÚóíúäöåóÇ¡ æóáóÇ ÊõÓúãóÚõ ÇáÔøóåóÇÏóÉõ
Úóáóì ÕöÝóÊöåóÇ åóÐóÇ [åõæó] ÇáúÌóæóÇÈõ Ýöí ÝóÊóÇæóì ÇáúÞóÝøóÇáö.
æóíõÔúÈöåõ Ãóäú íóÌöíÁó Ýöíåö æóÌúåñ ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ ßóÇäó ÇáúãõÏøóÚóì
Úóáóíúåö Ýöí ÇáúÈóáóÏö¡ åóáú ÊõÓúãóÚõ ÇáÔøóåóÇÏóÉõ Úóáóíúåö ãóÚó
ÛóíúÈóÊöåö Úóäö ÇáúãóÌúáöÓö¿ Ëõãøó ÅöäøóãóÇ íõÄúãóÑõ ÈöÅöÍúÖóÇÑö ãóÇ
íõãúßöäõ ÅöÍúÖóÇÑõåõ ÈöÊóíóÓøõÑò ÝóÃóãøóÇ ãóÇ áóÇ íõãúßöäõ¡
ßóÇáúÚóÞóÇÑö¡ ÝóíóÍõÏøõåõ ÇáúãõÏøóÚöí æóíõÞöíãõ ÇáúÈóíøöäóÉó Úóáóíúåö
ÈöÊöáúßó ÇáúÍõÏõæÏö¡ ÝóÅöäú ÞóÇáó ÇáÔøõåõæÏõ: äóÚúÑöÝõ ÇáúÚóÞóÇÑó
ÈöÚóíúäöåö¡ æóäóÚúÑöÝõ ÇáúÍõÏõæÏó¡ ÈóÚóËó ÇáúÞóÇÖöí ãóäú íóÓúãóÚõ
ÇáúÈóíøöäóÉó Úóáóì Úóíúäöåö¡ Ãóæú ÍóÖóÑó ÈöäóÝúÓöåö¡ ÝóÅöäú ßóÇäó
ÇáúãõÔóÇÑõ Åöáóíúåö ÈöÇáúÍõÏõæÏö ÇáúãóÐúßõæÑóÉö Ýöí ÇáÏøóÚúæóì¡ Íóßóãó
æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ¡ æóáóæú ßóÇäó ÇáúÚóÞóÇÑõ ãóÔúåõæÑðÇ áóÇ íóÔúÊóÈöåõ¡ ÝóáóÇ
ÍóÇÌóÉó áöáÊøóÍúÏöíÏö¡ æóÃóãøóÇ ãóÇ íóÚúÓõÑõ ÅöÍúÖóÇÑõåõ ßóÔóíúÁò
ËóÞöíáò¡ æóãóÇ ÃõËúÈöÊó Ýöí ÇáúÃóÑúÖö¡ Ãóæú ÑõßøöÈó Ýöí ÇáúÌöÏóÇÑö¡
æóÃóæúÑóËó ÞóáúÚõåõ ÖóÑóÑðÇ¡ ÝóíóÕöÝõåõ ÇáúãõÏøóÚöí¡ æóíóÍúÖõÑõ
ÇáúÞóÇÖöí ÚöäúÏóåõ¡ Ãóæú íóÈúÚóËõ ãóäú íóÓúãóÚõ ÇáÔøóåóÇÏóÉó Úóáóì
Úóíúäöåö¡ æóÅöäú áóãú íõãúßöäú æóÕúÝõåõ ÍóÖóÑó ÇáúÞóÇÖöí ÚöäúÏóåõ¡ Ãóæú
ÈóÚóËó ãóäú íóÓúãóÚõ ÇáÏøóÚúæóì Úóáóì Úóíúäöåö¡ æóÐóßóÑó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ
Ãóäøó ÇáúÚóÈúÏó ÇáúãõÏøóÚóì áóæú ßóÇäó íóÚúÑöÝõåõ ÇáúÞóÇÖöí Íóßóãó Èöåö
Ïõæäó ÇáúÅöÍúÖóÇÑö¡ æóÌóÚóáó åóÐöåö ÇáÕøõæÑóÉó ßóÇáúãõÓúÊóËúäóÇÉö Úóäú
ÕõæÑóÉö æõÌõæÈö ÇáúÅöÍúÖóÇÑö. æóåóÐóÇ ÇáøóÐöí ÞóÇáóåõ Åöäú ÃóÑóÇÏó Èöåö
ÇáúÚóÈúÏó ÇáúãóÚúÑõæÝó Èóíúäó ÇáäøóÇÓö¡ Ýóåõæó ÕóÍöíÍñ ßóãóÇ ÐóßóÑúäóÇ
Ýöí ÇáúÚóÞóÇÑö ÇáúãóÚúÑõæÝö æóÇáúÚóÈúÏö ÇáúãóÔúåõæÑö ÇáúÛóÇÆöÈö Úóäö
ÇáúÈóáóÏö¡ ÝóÃóãøóÇ Åöäö ÇÎúÊóÕøó ÇáúÞóÇÖöí ÈöãóÚúÑöÝóÊöåö¡ ÝóÅöäú ßóÇäó
ÚóÇáöãðÇ ÈöÕöÏúÞö ÇáúãõÏøóÚöí¡ æóÍóßóãó ÈöÚöáúãöåö ÊóÝúÑöíÚðÇ Úóáóì
ÌóæóÇÒöåö¡ Ýóåõæó ÞóÑöíÈñ ÃóíúÖðÇ¡ æóÅöäú Íóßóãó ÈöÇáúÈóíøöäóÉö
ÝóÇáúÈóíøöäóÉõ ÊóÞõæãõ Úóáóì ÇáÕøöÝóÉö¡ ÝóÅöÐóÇ áóãú íóÓúãóÚö
ÇáúÈóíøöäóÉó [ÈöÇáÕøöÝóÉö] ¡ æóÌóÈó Ãóäú íóãúÊóäöÚó ÇáúÍõßúãõ æóãóÊóì
ÃóæúÌóÈúäóÇ ÇáúÅöÍúÖóÇÑó¡ ÝóÐóáößó ÅöÐóÇ ÇÚúÊóÑóÝó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö
ÈöÇÔúÊöãóÇáö íóÏöåö Úóáóì ãöËúáö Êöáúßó ÇáúÚóíúäö¡ æóÅöäú ÃóäúßóÑó
ÇÔúÊöãóÇáó íóÏöåö Úóáóì ÛóíúÑö Êöáúßó ÇáÕøöÝóÉö¡ ÕõÏøöÞó Èöíóãöíäöåö¡
ÝóÅöäú ÍóáóÝó ßóÇäó áöáúãõÏøóÚöí Ãóäú íóÏøóÚöíó Úóáóíúåö ÇáúÞöíãóÉó¡
áöÇÍúÊöãóÇáö ÃóäøóåóÇ åóáóßóÊú ÐóßóÑóåõ ÇáúÈóÛóæöíøõ æóÛóíúÑõåõ.
æóÅöäú äóßóáó æóÍóáóÝó ÇáúãõÏøóÚöí
(11/191)
Ãóæú ÃóÞóÇãó ÈóíøöäóÉð Íöíäó ÃóäúßóÑó¡
ßõáøöÝó ÅöÍúÖóÇÑóåóÇ æóÍõÈöÓó¡ æóáóÇ íõØúáóÞõ ÅöáøóÇ ÈöÇáúÅöÍúÖóÇÑö¡
Ãóæú ÈöÃóäú íóÏøóÚöíó ÇáÊøóáóÝó¡ ÝóÊõÄúÎóÐõ ãöäúåõ ÇáúÞöíãóÉõ¡
æóÊõÞúÈóáõ ãöäúåõ ÏóÚúæóì ÇáÊøóáóÝö¡ æóÅöäú ßóÇäóÊú ÎöáóÇÝó Þóæúáöåö
ÇáúÃóæøóáö áöáÖøóÑõæÑóÉö¡ æóÞöíáó: áóÇ íõØúáóÞõ ÅöáøóÇ ÈöÇáúÅöÍúÖóÇÑö¡
Ãóæú ÈóíøöäóÉö ÇáÊøóáóÝö¡ ÝóÅöäú áóãú íóÏúÑö ÇáúãõÏøóÚöí Ãóäøó ÇáúÚóíúäó
ÈóÇÞöíóÉñ áöíõØóÇáöÈó ÈöåóÇ¡ Ãóæú ÊóÇáöÝóÉñ áöíõØóÇáöÈó ÈöÞöíãóÊöåóÇ
ÝóÇÏøóÚóì Úóáóì ÇáÊøóÑóÏøõÏö¡ æóÞóÇáó: ÛóÕóÈó ãöäøöí ßóÐóÇ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó
ÈóÇÞöíðÇ¡ ÝóÚóáóíúåö ÑóÏøõåõ¡ æóÅöäú ßóÇäó ÊóÇáöÝðÇ¡ ÝóÞöíãóÊõåõ¡
ÝóæóÌúåóÇäö ÃóÍóÏõåõãóÇ: áóÇ íõÓúãóÚõ ÏóÚúæóÇåõ¡ áöÚóÏóãö ÇáúÌóÒúãö¡
Èóáú íóÏøóÚöí ÇáúÚóíúäó¡ æóíóÍúáöÝõ ÚóáóíúåóÇ¡ Ëõãøó íõäúÔöÆõ ÏóÚúæóì
ÇáúÞöíãóÉö¡ æóíóÍúáöÝõ ÚóáóíúåóÇ¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ æóÚóáóíúåö Úóãóáõ
ÇáúÞóÖóÇÁö: íõÓúãóÚõ áöáúÍóÇÌóÉö Ýöíåö¡ æóÚóáóì åóÐóÇ íóÍúáöÝõ Ãóäøóåõ
áóÇ íóáúÒóãõåõ ÑóÏøõ ÇáúÚóíúäö¡ æóáóÇ ÞöíãóÊöåóÇ¡ æóíóÌúÑöí ÇáúæóÌúåóÇäö
ÝöíãóÇ áóæú Óóáøóãó ËóæúÈðÇ Åöáóì ÏóáøóÇáò áöíóÈöíÚóåõ ÝóØóÇáóÈóåõ Èöåö¡
ÝóÌóÍóÏó¡ Ýóáóãú íóÏúÑö ÕóÇÍöÈõ ÇáËøóæúÈö ÃóÈóÇÚóåõ ÝóíõØóÇáöÈõåõ
ÈöÇáËøóãóäö¡ Ãóãú ÊóáöÝó ÝóíõØóÇáöÈõåõ ÈöÇáúÞöíãóÉö¡ Ãóãú åõæó ÈóÇÞò
áöíõØóÇáöÈóåõ ÈöÇáúÚóíúäö¿ ÝóÚóáóì ÇáúÃóæøóáö íóÏøóÚöí ÇáúÚóíúäó Ýöí
ÏóÚúæóì¡ æóÇáúÞöíãóÉó Ýöí ÃõÎúÑóì¡ æóÇáËøóãóäó Ýöí ÃõÎúÑóì¡ æóÚóáóì
ÇáËøóÇäöí íóÏøóÚöí Ãóäøó Úóáóíúåö ÑóÏøó ÇáËøóæúÈö Ãóæú Ëóãóäóåõ Ãóæú
ÞöíãóÊóåõ¡ æóíóÍúáöÝõ ÇáúÎóÕúãõ íóãöíäðÇ æóÇÍöÏóÉð Ãóäøóåõ áóÇ
íóáúÒóãõåõ ÊóÓúáöíãõ ÇáËøóæúÈö æóáóÇ Ëóãóäõåõ æóáóÇ ÞöíãóÊõåõ¡ æóáóæú
ÔóåöÏõæÇ Ãóäøóåõ ÛóÕóÈó ãöäúåõ ÚóÈúÏðÇ ÈöÕöÝóÉö ßóÐóÇ¡ ÝóãóÇÊó ÇáúÚóÈúÏõ
ÇÓúÊóÍóÞøó ÈöÊöáúßó ÇáÔøóåóÇÏóÉö ÞöíãóÊóåõ Úóáóì Êöáúßó ÇáÕøöÝóÉö.
æóÌóãöíÚõ ãóÇ ÐóßóÑúäóÇ ÝöíãóÇ ÅöÐóÇ ßóÇäó ÇáúÎóÕúãõ ÍóÇÖöÑðÇ¡ ÝóÅöäú
ßóÇäó ÛóÇÆöÈðÇ æóÇáúãóÇáõ Ýöí ÇáúÈóáóÏö¡ ßóãóÇ æóÕóÝúäóÇ ÃõÍúÖöÑó
ãóÌúáöÓó ÇáúÍõßúãö ÃóíúÖðÇ¡ æóÃõÎöÐó ãöãøóäú Ýöí íóÏöåö áöíóÔúåóÏó
ÇáÔøõåõæÏõ Úóáóì Úóíúäöåö.
ÝóÑúÚñ
áóæú ßóÇäó ÇáúÎóÕúãõ ÍóÇÖöÑðÇ¡ æóÇáúãõÏøóÚöí ÈöÈóáúÏóÉò ÃõÎúÑóì¡
ÝóÞöíóÇÓõ ãóÇ ÓóÈóÞó ÃóäøóÇ Åöäú ÞõáúäóÇ: ÊõÓúãóÚõ ÇáúÈóíøöäóÉõ
ÈöÇáúãóÇáö ÇáúÛóÇÆöÈö¡ æóíõÍúßóãõ Èöåö¡ ÝóÇáúÞóÇÖöí íóÍúßõãõ Úóáóíúåö¡
æóÅöäú áóãú äõÌóæøöÒú ÅöáøóÇ ÇáÓøóãóÇÚó¡ ÝóÅöÐóÇ ÓóãöÚó ÇáúÈóíøöäóÉó¡
ÃóãóÑó ÈöäóÞúáö ÇáúãõÏøóÚöí Åöáóì ãóÌúáöÓöåö¡ ßóãóÇ íóÝúÚóáõåõ ÇáúÞóÇÖöí
ÇáúãóßúÊõæÈõ Åöáóíúåö ÚöäúÏó ÛóíúÈóÉö ÇáúÎóÕúãö.
(11/192)
ÝóÑúÚñ
ÐóßóÑúäóÇ Ãóäøó ÇáúãõÏøóÚöíó Åöäú ßóÇäó Ýöí ÇáúÈóáóÏö¡ ßõáøöÝó
ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÅöÍúÖóÇÑóåõ¡ æóÅöäú ßóÇäó ÛóÇÆöÈðÇ íóÈúÚóËõåõ
ÇáúÞóÇÖöí ÇáúãóßúÊõæÈõ Åöáóíúåö Úóáóì íóÏö ÇáúãõÏøóÚóì¡ æóáóÇ íõßóáøóÝõ
ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö ÇáúÅöÍúÖóÇÑó áöáúãóÔóÞøóÉö¡ ßóãóÇ íõßóáøóÝõ
ÇáúÍõÖõæÑó åõäóÇßó æóáóÇ íõßóáøóÝõåõ åõäóÇ¡ ÞóÇáó ÇáúÈóÛóæöíøõ: ÝóÍóíúËõ
ÃóãóÑó ÇáúãõÏøóÚöí åõäóÇ ÈöÇáúÅöÍúÖóÇÑö¡ ÝóãõÄúäóÉõ ÇáúÅöÍúÖóÇÑö
Úóáóíúåö Åöäú ËóÈóÊó Ãóäøóåõ áöáúãõÏøóÚöí¡ æóÅöáøóÇ ÝóÚóáóì ÇáúãõÏøóÚóì
ãõÄúäóÉõ ÇáúÅöÍúÖóÇÑö æóÇáÑøóÏøö ÌóãöíÚðÇ¡ æóÍóíúËõ íóÈúÚóËõåõ ÇáúÞóÇÖöí
ÇáúãóßúÊõæÈõ Åöáóíúåö Åöáóì ÈóáóÏö ÇáúßóÇÊöÈö Åöäú áóãú íóËúÈõÊú Ãóäøóåõ
áöáúãõÏøóÚöí¡ ÝóÚóáóíúåö ÑóÏøõåõ Åöáóì ãóæúÖöÚò ÈöãõÄúäóÇÊöåö¡
æóÊóÓúÊóÞöÑøõ Úóáóíúåö ãõÄúäóÉõ ÇáúÅöÍúÖóÇÑö Åöäú ÊóÍóãøóáóåóÇ ãöäú
ÚöäúÏöåö¡ æóÅöäú ËóÈóÊó Ãóäøóåõ áöáúãõÏøóÚöí¡ ÝóÞöíóÇÓõ ãóÇ ÐóßóÑóåõ
ÇáúÈóÛóæöíøõ Ãóäøóåõ íóÑúÌöÚõ ÈöãõÄúäóÉö ÇáúÅöÍúÖóÇÑö Úóáóì ÇáúãõÏøóÚöí
Úóáóíúåö.
æóÝöí ÃóãóÇáöí ÇáÓøóÑóÎúÓöíøö Ãóäøó ÇáúÞóÇÖöíó íõäúÝöÞõ Úóáóì ÇáäøóÞúáö
ãöäú ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö¡ ÝóÅöäú áóãú íóßõäú Ýöí ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö ÔóíúÁñ¡
ÇÞúÊóÑóÖó¡ ÝóÅöäú ËóÈóÊó ÇáúãóÇáõ áöáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡ áóÒöãóåõ ÑóÏøõ
ÇáúÞóÑúÖö ÈöÙõåõæÑö ÊóÚóÏøöíåö¡ æóÅöáøóÇ ßõáøöÝó ÇáúãõÏøóÚöí ÑóÏøóåõ
áöÙõåõæÑö ÊóÚóäøõÊöåö¡ Ëõãøó ÞóÇáó ÇáúÚöÑóÇÞöíøõæäó æóÇáúÈóÛóæöíøõ
æóÛóíúÑõåõãú: ÅöÐóÇ äóÞóáó ÇáúãõÏøóÚöí ÇáúãóÇáó Åöáóì ÈóáóÏö ÇáúÞóÇÖöí
ÇáúßóÇÊöÈö¡ æóáóãú íóËúÈõÊú ßóæúäõåõ áóåõ¡ áóÒöãó ÇáúãõÏøóÚöí ãóÚó
ãõÄúäóÉö ÇáÑøóÏøö ÃõÌúÑóÉõ ÇáúãöËúáö áöãõÏøóÉö ÇáúÍóíúáõæáóÉö¡ æóáóãú
íóÊóÚóÑøóÖõæÇ áöÐóáößó Ýöí ãõÏøóÉö ÊóÚóØøõáö ÇáúãóäúÝóÚóÉö¡ æóÅöÐóÇ
ÃóÍúÖóÑóåõ ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö æóåõæó Ýöí ÇáúÈóáóÏö¡ ÝóÇÞúÊóÖóì
ÓõßõæÊõåõãõ ÇáúãõÓóÇãóÍóÉó. æóÞóÏú ÕóÑøóÍó ÈöåóÐóÇ ÇáöÇÞúÊöÖóÇÁö
ÇáúÛóÒóÇáöíøõ¡ æóÇáúÝóÑúÞõ Èóíúäó ÇáúÍóÇáóíúäö ÒöíóÇÏóÉõ ÇáÖøóÑóÑö
åõäóÇßó.
ÇáØøóÑóÝõ ÇáúÎóÇãöÓõ Ýöí ÇáúãóÍúßõæãö Úóáóíúåö¡ æóÇáúÃóÕúáõ Ãóäú áóÇ
íóÓúãóÚó ÇáúÞóÇÖöí ÇáúÈóíøöäóÉó¡ æóáóÇ íóÍúßõãó ÅöáøóÇ ÈöÍóÖúÑóÉö
ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡ áóßöäøó åóÐóÇ ÇáúÃóÕúáó ÞóÏú íõÊúÑóßõ áöÃóÓúÈóÇÈò.
æóÊóÝúÕöíáõåóÇ Ãóäú íõÞóÇáó: ÅöÐóÇ áóãú íóßõäö ÇáúÎóÕúãõ Ýöí ãóÌúáöÓö
ÇáúÞóÇÖöí¡ ÝóÅöãøóÇ Ãóäú íóßõæäó Ýöí ÇáúÎõáúÏö¡ æóÅöãøóÇ áóÇ¡ ÝóÅöäú
ßóÇäó äõÙöÑó Åöäú ßóÇäó ÙóÇåöÑðÇ íóÊóÃóÊøóì
(11/193)
ÅöÍúÖóÇÑõåõ¡ Ýóåóáú íóÌõæÒõ ÓóãóÇÚõ
ÇáúÈóíøöäóÉö Úóáóíúåö æóÇáúÍõßúãõ ãöäú ÛóíúÑö ÍõÖõæÑöåö Ãóãú áóÇ¡ Ãóãú
íóÌõæÒõ ÓóãóÇÚõåóÇ Ïõæäó ÇáúÍõßúãö¿ Ýöíåö ÃóæúÌõåñ¡ ÇáÕøóÍöíÍõ ÇáúãóäúÚõ
ãöäúåõãóÇ¡ æóÃõÌúÑöí ÇáúÎöáóÇÝõ Ýöí ÇáúÍóÇÖöÑö Ýöí ãóÌúáöÓö ÇáúÍõßúãö
åóáú íóÓúãóÚõ ÇáúÈóíøöäóÉó Úóáóíúåö¡ æóíóÍúßõãõ ÈöÛóíúÑö ÓõÄóÇáöåö
æóãõÑóÇÌóÚóÊöåö¡ æóÇáúãóäúÚõ åõäóÇ ÃóÙúåóÑõ æóÃóæúáóì.
æóÅöäú ÊóÚóÐøóÑó ÅöÍúÖóÇÑõåõ ÈöÊóæóÇÑöíåö Ãóæú ÈöÚõÐúÑöåö ÌóÇÒó ÓóãóÇÚõ
ÇáÏøóÚúæóì æóÇáúÈóíøöäóÉõ æóÇáúÍõßúãõ Úóáóíúåö Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö¡
æóãóäóÚóåõ ÇáúÞóÇÖöí ÍõÓóíúäñ¡ ÝóÅöäú ÞõáúäóÇ ÈöÇáÕøóÍöíÍö¡ Ýóåóáú
íóÍúáöÝõ ÇáúãõÏøóÚöí ßóãóÇ íóÍúáöÝõ ÇáúãõÏøóÚöí Úóáóì ÛóÇÆöÈò¿
æóÌúåóÇäö¡ æóÞóØóÚó ÕóÇÍöÈõ ÇáúÚõÏøóÉö ÈöÃóäøóåõ áóÇ íóÍúáöÝõº áöÃóäøó
ÇáúÎóÕúãó ÞóÇÏöÑñ Úóáóì ÇáúÍõÖõæÑö æóÅöäú áóãú íóßõäú Ýöí ÇáúÈóáóÏö¡
ÝóÅöäú ÛóÇÈó Åöáóì ãóÓóÇÝóÉò ÈóÚöíÏóÉò¡ ÌóÇÒó ÇáúÍõßúãõ Úóáóíúåö¡ æóÅöäú
ßóÇäóÊú ÞóÑöíÈóÉð¡ Ýóåõæó ßóÇáúÍóÇÖöÑö¡ æóÝöí ÖóÈúØö ÇáúÈóÚöíÏóÉö
æóÌúåóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: ÊóÞúÕõÑõ Ýöíåö ÇáÕøóáóÇÉõ¡ æóÇáúÞóÑöíÈóÉõ
ÏõæäóåóÇ¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ: Ãóäøó ÇáúÞóÑöíÈóÉó ãóÇ íõãúßöäõ ÇáúãõÈóßøöÑõ
ÇáÑøõÌõæÚó ãöäúåóÇ Åöáóì ãóÓúßóäöåö áóíúáðÇ¡ ÝóÅöäú ÒóÇÏóÊú ÝóÈóÚöíÏóÉñ¡
æóáóæú ßóÇäó áöáúãõÊóãóÑøöÏö æóßöíáñ äóÕøóÈóåõ ÈöäóÝúÓöåö¡ Ýóåóáú
íóÊóæóÞøóÝõ ÇáÊøóÍúáöíÝõ Úóáóì ØóáóÈöåö¿ ÌóæóÇÈóÇäö áöÃóÈöí ÇáúÚóÈøóÇÓö
ÇáÑøõæíóÇäöíøö: áöÃóäøó ÇáöÇÍúÊöíóÇØó æóÇáúÍóÇáóÉõ åóÐöåö ãöäú æóÙöíÝóÉö
Çáúæóßöíáö¡ æóßóÐóÇ áóæú ßóÇäó áöáúÛóÇÆöÈö æóßóíúáñ.
ÝóÕúáñ
ãóäú ÃóÊóì ÇáúÞóÇÖöíó ãõÓúÊóÚúÏöíðÇ Úóáóì ÎóÕúãò áöíõÍúÖöÑóåõ¡
ÝóáöÎóÕúãöåö ÍóÇáóÇäö.
ÇáúÃõæáóì: Ãóäú íóßõæäó ÈöÇáúÈóáóÏö æóÙóÇåöÑðÇ íõãúßöäõ ÅöÍúÖóÇÑõåõ¡
ÝóíóÌöÈõ ÅöÍúÖóÇÑõåõ¡ æóÞóÇáó ÇÈúäõ ÓõÑóíúÌò: íõÍúÖöÑõ Ðóæöí
ÇáúãõÑõæÁóÇÊö Ýöí ÏóÇÑöåö áóÇ Ýöí ãóÌúáöÓöåö¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ Ãóäøóåõ áóÇ
ÝóÑúÞó. Ëõãøó ÇáúÅöÍúÖóÇÑõ ÞóÏú íóßõæäõ ÈöÎóÊúãò ãöäú Øöíäò ÑóØúÈò Ãóæú
ÛóíúÑöåö íóÏúÝóÚõåõ Åöáóì ÇáúãõÏøóÚöí¡ áöíóÚúÑöÖóåõ Úóáóì ÇáúÎóÕúãö.
æóáúíóßõäú ãóßúÊõæÈðÇ Úóáóíúåö: ÃóÌöÈö ÇáúÞóÇÖöíó ÝóáóÇäðÇ¡ æóÞóÏú
íóßõæäõ ÈöÔóÎúÕò ãöäó ÇáúÃóÚúæóÇäö ÇáúãõÑóÊøóÈöíäó Úóáóì ÈóÇÈö
ÇáúÞóÇÖöí¡ æóÊóßõæäõ ãõÄúäóÊõåõ Úóáóì ÇáØøóÇáöÈö Åöäú áóãú íóßõäú áóåõãú
ÑöÒúÞñ ãöäú ÈóíúÊö ÇáúãóÇáö¡ æóÅöäú ÈóÚúËó ÇáúÎóÊúãó¡ Ýóáóãú íõÌöÈú¡
ÈóÚóËó Åöáóíúåö ÇáúÚóæúäó¡ æóÅöäú ËóÈóÊó ÚöäúÏó ÇáúÞóÇÖöí ÇãúÊöäóÇÚõåõ
ÈöáóÇ ÚõÐúÑò¡ Ãóæú ËóÈóÊó ÓóæóÇÏñ Èöåö ÈößóÓúÑö ÇáúÎóÊúãö æóäóÍúæöåö¡
ÇÓúÊóÚóÇäó Úóáóì ÅöÍúÖóÇÑöåö ÈöÃóÚúæóÇäò
(11/194)
ÇáÓøõáúØóÇäõ¡ ÝóÅöÐóÇ ÍóÖóÑó ÚóÒøóÑóåõ
ÈöãóÇ íóÑóÇåõ¡ æóÊóßõæäõ ãõÄúäóÉõ ÇáúãõÍúÖóÑö æóÇáúÍóÇáóÉõ åóÐöåö Úóáóì
ÇáúãóØúáõæÈö¡ áöÇãúÊöäóÇÚöåö. æóÞöíáó: Úóáóì ÇáúãõÏøóÚöí¡ æóÇáÕøóÍöíÍõ
ÇáúÃóæøóáõ¡ ÝóÅöäö ÇÎúÊóÝóì ÈóÚóËó ãóäú íõäóÇÏöí Úóáóì ÈóÇÈö ÏóÇÑöåö
Ãóäøóåõ Åöäú áóãú íóÍúÖõÑú Åöáóì ËóáóÇËò ÓóãøóÑó ÈóÇÈó ÏóÇÑöåö¡ Ãóæú
ÎóÊóãó Úóáóíúåö¡ ÝóÅöäú áóãú íóÍúÖõÑú ÈóÚúÏó ÇáËøóáóÇËö¡ æóÓóÃóáó
ÇáúãõÏøóÚöí ÇáÊøóÓúãöíÑó Ãóæö ÇáúÎóÊúãó¡ ÃóÌóÇÈóåõ Åöáóíúåö¡ æóíóäúÈóÛöí
Ãóäú íóÊóÞóÑøóÑó ÚöäúÏóåõ Ãóäøó ÇáÏøóÇÑó ÏóÇÑõåõ¡ æóÅöÐóÇ ÚõÑöÝó áóåõ
ãóæúÖöÚñ ÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö: íóÈúÚóËõ ÇáúÞóÇÖöí ÌóãóÇÚóÉð ãöäó
ÇáäøöÓúæóÉö æóÇáÕøöÈúíóÇäö æóÇáúÎöÕúíóÇäö íóåúÌõãõæäó Úóáóíúåö Úóáóì
åóÐóÇ ÇáÊøóÑúÊöíÈö¡ æóíõÝóÊøöÔõæäó.
æóãóÊøóì ßóÇäó áöáúãóØúáõæÈö ÚõÐúÑñ ãóÇäöÚñ ãöäó ÇáúÍõÖõæÑö¡ áóãú
íõßóáøóÝú¡ Èóáú íõÈúÚóËõ Åöáóíúåö ãóäú íóÍúßõãõ Èóíúäóåõ æóÈóíúäó
ÎóÕúãöåö¡ Ãóæú íóÃúãõÑõåõ ÈöäóÕúÈö æóßöíáò áöíõÎóÇÕöãó Úóäúåõ¡ ÝóÅöäú
æóÌóÈó ÊóÍúáöíÝõåõ¡ ÈóÚóËó Åöáóíúåö ãóäú íõÍóáøöÝõåõ¡ æóÇáúÚõÐúÑõ
ßóÇáúãóÑóÖö¡ Ãóæú ÍóÈúÓö ÙóÇáöãò¡ Ãóæö ÇáúÎóæúÝö ãöäúåõ¡ æóÝöí
ÇáúãóÑúÃóÉö ÇáúãõÎóÏøóÑóÉö ÎöáóÇÝñ ÓóíóÃúÊöí - Åöäú ÔóÇÁó Çááøóåõ
ÊóÚóÇáóì.
ÇáúÍóÇáóÉõ ÇáËøóÇäöíóÉõ: Ãóäú íóßõæäó ÎóÇÑöÌó ÇáúÈóáóÏö¡ ÝóíõäúÙóÑõ Åöäú
ßóÇäó ÎóÇÑöÌðÇ Úóäú ãóÍóáøö æöáóÇíóÉö ÇáúÞóÇÖöí áóãú íóßõäú áóåõ Ãóäú
íõÍúÖöÑóåõ¡ æóÅöäú ßóÇäó ÝöíåóÇ¡ ÝóÅöäú ßóÇäó áóåõ Ýöí Ðóáößó
ÇáúãóæúÖöÚö äóÇÆöÈñ¡ áóãú íõÍúÖöÑúåõ¡ Èóáú íóÓúãóÚõ ÇáúÈóíøöäóÉó
æóíóßúÊõÈõ Åöáóíúåö¡ åóÐóÇ åõæó ÇáÕøóÍöíÍõ¡ æóÞöíáó: íóáúÒóãõ
ÅöÍúÖóÇÑõåõ ÅöÐóÇ ØóáóÈó ÇáúÎóÕúãõ¡ æóÞöíáó: íóÊóÎóíøóÑõ Èóíúäó
ÇáúÃóãúÑóíúäö¡ ÐóßóÑóåõ ÇáÓøóÑóÎúÓöíøõ Ýöí «ÇáúÃóãóÇáöí» æóÅöäú áóãú
íóßõäú åõäóÇßó¡ ÝóËóáóÇËóÉõ ÃóæúÌõåò. ÃóÍóÏõåõãóÇ - æóÈöåö ÞóØóÚó
ÇáúÚöÑóÇÞöíøõæäó -: íõÍúÖöÑõåõ ÞóÑõÈóÊö ÇáúãóÓóÇÝóÉõ Ãóãú ÈóÚõÏóÊú¡
áóßöäú áóåõ Ãóäú íóÈúÚóËó Åöáóì ÈóáóÏö ÇáúãóØúáõæÈö ãóäú íóÍúßõãõ
Èóíúäóåõ æóÈóíúäó ÇáúãõÓúÊóÚúÏöí¡ æóÇáËøóÇäöí: Åöäú ßóÇäó Ïõæäó
ãóÓóÇÝóÉö ÇáúÞóÕúÑö ÃóÍúÖóÑóåõ¡ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ¡ æóÇáËøóÇáöËõ: Åöäú ßóÇäó
Úóáóì ãóÓóÇÝóÉö ÇáúÚóÏúæóì¡ ÃóÍúÖóÑóåõ æóÅöáøóÇ ÝóáóÇ¡ æóåóÐóÇ ÃóÕóÍøõ
ÚöäúÏó ÇáúÅöãóÇãö.
æóÅöÐóÇ ÞõáúäóÇ: áóÇ íõÍúÖöÑõåõ ÅöÐóÇ ßóÇäó åõäóÇßó ÍóÇßöãñ¡ ÝóßóÐóÇ áóÇ
íõÍúÖöÑõåõ ÅöÐóÇ ßóÇäó (åõäóÇßó) ãóäú íóÊóæóÓøóØõ æóíõÕúáöÍõ
ÈóíúäóåõãóÇ¡ Èóáú íóßúÊõÈõ Åöáóíúåö Ãóäú íóÊóæóÓøóØó æóíõÕúáöÍó¡ ÝóÅöäú
ÊóÚóÐøóÑó ÝóÍöíäóÆöÐò íõÍúÖöÑõåõ¡ æóÍóíúËõ ÞõáúäóÇ: íõÍúÖöÑõ ÇáúÎóÇÑöÌó
Úóäö ÇáúÈóáóÏö¡ ÝóÐóßóÑó ÇáúÅöãóÇãõ æóÇáúÛóÒóÇáöíøõ¡ æóÕóÇÍöÈõ
ÇáúÚõÏøóÉö Ãóäøóåõ ÅöäøóãóÇ íõÍúÖöÑõåõ ÅöÐóÇ ÃóÞóÇãó ÇáúãõÏøóÚöí
ÈóíøöäóÉð Úóáóì
(11/195)
ãóÇ íóÏøóÚöíåó¡ ÝóÞóÏú áóÇ íóßõæäõ áóåõ
ÍõÌøóÉñ ÝóíóÊóÖóÑøóÑó ÇáúÎóÕúãõ ÈöÇáúÅöÍúÖóÇÑö¡ áóßöäú ÞóÏú áóÇ íóßõæäõ
áóåõ ÍõÌøóÉñ¡ æóíóÞúÕöÏõ ÊóÍúáöíÝóåõ áóÚóáøóåõ íóäúÒóÌöÑõ ÝóíõÞöÑøó¡
æóáóãú íóÊóÚóÑøóÖö ÇáúÌõãúåõæÑõ áöãóÇ ÐóßóÑóåõ¡ áóßöäú ÞóÇáõæÇ: íóÈúÍóËõ
ÇáúÞóÇÖöí Úóäú ÌöåóÉö ÏóÚúæóÇåõ¡ ÝóÞóÏú íõÑöíÏõ ãõØóÇáóÈóÊóåõ ÈöãóÇ áóÇ
íóÚúÊóÞöÏõåõ¡ ßóÐöãøöíøò ÃóÑóÇÏó ãõØóÇáóÈóÉó ãõÓúáöãò ÈöÖóãóÇäö ÎóãúÑò¡
ÈöÎöáóÇÝö ÇáúÍóÇÖöÑö Ýöí ÇáúÈóáóÏö áóÇ íóÍúÊóÇÌõ Åöáóì ÇáúÈóÍúËö Ýöí
ÅöÍúÖóÇÑöåöº áöÃóäøóåõ áóíúÓó Ýöí ÇáúÍõÖõæÑö Úóáóíúåö ãóÔóÞøóÉñ
ÔóÏöíÏóÉñ æóáóÇ ãõÄúäóÉñ.
ÝóÑúÚñ
áóæö ÇÓúÊóÚúÏóì Úóáóì ÇãúÑóÃóÉò ÎóÇÑöÌóÉò Úóäö ÇáúÈóáóÏö åóáú
íõÍúÖöÑõåóÇ¡ æóåóáú íõÔúÊóÑóØõ Ãóãúäõ ÇáØøóÑöíÞö æóäöÓúæóÉñ ËöÞóÇÊñ¡
æóåóáú Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí Ãóäú íóÈúÚóËó ÅöáóíúåóÇ ãóÍúÑóãðÇ áóåóÇ
áöÊóÍúÖõÑó ãóÚóåõ¿ ÞóÇáó ÃóÈõæ ÇáúÚóÈøóÇÓö ÇáÑøõæíóÇäöíøõ Ýöí ßõáøö
Ðóáößó æóÌúåóÇäö ÇáúÃóÕóÍøõ Ãóäú íóÈúÚóËó ÅöáóíúåóÇ ãóÍúÑóãðÇ Ãóæú
äöÓúæóÉð ËöÞóÇÊò.
ÝóÕúáñ
ÅöÐóÇ ËóÈóÊó Úóáóì ÛóÇÆöÈò Ïóíúäñ¡ æóáóåõ ãóÇáñ ÍóÇÖöÑñ¡ ÝóÚóáóì
ÇáúÞóÇÖöí ÊóæúÝöíóÊõåõ ãöäúåõ ÅöÐóÇ ØóÇáóÈó ÇáúãõÏøóÚöí¡ æóÅöÐóÇ æóÝøóì
åóáú íõØóÇáöÈõ ÇáúãõÏøóÚöíó ÈößóÝöíáò¿ æóÌúåóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: äóÚóãú
ÝóÞóÏú íóßõæäõ áöáúÛóÇÆöÈö ÏóÇÝöÚñ¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ: áóǺ áöÃóäøó
ÇáúÍõßúãó ÞóÏú Êóãøó¡ æóÇáúÃóÕúáõ ÚóÏóãõ ÇáÏøóÇÝöÚö.
ÝóÕúáñ
ÐóßóÑúäóÇ Ãóäøó ÇáúÞóÖóÇÁó Úóáóì ÇáúÛóÇÆöÈö ÌóÇÆöÒñ¡ æóÐóáößó Ýöí ÛóíúÑö
ÇáúÚõÞõæÈóÇÊö¡ æóÝöí ÇáúÚõÞõæÈóÇÊö ËóáóÇËóÉõ ÃóÞúæóÇáò ÇáúãóÔúåõæÑõ
ËóÇáöËõåóÇ Åöäú ßóÇäóÊú áöÂÏóãöíøò¡ ßóÞöÕóÇÕò æóÍóÏøö ÞóÐúÝò¡ ÌóÇÒó¡
æóÅöäú ßóÇäóÊú ÍóÏøðÇ áöáøóåö ÊóÚóÇáóì¡ ßóÇáÒøöäóÇ æóÇáÔøõÑúÈö¡ æóÞóØúÚö
ÇáØøóÑöíÞö¡ ÝóáóÇ¡ ÝóÅöäú ÌóæøóÒúäóÇ¡ ßóÊóÈó Åöáóì ÞóÇÖöí ÈóáóÏö
ÇáúãóÔúåõæÏö Úóáóíúåö¡ áöíóÃúÎõÐóåõ ÈöÇáúÚõÞõæÈóÉö
(11/196)
Ëõãøó áóÇ ÝóÑúÞó Èóíúäó ßöÊóÇÈö
ÇáúÍõßúãö¡ æóßöÊóÇÈö ÇáäøóÞúáö ÚöäúÏó ÇáúÌõãúåõæÑö¡ æóÞóÇáó
ÇáúÝõæÑóÇäöíøõ: ÇáúÎöáóÇÝõ Ýöí ßöÊóÇÈö ÇáäøóÞúáö¡ ÝóÃóãøóÇ ßöÊóÇÈõ
ÇáúÍõßúãö ÝóíõÞúÈóáõ ÞóØúÚðÇ Ýöí ÇáúÚõÞõæÈóÊóíúäö.
ÝóÕúáñ
ÅöÐóÇ ÓóãöÚó ÇáúÞóÇÖöíó ÈóíøöäóÉð¡ ÝóÚõÒöáó¡ Ëõãøó æóáöíó ËóÇäöíðÇ¡ áóãú
íóÍúßõãú ÈöÇáÓøóãóÇÚö ÇáúÃóæøóáö áöÈõØúáóÇäöåö ÈöÇáúÚóÒúáö¡ Èóáú ÊóÌöÈõ
ÇáöÇÓúÊöÚóÇÏóÉõ¡ æóáóæú ÎóÑóÌó Úóäú ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåö¡ Ëõãøó ÚóÇÏó¡
Ýóáóåõ ÇáúÍõßúãõ ÈöÇáÓøóãóÇÚö ÇáúÃóæøóáö Úóáóì ÇáÕøóÍöíÍö áöÈóÞóÇÁö
æöáóÇíóÊöåö. æóáóæú ÓóãöÚó ÇáÔøóåóÇÏóÉó Úóáóì ÛóÇÆöÈò¡ ÝóÞóÏöãó ÞóÈúáó
ÇáúÍõßúãö¡ áóãú ÊóÌöÈú ÇáöÇÓúÊöÚóÇÏóÉõ¡ áóßöäú íõÎóíøóÑõ æóíõãóßøöäõ
ãöäó ÇáúÌóÑúÍö¡ æóÅöäú ÞóÏöãó ÈóÚúÏó ÇáúÍõßúãö¡ Ýóåõæó Úóáóì ÍõÌøóÊöåö
Ýöí ÅöÞóÇãóÉö ÇáúÈóíøöäóÉö ÈöÇáúÃóÏóÇÁö æóÇáúÅöÈúÑóÇÁö¡ æóÌóÑúÍö
ÇáÔøõåõæÏö¡ áóßöäú íõÔúÊóÑóØõ Ãóäú íõÄóÑøöÎó ÇáúÌóÇÑöÍõ ÝöÓúÞóåõ
Èöíóæúãö ÇáÔøóåóÇÏóÉöº áöÃóäøóåõ ÅöÐóÇ ÃõØúáöÞó ÇÍúÊõãöáó ÍõÏõæËõåõ
ÈóÚúÏó ÇáúÍõßúãö¡ æóÈõáõæÛõ ÇáÕøóÈöíøö ÈóÚúÏó ÓóãóÇÚö ÇáúÈóíøöäóÉö
Úóáóíúåö¡ Ãóæú ÈóÚúÏó ÇáúÍõßúãö ßóÞõÏõæãö ÇáúÛóÇÆöÈö.
ÝóÕúáñ
ÇáúãóÑúÃóÉõ ÇáúãõÎóÏøóÑóÉõ åóáú ÊõßóáøóÝõ ÍõÖõæÑó ãóÌúáöÓö ÇáúÍõßúãö¿
æóÌúåóÇäö¡ ÃóÍóÏõåõãóÇ: äóÚóãú¡ ÞóÇáóåõ ÇáúÞóÝøóÇáõ ßóÛóíúÑöåóÇ¡ ÝóÚóáóì
åóÐóÇ áóæú ÍóÖóÑó ÇáúÞóÇÖöí ÏóÇÑóåóÇ¡ áöíóÍúßõãó ÈóíúäóåóÇ æóÈóíúäó
ÎóÕúãöåóÇ¡ Ãóæú ÈóÚóËó äóÇÆöÈðÇ ßóÇäó áöáúÎóÕúãö Ãóäú íóãúÊóäöÚó ãöäú
ÏõÎõæáö ÏóÇÑöåóÇ¡ æóíóØúáõÈó ÅöÎúÑóÇÌóåóÇ¡ æóÃóÕóÍøõåõãóÇ áóÇ
ßóÇáúãóÑöíÖö¡ æóÓóÈöíáõ ÇáúÞóÇÖöí Ýöí ÍóÞøöåóÇ ßóãóÇ ÓóÈóÞó Ýöí
ÇáúãóÑöíÖö¡ ÝóÚóáóì åóÐóÇ ÞóÇáó ÇÈúäõ ÇáÕøóÈøóÇÛö: ÅöÐóÇ ÍóÖóÑó ÏóÇÑóåóÇ
äóÇÆöÈõ ÇáúÞóÇÖöí¡ ÊóßóáøóãóÊú ãöäú æóÑóÇÁö ÇáÓøöÊúÑö Åöäö ÇÚúÊóÑóÝó
ÇáúÎóÕúãõ ÃóäøóåóÇ ÎóÕúãõåõ¡ Ãóæú ÔóåöÏó ÇËúäóÇäö ãöäú ãóÍóÇÑöãöåóÇ
ÃóäøóåóÇ åöíó ÇáøóÊöí ÇÏøóÚóì ÚóáóíúåóÇ¡ æóÅöáøóÇ ÊóáóÝøóÝóÊú
ÈöãöáúÍóÝóÉò¡ æóÎóÑóÌóÊú ãöäó ÇáÓøöÊúÑö¡ Ëõãøó ãóäú áóÇ ÊóÎúÑõÌõ ÃóÕúáðÇ
ÅöáøóÇ áöÖóÑõæÑóÉò Ýóåöíó ãõÎóÏøóÑóÉñ¡ æóãóäú áóÇ ÊóÎúÑõÌõ ÅöáøóÇ
äóÇÏöÑðÇ áöÚóÒóÇÁò¡ Ãóæú ÒöíóÇÑóÉò Ãóæú ÍóãøóÇãò ãõÎóÏøóÑóÉñ ÃóíúÖðÇ
Úóáóì ÇáúÃóÕóÍøö.
(11/197)
æóíóßúÝöí Ãóäú áóÇ ÊóÕöíÑó ãõÊóÈóÐøöáóÉð
ÈößóËúÑóÉö ÇáúÎõÑõæÌö áöáúÍóÇÌóÇÊö ÇáúãõÊóßóÑøöÑóÉö¡ ßóÔöÑóÇÁö ÇáúÎõÈúÒö
æóÇáúÞõØúäö¡ æóÈóíúÚö ÇáúÛóÒúáö æóäóÍúæöåóÇ¡ Ëõãøó ÅöäøóãóÇ íóÊóÍóÊøóãõ
ÍõÖõæÑõ ÇáúãõÎóÏøóÑóÉö Úóáóì ÇáúæóÌúåö ÇáúÃóæøóáö áöáÊøóÍúáöíÝö¡
æóÃóãøóÇ ãóÇ ÚóÏóÇåõ¡ ÝóíõÞúäóÚõ Ýöíåö ÈöÇáÊøóæúßöíáö ãöäó
ÇáúãõÎóÏøóÑóÉö æóÛóíúÑöåóÇ.
ÝóÕúáñ
ÇáúÞóÇÖöí íõÒóæøöÌõ ãóäú áóÇ æóáöíøó áóåóÇ ÅöÐóÇ ßóÇäóÊú Ýöí ãóÍóáøö
æöáóÇíóÊöåö¡ ÓóæóÇÁñ ßóÇäóÊú ãõÓúÊóæúØöäóÉð ãóÍóáøó æöáóÇíóÊöåö¡ Ãóãú
ÛóíúÑóåóÇ¡ æóáóÇ íõÒóæøöÌõ ÎóÇÑöÌóÉð Úóäú ãóÍóáøö æöáóÇíóÊöåö¡ æóÅöäú
ÑóÖöíóÊú. æóáóÇ íóßúÝöí ÍõÖõæÑõ ÇáúÎóÇØöÈöº áöÃóäøó ÇáúæöáóÇíóÉó
ÚóáóíúåóÇ áóÇ ÊóÊóÚóáøóÞõ ÈöÐóáößó ÈöÎöáóÇÝö ãóÇ áóæú Íóßóãó ÈöÍóÇÖöÑò
Úóáóì ÛóÇÆöÈò¡ áóÃóäøó ÇáúãõÏøóÚöíó ÍóÇÖöÑñ¡ æóÇáúÍõßúãõ íóÊóÚóáøóÞõ
Èöåö¡ ÈöÎöáóÇÝö ãóÇ áóæú ßóÇäó áöíóÊöíãò ÛóÇÆöÈò Úóäú ãóÍóáøö
æöáóÇíóÊöåö ãóÇáñ ÍóÇÖöÑñ¡ ÝóÅöäøóåõ íóÊóÕóÑøóÝõ Ýöíåö¡ áóÃóäøó
ÇáúæöáóÇíóÉó Úóáóíúåö ÊóÑúÊóÈöØõ ÈöãóÇáöåö¡ Ëõãøó ÊóÕóÑøõÝõåõ Ýöí ãóÇáö
ÇáúíóÊöíãö ÇáúÛóÇÆöÈö íóßõæäõ ÈöÇáúÍöÝúÙö æóÇáÊøóÚóåøõÏö¡ æóÅöÐóÇ
ÃóÔúÑóÝó Úóáóì ÇáúåóáóÇßö ÃóÊóì ÈöãóÇ íóÞúÊóÖöíåö ÇáúÍóÇáõ ÈöÔóÑúØö
ÇáúÛöÈúØóÉö ÇááøóÇÆöÞóÉö¡ æóåóßóÐóÇ íóÝúÚóáõ Ýöí ãóÇáö ßõáøö ÛóÇÆöÈò
ÃóÔúÑóÝó Úóáóì ÇáúåóáóÇßö¡ ÝóÅöäú ßóÇäó ÍóíóæóÇäðÇ¡ æóÎöíÝó åóáóÇßõåõ¡
ÈóÇÚóåõ¡ æóÅöäú ÍóÕóáóÊö ÇáÕøöíóÇäóÉõ ÈöÇáúÅöÌóÇÑóÉö ÇÞúÊóÕóÑó
ÚóáóíúåóÇ. æóåóáú áóåõ Ãóäú íóÊóÕóÑøóÝó Ýöí ãóÇáö ÇáúíóÊöíãö ÇáúÛóÇÆöÈö
áöáöÇÓúÊöäúãóÇÁö¡ æóÃóäú íóäúÕöÈó ÞóíøöãðÇ ßóÐóáößó¡ æóÃóäú íóÊóÕóÑøóÝó
áöáÊøöÌóÇÑóÉö¡ æóØóáóÈö ÇáúÝóÇÆöÏóÉö ßóÊóÕóÑøõÝöåö Ýöí ÃóãúæóÇáö
ÇáúÍóÇÖöÑöíäó¿ æóÌúåóÇäöº áöÃóäøó äóÕúÈó ÇáúÞóíøöãö íóÑúÊóÈöØõ
ÈöÇáúãóÇáö æóÇáúãóÇáößö ÌóãöíÚðÇ¡ Ýóáóæú ÌóÇÒó ÇáäøóÕúÈõ ÈöÍõÖõæÑö
ÇáúãóÇáö¡ ÌóÇÒó áöÞóÇÖöí ÈóáóÏö ÇáúíóÊöíãö ÈöÍõÖõæÑö ÇáúãóÇáößö¡
æóÍöíäóÆöÐò íóÊóãóÇäóÚõ ÊóÕóÑøõÝóÇåõãóÇ.
ÞóÇáó ÇáúÛóÒóÇáöíøõ: æóÇáúÃóæúáóì Ãóäú íõáóÇÍöÙó ãóßóÇäó ÇáúíóÊöíãö
Ïõæäó ÇáúãóÇáö¡ æóáóåõ äóÕúÈõ ÇáúÞóíøöãö áöáúÍöÝúÙö æóÇáÕøöíóÇäóÉö ÈöáóÇ
ÎöáóÇÝò. æóáöáúÞóÇÖöí ÅöÞúÑóÇÖõ ãóÇáö ÇáúÛóÇÆöÈö áöíóÍúÝóÙóåõ ÈöÍöÝúÙöåö
(11/198)
Ýöí ÇáÐøöãøóÉö¡ æóÐóßóÑóåõ ÕóÇÍöÈõ
«ÇáÊøóáúÎöíÕö» æóåõæó ãõæóÇÝöÞñ áöãóÇ ÓóÈóÞó Ýöí ÇáúÍóÌúÑö Ýöí ÅöÞúÑóÇÖö
ãóÇáö ÇáÕøóÈöíøö. æóÃóãøóÇ ãóÇ áóÇ íóÊóÚóíøóäõ áóåõ ãóÇáößñ¡ æóÍóÕóáó
ÇáúíóÃúÓõ ãöäú ãóÚúÑöÝóÊöåö¡ ÝóÐóßóÑó ÈóÚúÖõåõãú Ãóäøó áóåõ Ãóäú
íóÈöíÚóåõ¡ æóíóÕúÑöÝó Ëóãóäóåõ Åöáóì ÇáúãóÕóÇáöÍö¡ æóÃóäøó áóåõ
ÍöÝúÙóåõ.
ÞõáúÊõ: åóÐóÇ ÇáúãóÍúßöíøõ Úóäú ÈóÚúÖöåöãú ãõÊóÚóíøóäñ¡ æóÞóÏú ÞóÇáóåõ
ÌóãóÇÚóÉñ¡ æóáóÇ äóÚúÑöÝõ ÎöáóÇÝóåõ. æóÇááøóåõ ÃóÚúáóãõ.
ÝóÕúáñ
Ýöí ãóÓóÇÆöáó ãóäúËõæÑóÉò
ßöÊóÇÈõ ÞóÇÖöí ÇáúÈõÛóÇÉö ãóÞúÈõæáñ Úóáóì ÇáúãóÔúåõæÑö¡ æóÚóäö
ÇáúÞóÏöíãö ãóäúÚõåõ¡ ÃóØúáóÞó ÈóÚúÖõåõãú Ãóäøóåõ áóÇ íóÌõæÒõ áöáúÞóÇÖöí
Ãóäú íóßúÊõÈó ßöÊóÇÈðÇ Ýöí ÛóíúÑö ãõÍóáøö æöáóÇíóÊöåö¡ æóÇáøóÐöí
íóÓúÊóãöÑøõ Úóáóì ÃóÕúáö ÇáÔøóÇÝöÚöíøö - ÑóÍöãóåõ Çááøóåõ - ãóÇ ÐóßóÑóåõ
ÇÈúäõ ÇáúÞóÇÕøö Ãóäøóåõ áóÇ íóÍúßõãõ æóáóÇ íõÔúåöÑõ Ýöí ÛóíúÑö ãõÍóáøö
æöáóÇíóÊöåö¡ æóÃóãøóÇ ÇáúßöÊóÇÈõ¡ ÝóáóÇ ÈóÃúÓó Èöåö. æóáóæú Íóßóãó
ÇáúÞóÇÖöí ÈöÈóíøöäóÉò ÃóÞóÇãóåóÇ æóßöíáõ ÑóÌõáò Ýöí æóÌúåö æóßöíáò
ÂÎóÑó¡ ÝóÍóÖóÑó ÇáúãõÏøóÚóì Úóáóíúåö¡ æóÞóÇáó: ßõäúÊõ ÚóÒóáúÊõ æóßöíáöí
ÞóÈúáó ÞöíóÇãö ÇáúÈóíøöäóÉö¡ áóãú íóäúÝóÚúåõº áöÃóäøó ÇáúÞóÖóÇÁó Úóáóì
ÇáúÛóÇÆöÈö ÌóÇÆöÒñ. æóáóæú ÍóÖóÑó ÇáúãõÏøóÚöí¡ æóÞóÇáó: ßõäúÊõ ÚóÒóáúÊõ
æóßöíáöí¡ æóÞõáúäóÇ ÈöÇäúÚöÒóÇáö Çáúæóßöíáö ÞóÈúáó ÈõáõæÛö ÇáúÎóÈóÑö¡
áóãú íóÕöÍøó ÇáúÍõßúãõº áöÃóäøó ÇáúÞóÖóÇÁó áöáúÛóÇÆöÈö ÈóÇØöáñ.
æóÅöÐóÇ ÃóÑóÇÏó ÔõåõæÏó ßöÊóÇÈò¡ Íõßúãöí ÇáÊøóÎóáøõÝõ Ýöí ÇáØøóÑöíÞö Ýöí
ãóæúÖöÚò Ýöíåö ÞóÇÖò æóÔõåõæÏñ¡ ÝóÕóÇÍöÈõ ÇáúßöÊóÇÈö ÅöãøóÇ Ãóäú
íõÔúåöÏó Úóáóì ßõáøö æóÇÍöÏò ãöäúåõãú ÔóÇåöÏóíúäö íóÍúÖõÑóÇäö ãóÚóåõ
æóíóÔúåóÏóÇäö ÚöäúÏó ÇáúÞóÇÖöí ÇáøóÐöí íóÞúÕöÏõåõ¡ æóÅöãøóÇ Ãóäú
íóÚúÑöÖó ÇáúßöÊóÇÈó Úóáóì ÞóÇÖöí ÇáúÈóáóÏö ÇáøóÐöí íóÊóÎóáøóÝõæäó Ýöíåö¡
áöíóÔúåóÏõæÇ ÚöäúÏóåõ Èöåö¡ ÝóíóÖúãóäóåõ¡ æóíóßúÊõÈó Èöåö Åöáóì
ÇáúÞóÇÖöí ÇáøóÐöí íóÞúÕöÏóåõ.
æóÅöäú ßóÇäó ÇáÊøóÎóáøõÝõ ÍóíúËõ áóÇ ÞóÇÖò æóáóÇ ÔõåõæÏñ¡ ÞóÇáó
ÇáúÈóÛóæöíøõ: áóíúÓó áóåõãú Ðóáößó¡ Èóáú Úóáóíúåöãõ ÇáúÎõÑõæÌõ Åöáóì
ãóæúÖöÚò Ýöíåö ÞóÇÖò æóÔõåõæÏñ¡ ÝóÅöäú ØóáóÈõæÇ ÃõÌúÑóÉó ÇáúÎõÑõæÌö
Åöáóíúåö¡ ÝóáóíúÓó áóåõãú ÅöáøóÇ äóÝóÞóÊõåõãú¡ æóßóÐóÇ ÏóæóÇÈøõåõãú
ÈöÎöáóÇÝö ãóÇ áóæú ØóáóÈõæÇ ÃóßúËóÑó ãöäú Ðóáößó
(11/199)
ÚöäúÏó ÇÈúÊöÏóÇÁö ÇáúÎõÑõæÌö ãöäú ÈóáóÏö
ÇáúÞóÇÖöí ÇáúßóÇÊöÈö¡ ÍóíúËõ áóÇ íõßóáøóÝõæäó ÇáúÎõÑõæÌó¡ æóÇáúÞóäóÇÚóÉó
Èöåöº áöÃóäøó åõäóÇßó íóÊóãóßøóäõ ãöäú ÅöÔúåóÇÏö ÛóíúÑöåöãú¡ æóÅöÐóÇ
ÃóáúÒóãó ÇáúãóßúÊõæÈõ Åöáóíúåö ÇáúÎóÕúãó ÈöÇáúÍóÞøö¡ ÝóØóáóÈó Ãóäú
íóßúÊõÈó áóåõ ßöÊóÇÈðÇ ÈöÞóÈúÖöåö¡ Ýóåóáú Úóáóì ÇáúÞóÇÖöí ÅöÌóÇÈóÊõåõ¿
æóÌúåóÇäö¡ ÞóÇáó ÇáöÇÕúØóÎúÑöíøõ: äóÚóãú¡ áöÆóáøóÇ íõØóÇáóÈó ãóÑøóÉð
ÃõÎúÑóì¡ æóÞóÇáó ÇáúÌõãúåõæÑõ: áóǺ áöÃóäøó ÇáúÍóÇßöãó ÅöäøóãóÇ
íõØóÇáóÈõ ÈöÅöáúÒóÇãö ãóÇ Íóßóãó Èöåö¡ æóËóÈóÊó ÚöäúÏóåõ¡ æóíóßúÝöí
áöáöÇÍúÊöíóÇØö ÅöÔúåóÇÏõ ÇáúãõÏøóÚöí Úóáóì ÞóÈúÖöåö ÇáúÍóÞøó. æóáóæú
ØóÇáóÈóåõ ÈöÊóÓúáöíãö ÇáúßöÊóÇÈö ÇáøóÐöí ËóÈóÊó ÇáúÍóÞøõ Èöåö¡ áóãú
íóáúÒóãúåõ ÏóÝúÚõåõ Åöáóíúåö¡ æóßóÐóÇ ãöäú áóåõ ßöÊóÇÈñ ÈöÏóíúäò¡
æóÇÓúÊóæúÝóÇåõ¡ Ãóæú ÈöÚóÞóÇÑò ÝóÈóÇÚóåõ¡ áóÇ íóáúÒóãõåõ ÏóÝúÚõåõ Åöáóì
ÇáúãõÓúÊóæúÝóì ãöäúåõ¡ æóÅöáóì ÇáúãõÔúÊóÑöíº áöÃóäøóåõ ãóáóßóåõ¡
æóáöÃóäøóåõ ÞóÏú íóÙúåóÑõ ÇÓúÊöÍúÞóÇÞñ ÝóíóÍúÊóÇÌõ Åöáóíúåö¡ æóÈöÇááøóåö
ÇáÊøóæúÝöíÞõ.
(11/200)
|